CHƯƠNG IX KINH NGUYỆN, XÉT MÌNH, MỘT TUẦN TẬP SỐNG
- Chủ nhật - 04/10/2026 09:04
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Thư Mục vụ, số 9
1. Kinh các giám mục đã đặt vào tay dân Chúa
Có những lời khuyên chúng ta nghe xong rồi quên. Có những chương trình chúng ta tham dự xong rồi trở về nếp sống cũ. Có những bản kế hoạch rất công phu, những cuộc họp rất đông, những khẩu hiệu được treo ở nơi trang trọng, nhưng sau một thời gian, người trong cùng một mái nhà vẫn không dễ nói chuyện với nhau hơn, một đứa trẻ vẫn không cảm thấy mình được lắng nghe hơn, một người già vẫn ăn cơm trong lặng lẽ, một người chồng vẫn không biết vợ mình đang mệt đến mức nào. Bởi thế, điều còn lại sau một thư mục vụ không chỉ là chúng ta đã tổ chức được bao nhiêu việc. Điều còn lại phải là một sự chuyển động trong lòng: tôi có bắt đầu nhìn gia đình mình bằng đôi mắt khác không, có bắt đầu nhận ra người thân là những người Thiên Chúa trao cho tôi chăm sóc không, có bắt đầu hiểu rằng việc loan báo Tin mừng đang chờ tôi ngay trong cách sống mỗi ngày không? Số 9 đưa chúng ta về nơi ấy. Sau những lời mời gọi, những định hướng và những trách nhiệm, các giám mục đặt vào tay dân Chúa một lời kinh. Như thể sau khi chỉ cho chúng ta con đường, các ngài còn nhắc rằng chúng ta không thể đi con đường ấy bằng sức riêng.
Một lời kinh ở cuối thư không phải phần phụ thêm cho đúng hình thức đạo đức. Lời kinh ấy có thể trở thành nhịp thở của cả năm mục vụ, vì những điều thư mời gọi đều được đặt trước mặt Chúa trong đó. Chúng ta muốn gia đình trở thành cộng đoàn thừa sai, nhưng chúng ta cũng biết gia đình mình có giới hạn. Chúng ta muốn sống hiệp thông, nhưng có những ngày một lời nói rất nhỏ cũng đủ làm bùng lên một cuộc cãi vã. Chúng ta muốn giáo dục đức tin cho con cái, nhưng có lúc chính mình cầu nguyện khô khan. Chúng ta muốn mở cửa cho người khác, nhưng có khi căn nhà của mình đang thiếu bình an. Chúng ta muốn tha thứ, nhưng vết thương còn đau. Chúng ta muốn trung tín, nhưng công việc, tiền bạc, bệnh tật và những thất vọng tích tụ làm mình kiệt sức. Lời kinh không che những điều ấy. Lời kinh cho chúng ta một cách đứng trước chúng: không tự mãn khi nhà mình đang yên, không tuyệt vọng khi nhà mình đang rạn, nhưng đưa tất cả vào trong tương quan với Thiên Chúa.
“Lạy Chúa Giêsu, Mẹ Maria và Cha Thánh Giuse.” Ngay lời thưa đầu tiên đã đưa người đọc ra khỏi sự cô độc. Một gia đình đang cầu nguyện không còn chỉ là mấy con người cố gắng xoay xở với nhau trong một căn phòng. Gia đình ấy đứng trước Chúa Giêsu, được mời gọi nương nhờ lời chuyển cầu và gương sống của Đức Maria cùng thánh Giuse. Chúa Giêsu là Đấng cứu độ, là nguồn sự sống và ân sủng. Đức Maria và thánh Giuse dẫn chúng ta đến với Người bằng sự gần gũi của những người đã sống một mái nhà, đã lao nhọc, đã lo âu, đã bảo vệ một sự sống được trao phó. Khi thưa lời ấy, chúng ta có thể nhớ rằng những vấn đề của gia đình mình không xa lạ với đời sống đức tin. Chuyện cơm áo, chuyện người thân đau bệnh, chuyện tương lai con cái, chuyện phải rời một nơi quen thuộc, chuyện không hiểu hết điều đang xảy ra: tất cả đều có thể được đem vào lời cầu nguyện.
“Nơi các Ngài, chúng con chiêm ngắm vẻ đẹp của đời sống gia đình.” Chiêm ngắm là một thái độ cần được học lại. Chúng ta đã quen nhìn để đánh giá, nhìn để so sánh, nhìn để tìm một điều chưa được như ý. Nhìn nhà người khác rồi thấy nhà mình thua kém. Nhìn con người khác rồi thấy con mình chưa đủ giỏi. Nhìn một người chồng trên mạng rồi trách người chồng đang sống bên cạnh. Nhìn những hình ảnh đẹp được chọn lọc rồi cho rằng gia đình mình quá tầm thường. Nhưng khi chiêm ngắm Thánh Gia, chúng ta được hướng về một vẻ đẹp sâu hơn. Đó là vẻ đẹp của một tình yêu biết đón nhận, của lòng trung tín biết đi qua điều chưa hiểu, của sự hiện diện biết bảo vệ người yếu hơn, của một đời sống đặt Thiên Chúa ở trung tâm. Vẻ đẹp ấy không đòi mọi ngày phải nhẹ nhàng. Vẻ đẹp ấy vẫn có thể hiện diện trong căn nhà chật, trong bữa ăn đơn sơ, trong những tháng phải tính từng khoản chi, trong một gia đình đang chăm sóc người bệnh lâu năm.
Có những gia đình nhìn bên ngoài rất đẹp mà bên trong người ta sợ nhau. Có những gia đình không có gì nổi bật, nhưng ai trở về cũng được thở nhẹ hơn. Một căn nhà đẹp trước mặt Chúa là căn nhà mà con người được tôn trọng, sự thật có chỗ đứng, người nhỏ bé không bị làm nhục, người mệt có thể nói mình mệt, người sai có đường để trở lại. Chiêm ngắm Thánh Gia giúp chúng ta nhận ra vẻ đẹp ấy và xin cho nó được lớn lên trong nhà mình. Chúng ta không cầu xin để trở thành một bức ảnh gia đình không có vết nhăn. Chúng ta cầu xin để những con người có giới hạn biết yêu nhau cách chân thật hơn.
“Xin giúp chúng con biết thể hiện vẻ đẹp ấy trong gia đình chúng con.” Lời xin này rất cụ thể. Không chỉ xin cho các gia đình nói chung. Không chỉ xin cho một lý tưởng hôn nhân ở đâu đó. Xin cho gia đình chúng con: những con người này, căn nhà này, những khó khăn này, những mối tương quan này. Gia đình mà chúng ta đang có có thể khác xa điều từng mơ ước. Có người đã mất người bạn đời. Có người một mình nuôi con. Có người sống xa nhau vì công việc. Có người ở trong một gia đình có những thành viên không cùng niềm tin. Có người phải bắt đầu lại sau một đổ vỡ. Lời cầu nguyện vẫn có thể được thưa lên từ chính hoàn cảnh ấy. Thiên Chúa không chỉ hiện diện trong những mái nhà đã ổn thỏa. Người đến với những con người đang cần được nâng đỡ, giúp họ nhận ra phần thiện hảo có thể sống hôm nay, dù chưa giải quyết được tất cả.
Thể hiện vẻ đẹp của Thánh Gia đòi chúng ta để lời kinh đi vào hành vi. Nếu xin cho nhà mình có tình yêu mà vẫn cố ý dùng lời nói làm người khác đau, chúng ta cần dừng lại để nghe chính điều mình vừa xin. Nếu xin cho nhà mình hiệp thông mà không dành một khoảng thời gian nào để lắng nghe, chúng ta cần điều chỉnh cách sử dụng thời giờ. Nếu xin cho con cái lớn lên trong đức tin mà đời sống của cha mẹ thường xuyên phủ nhận điều mình dạy, chúng ta cần bắt đầu từ sự hoán cải của người lớn. Lời kinh không phải tấm màn che khoảng cách giữa điều chúng ta nói và điều chúng ta sống. Lời kinh là ánh sáng giúp chúng ta thấy khoảng cách ấy, và là nơi xin ơn để từng bước đi qua.
“Xin Thánh Gia nâng đỡ ủi an những khi chúng con gặp gian nan thử thách.” Một gia đình cần được nâng đỡ, đôi khi trước cả khi được khuyên bảo. Người đang kiệt sức không luôn cần nghe thêm rằng mình phải cố gắng. Họ có thể đã cố gắng rất lâu. Người mẹ chăm con bệnh không cần bị nhắc rằng phải yêu con hơn. Người cha mất việc không cần một lời kết luận vội rằng vì thiếu sốt sắng nên Chúa để xảy ra chuyện ấy. Người đang sống trong tang chế không cần bị thúc phải vui lên ngay. Lời kinh dạy chúng ta xin sự nâng đỡ và ủi an; chính chúng ta cũng phải học trở thành người biết nâng đỡ và ủi an. Một cuộc điện thoại đúng lúc, một bữa ăn được mang đến, một buổi giúp trông trẻ, một sự hiện diện không đòi người đau phải giải thích tất cả có thể là cách rất cụ thể để lời cầu nguyện được đáp lại qua bàn tay con người.
Gian nan có những hình thức nhìn thấy được và có những hình thức rất kín. Một gia đình có thể vẫn dự lễ đều, vẫn chào hỏi vui vẻ, vẫn làm việc giáo xứ, nhưng bên trong đang chịu một áp lực không ai biết. Có người lo món nợ chưa dám nói. Có người đang sợ một kết quả khám bệnh. Có một đứa trẻ thấy mình vô dụng vì bị so sánh quá lâu. Có một người lớn tuổi sợ trở thành gánh nặng. Có một người vợ không biết phải nói với ai rằng mình đang bị tổn thương. Có một người chồng mang mặc cảm vì không đáp ứng được mong đợi của gia đình. Cầu xin Thánh Gia nâng đỡ giúp chúng ta nhớ rằng sự bình an bề ngoài không nói hết tình trạng của một mái nhà. Muốn đồng hành, chúng ta cần sự tế nhị; muốn giúp đỡ, chúng ta cần biết nghe.
“Xin chữa lành những thương tích vì ích kỷ, bất hòa và chia rẽ của chúng con.” Đây là một lời xin cần được đọc chậm. Nó không cho chúng ta đứng ngoài và chỉ tay vào người khác. Chúng ta thưa “của chúng con”. Trong một gia đình, rất dễ thấy sự ích kỷ của người bên cạnh mà khó nhận ra cách mình đã đòi mọi người xoay quanh mình. Rất dễ kể lại lời làm mình đau mà bỏ qua giọng nói mình đã dùng. Rất dễ nhớ lần người khác không quan tâm mà quên những lần mình đã từ chối lắng nghe. Lời kinh đưa chúng ta về sự thật ấy. Tuy nhiên, nhận trách nhiệm về phần mình không có nghĩa mọi tổn thương đều do hai bên gây ra như nhau. Có những hành vi bạo lực, cưỡng ép, làm nhục hoặc kiểm soát phải được gọi đúng tên. Việc chữa lành cần sự thật, sự bảo vệ và những thay đổi có thể kiểm chứng. Người bị tổn thương không phải nhận lỗi thay cho người đã làm hại mình để gia đình có vẻ yên ổn.
Chữa lành cũng cần thời gian. Một câu xin lỗi chân thành có thể mở cửa, nhưng chưa chắc lập tức khôi phục được niềm tin. Người đã nghe lời hứa quá nhiều lần có lý do để dè dặt. Người từng bị bỏ mặc có thể cần một thời gian dài mới dám tin vào sự quan tâm trở lại. Vì thế, lời xin chữa lành phải đi cùng lòng kiên nhẫn. Người muốn sửa sai cần tiếp tục sống điều đã hứa ngay cả khi chưa được đón nhận như mình mong. Người muốn hòa giải cần tôn trọng nhịp hồi phục của người đã chịu đau. Trong những hoàn cảnh nghiêm trọng, gia đình cần tìm sự đồng hành mục vụ và sự trợ giúp phù hợp. Cầu nguyện làm chúng ta có sức bước vào công việc chữa lành ấy; công việc ấy có thể bao gồm những cuộc trao đổi khó, những giới hạn rõ ràng và những quyết định nhằm bảo vệ người yếu thế.
“Xin làm cho các gia đình chúng con thực sự là những Hội Thánh tại gia.” Chữ “thực sự” đáng để chúng ta dừng lại. Gia đình không trở thành Hội Thánh tại gia chỉ vì có ảnh tượng, có bàn thờ hoặc có tên trong sổ giáo xứ. Những điều ấy có ý nghĩa, nhưng sự sống của Hội Thánh tại gia phải được nhận ra trong đức tin, trong việc cầu nguyện, trong sự đón nhận và trong tình yêu. Ở đó, người ta học gọi Thiên Chúa là Cha và học đối xử với nhau như những người cùng được Người yêu thương. Ở đó, lời tha thứ được tập nói, người nghèo được nhớ đến, sự sống được kính trọng, sự thật được bảo vệ. Một đứa trẻ có thể chưa hiểu đầy đủ lời giải thích về Hội Thánh tại gia, nhưng nó nhận ra khi cả nhà dành thời giờ cầu nguyện cho một người bệnh. Nó nhận ra khi cha mẹ dám trả lại một món tiền không thuộc về mình. Nó nhận ra khi người lớn xin lỗi nhau. Những kinh nghiệm ấy cho danh xưng một nội dung sống động.
“Là nhà của hiệp thông và cầu nguyện.” Hiệp thông cần được nuôi bằng những hành vi rất nhỏ. Người trong nhà biết mình có thể nói mà không bị chế giễu, có thể khác ý mà không bị đẩy ra ngoài, có thể yếu đuối mà không mất phẩm giá. Cầu nguyện giúp họ đưa những khác biệt ấy đến trước mặt Chúa, xin ơn hiểu nhau và sửa đổi chính mình. Có khi giờ kinh tối chưa làm cuộc bất hòa chấm dứt ngay. Nhưng nếu được sống chân thành, giờ kinh có thể làm một người bớt muốn nói lời cuối cùng cho thắng, một người nhớ rằng đối diện mình là người được Chúa yêu, một người có đủ can đảm để mở đầu lại cuộc đối thoại. Nhà của hiệp thông không phải nơi ai cũng luôn đồng ý. Đó là nơi người ta học giữ tình yêu khi còn những điều chưa thống nhất.
“Là trường dạy đức tin và những giá trị Tin mừng.” Trong ngôi trường ấy, người lớn cũng là học trò. Cha mẹ đang học sự kiên nhẫn khi nuôi dạy con. Con cái đang học lòng biết ơn khi nhìn thấy những hy sinh âm thầm. Vợ chồng đang học sự trung tín qua những ngày không dễ yêu. Ông bà đang học cách trao kinh nghiệm mà không giữ hết quyền quyết định. Mỗi người đều có điều cần được Tin mừng sửa lại. Khi người lớn nhận ra mình cũng cần học, việc giáo dục đức tin trở nên bớt nặng nề và chân thật hơn. Một người cha nói “ba đã xử sự không đúng” đang dạy con một bài học rất sâu về sự thật. Một người mẹ nói “mẹ cũng cần cầu xin Chúa giúp mẹ bớt nóng” đang giúp con hiểu rằng cầu nguyện thuộc về đời sống thực, không chỉ thuộc về những người đã tốt.
“Để gia đình chúng con trở thành những cộng đoàn loan báo Tin mừng.” Lời kinh mở cửa căn nhà. Những ơn chúng ta xin không chỉ để nhà mình được yên. Bình an nhận được có thể làm chúng ta biết thăm người đang cô đơn. Sự tha thứ học được có thể giúp chúng ta bớt nuôi những cuộc chia rẽ ở khu xóm. Lòng biết ơn có thể trở thành sự chia sẻ. Một gia đình đang chăm sóc nhau tử tế có thể làm người khác tin rằng tình yêu bền vững vẫn có thật. Một gia đình đang trải qua khó khăn mà không đánh mất phẩm giá, vẫn tìm sự giúp đỡ và vẫn nâng nhau từng ngày, cũng có thể trao một chứng tá đầy sức nâng đỡ. Sứ vụ của gia đình không đòi phải chờ đến ngày mọi vấn đề đều được giải quyết. Ngay trong hành trình được Chúa chữa lành, gia đình đã có thể trở thành người bạn của một gia đình khác.
“Lạy Thánh Gia Nadarét, chúng con tin tưởng phó thác nơi các Ngài.” Phó thác là trao cuộc sống cho Thiên Chúa qua lời chuyển cầu của Thánh Gia, rồi tiếp tục sống trách nhiệm của mình. Người cha vẫn phải tìm việc, người mẹ vẫn phải chăm sóc sức khỏe, vợ chồng vẫn cần đối thoại, người mắc lỗi vẫn phải sửa sai, gia đình vẫn cần quản lý tiền bạc và tìm trợ giúp khi cần. Nhưng họ làm những điều ấy với một niềm tin mới: tương lai không nằm hoàn toàn trong khả năng kiểm soát của mình, và những giới hạn của mình không đóng hết mọi con đường. Có những đêm không biết ngày mai sẽ ra sao, lời phó thác có thể là điều giúp một người thôi tự kết án, giúp họ nghỉ ngơi và có sức bước tiếp.
Bởi thế, kinh này nên được đọc đủ chậm để người đọc nghe thấy lòng mình trong từng ý. Có thể một tối cả nhà đọc trọn lời kinh. Có thể một hôm dừng lâu ở lời xin chữa lành, vì vừa có một cuộc bất hòa. Có thể một gia đình đang có người đau bệnh nhắc lại lời xin nâng đỡ và ủi an. Có thể một đứa trẻ được mời đọc một câu, rồi nói bằng lời đơn sơ điều nó muốn xin. Không cần làm giờ kinh thành một bài diễn thuyết dài. Điều cần là sự hiện diện, sự chân thành và một khoảng lặng để Chúa chạm vào điều chúng ta đang sống. Một năm mục vụ có thể ít chương trình mà vẫn sinh hoa trái nếu lời kinh này được đón nhận và dẫn đến những thay đổi cụ thể. Một năm có rất nhiều sinh hoạt vẫn có thể để lại ít điều nếu những lời cầu nguyện chưa bước qua ngưỡng cửa đời thường.
Lạy Chúa Giêsu, Mẹ Maria và Cha Thánh Giuse, nơi các Ngài, chúng con chiêm ngắm vẻ đẹp của đời sống gia đình. Xin giúp chúng con biết thể hiện vẻ đẹp ấy trong gia đình chúng con. Xin Thánh Gia nâng đỡ ủi an những khi chúng con gặp gian nan thử thách. Xin chữa lành những thương tích vì ích kỷ, bất hòa và chia rẽ của chúng con. Xin làm cho các gia đình chúng con thực sự là những Hội Thánh tại gia, là nhà của hiệp thông và cầu nguyện, là trường dạy đức tin và những giá trị Tin mừng, để gia đình chúng con trở thành những cộng đoàn loan báo Tin mừng. Lạy Thánh Gia Nadarét, chúng con tin tưởng phó thác nơi các Ngài. Xin đoái thương nhận lời chúng con cầu xin. Amen.
2. Xét mình dưới mái nhà
Đọc một thư mục vụ có thể làm chúng ta thấy nhiều điều rất đúng. Nhưng sự đúng ấy chỉ bắt đầu biến đổi đời sống khi chúng ta chịu để mình được hỏi. Nếu đọc về gia đình thừa sai rồi chỉ nghĩ đến những gia đình khác cần sửa đổi, chúng ta chưa để lời mời gọi đi vào sâu. Nếu đọc về cầu nguyện rồi nhớ ngay người chồng lười đọc kinh, người con ít đi lễ, người hàng xóm nguội lạnh, chúng ta có thể đã đi vòng qua chính mình. Xét mình dưới mái nhà là dừng lại trước phần đời sống mà mình có trách nhiệm. Tôi đã yêu như thế nào? Tôi đã dùng lời nói ra sao? Tôi đã làm gì với thời giờ, quyền hạn, tiền bạc và sự tin tưởng được trao cho mình? Tôi đã góp vào bình an của căn nhà, hay thường xuyên làm người khác phải căng thẳng vì tôi?
Việc xét mình này không thay thế Bí tích Hòa giải. Khi nhận ra tội lỗi, người tín hữu vẫn được mời gọi sám hối, lãnh nhận bí tích và thực hiện những bước sửa đổi cần thiết. Những câu hỏi dưới đây giúp một người hoặc một gia đình nhìn lại nếp sống, nhận ra điều cần mang đến trước mặt Chúa và chọn một việc cụ thể để bắt đầu. Nếu cùng xét mình, gia đình cần tránh biến giờ ấy thành một phiên kiểm điểm người khác. Không buộc từng người phải công khai những điều riêng tư. Không yêu cầu con cái nhận lỗi trước mặt mọi người trong khi người lớn đứng ngoài. Không lấy câu trả lời của ai làm vũ khí để nhắc lại trong những cuộc cãi vã sau đó. Mỗi người có thể giữ sự thinh lặng cần thiết, viết cho riêng mình, hoặc chia sẻ điều mình sẵn sàng chia sẻ.
Trước khi hỏi về thiếu sót, cũng nên nhớ lại một vài điều thiện đã nhận được. Trong tháng qua, ai đã nâng đỡ tôi? Có lúc nào gia đình đã cùng vượt qua một khó khăn? Tôi đã thấy nơi người thân điều gì đáng trân trọng? Thiên Chúa đã gìn giữ nhà mình bằng những cách nào? Lòng biết ơn giúp việc xét mình đứng trong sự thật đầy đủ. Một căn nhà có những vết thương nhưng cũng có những bàn tay đã chăm sóc. Một người có những thiếu sót nhưng cũng có những cố gắng âm thầm. Nhận ra ân sủng không làm chúng ta né tránh lỗi lầm. Nó giúp chúng ta có hy vọng để sửa đổi, vì biết rằng đời sống mình còn có điều tốt để nuôi dưỡng.
Nhà tôi đang phụng sự điều gì rõ nhất trong tháng này? Câu hỏi này không chỉ được trả lời bằng những điều gia đình tuyên bố. Hãy nhìn lịch sống, cách tiêu tiền, nội dung những cuộc trò chuyện và điều thường làm cả nhà lo lắng nhất. Nếu mọi bữa ăn đều xoay quanh điểm số, nếu con chỉ được vui khi đạt thành tích, nếu người lớn luôn nói đến việc phải hơn người khác, gia đình có thể đang để sự thành đạt giữ một vị trí quá lớn. Nếu mọi quyết định đều chỉ nhằm kiếm thêm, dù sức khỏe, thời giờ chung và sự ngay thẳng bị tổn hại, tiền bạc có thể đang trở thành người chủ âm thầm. Nếu mỗi người sống theo một màn hình riêng, gia đình có thể đang để sự thuận tiện quyết định cách thuộc về nhau. Chúng ta cần công việc, cần thu nhập, cần học hành, cần nghỉ ngơi. Nhưng những điều ấy cần được đặt trong một trật tự giúp con người sống, yêu thương và phụng sự Chúa.
Có khi nhà mình đang phụng sự một nỗi sợ. Sợ thua kém nên bắt con học đến kiệt sức. Sợ bị chê nên giấu mọi khó khăn. Sợ mất quyền nên không chịu nghe người trẻ. Sợ không được yêu nên cố kiểm soát người bạn đời. Sợ tương lai nên không bao giờ cho phép mình nghỉ. Nhận ra nỗi sợ ấy là một bước quan trọng. Gia đình có thể đem nó vào cầu nguyện và hỏi: chúng ta có thể sống một chọn lựa nào trong tuần này để bớt bị nó điều khiển? Có thể là trả lại cho con một buổi được chơi. Có thể là nói thật về một khó khăn tài chính. Có thể là cùng xem lại lịch làm việc. Có thể là chấp nhận rằng giá trị của một người không nằm trong thành tích họ đem về cho gia đình.
Người gần tôi nhất có nếm được một chút vị của Đức Kitô nơi tôi không? Người gần nhất thường biết rõ nhất cách chúng ta sống. Họ nghe giọng nói khi chúng ta mệt. Họ thấy phản ứng khi chúng ta bị trái ý. Họ biết chúng ta có giữ lời không, có công bằng không, có quan tâm khi không ai nhìn không. Vì thế, câu hỏi này rất trực tiếp. Tôi có làm người bên cạnh dễ tin hơn vào lòng nhân hậu của Chúa không? Khi họ sai, tôi có mở một con đường để họ sửa, hay làm họ thấy mình chỉ còn đáng bị khinh? Khi họ mệt, tôi có nhận ra, hay chỉ tiếp tục đòi hỏi? Khi họ vui, tôi có chia vui, hay làm niềm vui ấy nhỏ lại bằng một lời chê?
Vị của Đức Kitô có thể được nhận ra trong sự kiên nhẫn, lòng thương xót, sự ngay thẳng và cách bảo vệ phẩm giá. Đôi khi nó hiện diện trong một việc rất nhỏ: không lớn tiếng trước mặt khách, không kể lỗi của người thân như một chuyện mua vui, không dùng sự hy sinh của mình để bắt người khác mắc nợ suốt đời. Có người đã làm rất nhiều cho gia đình nhưng thường nhắc lại với giọng trách móc, khiến người được chăm sóc không cảm thấy được yêu mà chỉ cảm thấy mình là gánh nặng. Xét mình giúp chúng ta nhìn cả cách trao ban. Điều tốt cần được làm bằng một trái tim ngày càng tự do hơn.
Tôi đang sống chung, hay tôi đang thuộc về? Sống chung có thể chỉ là cùng một địa chỉ. Thuộc về đòi sự hiện diện và trách nhiệm. Tôi có biết người thân đang trải qua điều gì không? Tôi có biết con đang sợ chuyện gì ở trường không? Tôi có biết cha mẹ già đang cần một cuộc khám bệnh, một người đưa đi, hay chỉ một buổi trò chuyện không? Tôi có biết người bạn đời đã cố gắng thế nào trong ngày hôm nay không? Có những gia đình ở rất gần nhau mà không ai biết đời sống bên trong của ai. Mỗi người hoàn thành một phần việc, nhưng niềm vui và nỗi đau đều phải giữ riêng.
Thuộc về cũng không đồng nghĩa với việc biết mọi bí mật hoặc can thiệp vào mọi chọn lựa của người khác. Người thân cần khoảng riêng và cần được tôn trọng. Sự gần gũi trưởng thành biết nói: tôi ở đây khi bạn cần, tôi sẵn lòng nghe, tôi muốn hiểu, nhưng tôi không chiếm hữu bạn. Cha mẹ cần đồng hành với con mà vẫn giúp con lớn lên trong trách nhiệm. Vợ chồng cần chia sẻ mà vẫn tôn trọng phẩm giá và tự do của nhau. Ông bà cần được quan tâm mà không bị đối xử như những người không còn tiếng nói. Một mái nhà có sự thuộc về là nơi mỗi người được nhận biết trong chính con người của mình.
Muối nhà tôi nhạt ở đâu? Có thể nhạt trong cách sử dụng tiền bạc. Có thể nhạt trong lời nói thiếu trung thực. Có thể nhạt trong việc coi thường người nghèo, người giúp việc, người giao hàng hoặc người có hoàn cảnh khác. Có thể nhạt khi chúng ta lấy chuyện người khác làm nội dung bàn ăn, rồi để con học rằng nói xấu là một cách giải trí bình thường. Có thể nhạt khi người lớn bảo con phải tử tế nhưng sẵn sàng chen hàng, gian dối hoặc xúc phạm người khác trước mặt con. Muối nhạt thường bắt đầu bằng những lần chúng ta tự cho phép: một chút thôi, ai cũng làm, không ai biết, miễn nhà mình được lợi.
Câu hỏi này cần dẫn đến một điểm cụ thể. Nếu chỉ nói “nhà tôi còn nhiều thiếu sót”, chúng ta dễ tiếp tục sống như cũ. Hãy chọn một nơi đang cần lấy lại vị: cách nói về người vắng mặt, việc trả tiền đúng hẹn, sự công bằng với người làm thuê, thái độ trong những cuộc bất đồng. Một sự sửa đổi nhỏ nhưng thật có giá trị hơn một lời quyết tâm rất rộng mà không ai biết phải làm gì.
Bàn thờ nhà tôi có phải là chỗ dừng, hay là chỗ bụi? Câu hỏi không chỉ nói đến việc lau dọn. Có những bàn thờ sạch sẽ, đẹp đẽ, nhưng cả tháng không ai dừng lại để cầu nguyện. Có những góc cầu nguyện rất đơn sơ lại giữ được nhịp gặp Chúa mỗi ngày. Nhà mình có một khoảng thời gian nào để cùng hướng lòng về Người không? Người thân có được nhắc đến trong lời cầu nguyện không? Chúng ta có đọc kinh như một công việc phải hoàn thành, hay có lúc thật sự thưa với Chúa về điều đang sống? Có khi cần bắt đầu bằng việc làm cho nơi cầu nguyện bớt vướng víu, đủ sáng, dễ ngồi, để người già và trẻ nhỏ cùng hiện diện thuận lợi. Nhưng điều sâu hơn là trả lại cho Thiên Chúa một chỗ trong thời giờ và sự chú ý của cả nhà.
Con cái đang học bài giáo lý nào từ mắt của tôi? Đôi mắt có thể dạy con rằng người yếu đáng được nâng đỡ, cũng có thể dạy con rằng người yếu đáng bị khinh. Đôi mắt có thể nói con được yêu ngay cả khi thất bại, cũng có thể làm con tin rằng mình chỉ có giá trị lúc đem về điều cha mẹ mong. Khi nhìn một người nghèo, tôi nhìn thế nào? Khi nhìn người khác đạo, tôi có thái độ gì? Khi nhìn một đứa trẻ học chậm, một người khuyết tật, một người từng lầm lỗi, tôi để con thấy điều gì? Đức tin được truyền qua cách chúng ta nhận ra phẩm giá của con người.
Không chỉ đôi mắt, cả giọng nói, sự im lặng và những quyết định cũng đang dạy. Khi cha mẹ tranh cãi, con học cách đối diện khác biệt. Khi cha mẹ làm hòa, con học con đường trở lại. Khi gia đình có chuyện buồn, con học cách cầu nguyện và chăm sóc nhau. Khi người lớn nhận lỗi, con học rằng sự thật không làm một người mất hết giá trị. Vì thế, giáo dục đức tin bắt đầu từ một câu hỏi khiêm nhường: điều tôi đang sống có nâng đỡ điều tôi đang dạy không?
Nhà nào quanh tôi đang đi một mình? Có thể đó là gia đình vừa mất người thân. Có thể là đôi vợ chồng mới sinh con, thiếu ngủ và thiếu người đỡ đần. Có thể là người lao động xa quê, đến giáo xứ đã lâu mà chưa ai biết tên. Có thể là một người già sống một mình, một gia đình có con khuyết tật, một người mẹ đang nuôi con trong rất nhiều khó khăn. Tôi có nhận ra họ không? Hay tôi chỉ biết những người cùng hội đoàn, cùng lịch sinh hoạt và cùng khả năng đóng góp với mình? Có những người không bước vào sinh hoạt giáo xứ vì họ đang quá mệt, không có người trông con, không có phương tiện, hoặc đã từng bị một lời nói làm họ ngại trở lại. Một lời chào tử tế và một sự quan tâm bền bỉ có thể mở ra điều mà một lời mời chung chưa làm được.
Tôi đang phục vụ giáo xứ để khỏi phải nhìn nhà mình, hay nhà tôi đang được giáo xứ giúp trở thành chứng tá? Đây là câu hỏi cần lòng thành thật. Phục vụ giáo xứ là điều quý. Nhưng đôi khi sự bận rộn bên ngoài trở thành nơi trú ẩn khỏi những việc khó bên trong. Tôi có dễ nhận thêm một cuộc họp hơn ngồi xuống nghe người bạn đời không? Tôi có dành nhiều kiên nhẫn cho người cùng ban mà không còn kiên nhẫn với con? Tôi có dùng công việc đạo đức để kết thúc mọi lời nhắc của gia đình, khiến họ không còn quyền nói mình cần tôi? Câu hỏi ấy không nhằm làm chúng ta bỏ việc phục vụ. Nó mời sắp xếp lại để việc phục vụ được nuôi từ một đời sống có trách nhiệm và không làm người thân bị bỏ quên.
Giáo xứ cũng có thể cùng xét mình. Chúng ta có biết lịch sinh hoạt đang đặt gánh nặng lên ai không? Có giúp những người phục vụ giữ được thời giờ cho gia đình không? Có tạo điều kiện cho các gia đình khó khăn tham gia không? Có lắng nghe người ít xuất hiện không? Một giáo xứ quan tâm đến gia đình sẽ giúp người tín hữu đem đức tin về nhà và đem những vấn đề thật của nhà mình đến nơi có thể được đồng hành.
Sau những câu hỏi ấy, mỗi người nên chọn một điều để nói với Chúa: một điều biết ơn, một điều xin tha thứ, một việc xin ơn sửa đổi. Không cần hứa rất nhiều. Có thể chỉ là: “Lạy Chúa, tuần này xin giúp con không làm nhục người thân bằng lời nói.” Hoặc: “Xin giúp con dành thời giờ nghe con của con.” Hoặc: “Xin cho con can đảm nói thật và tìm sự giúp đỡ.” Một lời xin cụ thể có thể trở thành điểm bắt đầu của một nếp sống mới.
3. Bảy ngày, không phải để xong, để bắt đầu
Một tuần không đủ chữa lành mọi vết thương, khôi phục mọi tương quan hoặc xây dựng một gia đình trưởng thành trong đức tin. Nhưng một tuần đủ để bắt đầu làm một điều khác. Nhiều gia đình không thiếu thiện chí; họ thiếu một bước đầu vừa sức. Khi nghe một lời mời gọi quá lớn, người ta dễ nghĩ rằng phải đợi lúc rảnh hơn, ít khó khăn hơn, con lớn hơn, tiền bạc ổn hơn. Rồi thời gian trôi qua. Bảy ngày tập sống giúp chúng ta đưa một lời mời gọi rộng vào những việc có thể thực hiện ngay. Mỗi ngày một việc, với sự linh hoạt theo hoàn cảnh. Gia đình có người làm ca đêm, người đi học xa, người bệnh, người già hoặc trẻ nhỏ có thể điều chỉnh thời giờ và hình thức. Điều cần giữ là tinh thần: dành cho Chúa một chỗ, dành cho nhau một sự hiện diện, và mở lòng về phía người khác.
Ngày thứ nhất: Đọc Gs 24,15. Viết một câu của nhà mình. Dán lên chỗ nhìn thấy khi đi ra cửa. Lời chọn phụng sự Đức Chúa đặt gia đình trước một hướng sống. Chúng ta có thể cùng đọc đoạn Kinh Thánh, thinh lặng một chút, rồi hỏi: điều gì sẽ giúp nhà mình nhớ mình muốn sống theo Chúa? Câu viết ra nên ngắn và gần với đời sống. “Nhà chúng con chọn nói thật.” “Nhà chúng con nhớ cầu nguyện cho nhau.” “Trong nhà này, người mệt được lắng nghe.” “Chúng con không bỏ người yếu đi một mình.” “Gia đình chúng con xin học yêu như Chúa.” Không cần tìm một câu gây ấn tượng. Cần một câu mà mọi người hiểu và có thể cùng tập sống.
Nếu trong nhà có người chưa cùng niềm tin hoặc chưa muốn tham gia, hãy tôn trọng họ. Người tín hữu vẫn có thể cầu nguyện và sống điều mình chọn, đồng thời tìm một cam kết chung về sự tử tế, trách nhiệm và tôn trọng. Câu của nhà mình không được dùng để kiểm soát người khác. Nó là lời nhắc mỗi người về phần trách nhiệm của chính mình. Khi bước ra cửa, người cha nhớ sự ngay thẳng trong công việc. Khi đi học, người con nhớ không chế giễu bạn. Khi trở về, mỗi người nhớ rằng căn nhà cần sự đóng góp của mình.
Buổi tối, có thể hỏi rất nhẹ: hôm nay câu ấy đã giúp mình nhớ điều gì? Một người kể được một việc nhỏ là đủ. Nếu không ai nhớ, ngày mai đọc lại. Sự tập sống cần kiên nhẫn, nhất là khi gia đình chưa quen cùng chia sẻ.
Ngày thứ hai: Tắt màn hình một bữa cơm. Mỗi người kể một điều. Không sửa nhau trong bữa ấy. Màn hình có thể làm con người hiện diện bằng thân xác mà vắng mặt bằng sự chú ý. Một bữa cơm không màn hình giúp cả nhà tìm lại gương mặt nhau. Người lớn cần thực hiện trước. Để điện thoại sang một bên, ngừng theo dõi thông báo, tắt chương trình đang phát. Nếu có công việc thật sự cần trực liên lạc, hãy nói rõ và sắp xếp một khoảng thời gian có thể giữ. Điều quan trọng là mọi người cảm nhận được rằng bữa ăn này có một sự ưu tiên dành cho nhau.
Mỗi người kể một điều trong ngày: một niềm vui, một chuyện khó, một điều ngạc nhiên, một việc mình biết ơn. Có thể đứa trẻ kể chuyện rất nhỏ. Người già nhắc lại một điều đã từng kể. Người đi làm chỉ nói rằng hôm nay rất mệt. Hãy nghe. Không lập tức sửa cách dùng từ, không biến chuyện con kể thành một bài huấn luyện, không tranh thủ chất vấn điểm số, không dùng lời người bạn đời vừa nói để nhắc một lỗi cũ. Một bữa ăn cho phép người ta nói mà không sợ bị sửa liên tục có thể tạo ra sự tin tưởng mà gia đình đang thiếu.
“Không sửa nhau trong bữa ấy” là dành một khoảng lắng nghe trước khi bàn giải pháp. Những vấn đề cần trao đổi vẫn có thể được nói sau, vào lúc phù hợp. Nếu ai chưa muốn kể, đừng ép. Họ có thể cần vài lần được nghe trong bình an mới dám mở lòng. Có thể lần đầu bữa cơm khá im lặng. Hãy để sự im lặng ấy được tồn tại mà không trách móc. Gia đình đang tập một thói quen mới.
Ngày thứ ba: Xin lỗi một câu đang nợ. Không kèm giải thích. Có những lời xin lỗi bị giữ lại rất lâu vì chúng ta muốn người kia nhận lỗi trước. Có những lời xin lỗi vừa mở ra đã bị khép lại bởi chữ “nhưng”. “Anh xin lỗi, nhưng em cũng…” “Mẹ xin lỗi, nhưng con làm mẹ…” “Con xin lỗi, nhưng tại…” Ngày thứ ba mời mỗi người nhìn phần mình và nói một lời rõ ràng: “Ba xin lỗi vì đã quát con trước mặt người khác.” “Anh xin lỗi vì đã để em lo một mình.” “Con xin lỗi vì đã nói lời thiếu kính trọng.” “Mẹ xin lỗi vì đã đem con so sánh với bạn.” Chỉ nhận trách nhiệm về việc mình đã làm.
Không kèm giải thích trong lời xin lỗi không có nghĩa mọi hoàn cảnh đều vô nghĩa. Nó giúp chúng ta dành cho người bị tổn thương một khoảng không bị buộc phải hiểu ngay lý do của người đã làm họ đau. Sự giải thích, nếu cần, có thể đến sau. Lúc này, điều cần là thừa nhận hành vi và tác động của nó. Lời xin lỗi cũng nên đi cùng một sửa đổi cụ thể: trả lại điều đã lấy, sửa thông tin sai đã nói, đổi cách sắp xếp thời giờ, tìm sự giúp đỡ để chấm dứt hành vi gây hại.
Người nghe có thể chưa sẵn sàng đáp lại. Đừng đòi họ phải nói “không sao” hoặc phải ôm mình để chứng minh đã tha thứ. Có những việc thật sự đã làm họ đau. Hãy để lời xin lỗi có thời gian được kiểm chứng bằng đời sống. Với một đứa trẻ, việc cha mẹ nhận lỗi có thể rất quan trọng: con học rằng người lớn cũng chịu trách nhiệm, và tình yêu trong nhà có khả năng trở lại sau khi sai.
Ngày thứ tư: Mười phút trước bàn thờ. Một đoạn Tin mừng. Một tên người đau khổ. Một tên người chưa biết Chúa. Mười phút là khoảng thời gian nhiều gia đình có thể tìm được nếu cùng chọn một giờ phù hợp. Có thể sau bữa tối, trước khi người làm ca rời nhà, hoặc vào một thời điểm khác thuận tiện. Chọn một đoạn Tin mừng ngắn. Đọc rõ, đủ chậm. Sau đó mỗi người có thể nói một câu mình nhớ, hoặc giữ thinh lặng. Không cần giải thích toàn bộ đoạn đọc. Hãy để Lời Chúa có chỗ trong lòng.
Nhắc tên một người đau khổ giúp lời cầu nguyện đi ra khỏi sự chung chung. Đó có thể là người đang nằm viện, người vừa mất người thân, một gia đình thất nghiệp, một người bạn bị cô lập. Khi đọc tên ấy, cả nhà nhớ rằng đau khổ có một gương mặt. Có thể sau giờ kinh, ai đó nghĩ đến một việc giúp đỡ vừa sức. Nhắc tên một người chưa biết Chúa là đặt người ấy trong tình yêu của Thiên Chúa, xin cho mình biết trở thành người bạn chân thành, biết sống điều tốt và biết giới thiệu đức tin với sự kính trọng. Không biến tên người ấy thành một mục tiêu phải đạt được. Chúng ta cầu nguyện cho một con người được yêu thương và tự do đáp lại ân sủng.
Kết thúc có thể bằng một kinh quen thuộc hoặc một lời thưa đơn sơ. Nếu trẻ nhỏ chưa ngồi yên được, hãy hướng dẫn nhẹ nhàng. Nếu người già nghe không rõ, đọc chậm hơn. Nếu một thành viên chỉ có thể tham dự từ xa, có thể kết nối khi thuận tiện. Giờ cầu nguyện được chuẩn bị bằng sự quan tâm như thế đã là một bài học về hiệp thông.
Ngày thứ năm: Hỏi một người già trong nhà, hoặc một người già đầu ngõ, về một lần họ đã giữ đạo lúc khó. Nghe hết. Đức tin có một ký ức cần được trao lại. Nhiều người lớn tuổi đã sống những giai đoạn khó khăn mà con cháu chỉ biết qua vài câu rời rạc. Có người từng phải đi rất xa để dự lễ. Có người giữ giờ kinh trong những năm thiếu thốn. Có người nuôi con một mình mà vẫn tìm cách dẫn con đến nhà thờ. Có người đã trải qua một mất mát lớn và phải học lại cách cầu nguyện. Khi được hỏi bằng sự kính trọng, họ có thể trao cho thế hệ sau một phần đời sống rất quý.
Có thể bắt đầu: “Ông bà có thể kể cho chúng con một lần việc giữ đạo thật khó không?” Hoặc: “Lúc ấy điều gì đã giúp ông bà tiếp tục tin?” Hãy để người kể đi theo nhịp của mình. Không ngắt vì câu chuyện dài. Không vội chỉnh từng chi tiết không ảnh hưởng đến ý nghĩa chính. Không dùng cuộc trò chuyện để chứng minh thời trước tốt hơn thời nay. Điều cần nhận là kinh nghiệm một người đã sống với Chúa trong hoàn cảnh thật.
Nếu câu chuyện chạm đến điều quá đau và người ấy không muốn kể tiếp, hãy tôn trọng. Có thể chỉ cần ngồi bên, hỏi về một lời kinh họ thường đọc, một người đã giúp họ, một điều họ muốn nhắn lại. Không quay phim hay ghi âm khi chưa được đồng ý. Sự quan tâm cần có giá trị ngay trong cuộc gặp, dù không tạo ra một nội dung nào để đăng tải. Cuối buổi, một lời cảm ơn chân thành có thể giúp người già biết rằng đời sống và kinh nghiệm của mình vẫn còn được trân trọng.
Ngày thứ sáu: Thăm một nhà. Không mang quà nếu quà làm họ ngại. Mang thời giờ. Có những người đã nhận nhiều lời hứa thăm nhưng vẫn chưa có ai đến. Có những người không thiếu một món quà nhỏ, nhưng thiếu người chịu ngồi nghe. Chọn một gia đình hoặc một người mà nhà mình có thể thăm cách phù hợp. Liên lạc trước, hỏi thời giờ thuận tiện, nói rõ ý muốn đến chào và hỏi thăm. Đừng tự ý xuất hiện rồi làm họ phải tiếp đón trong lúc đang mệt hoặc bận.
Mang thời giờ là đến với sự chú ý. Trong khả năng có thể, cất điện thoại, đừng liên tục nhìn đồng hồ, đừng chỉ hỏi những câu có sẵn rồi chuyển sang chuyện của mình. Có thể người được thăm chỉ nói vài câu. Có thể họ cần kể dài. Có thể họ cần một việc rất cụ thể: được đưa đi mua thuốc, có người giúp đọc một giấy tờ, được trông giúp đứa trẻ một lát. Hãy nghe trước khi quyết định giúp gì. Không phải mọi nhu cầu đều có thể giải quyết, nhưng một câu trả lời thật thà và một sự hiện diện tôn trọng vẫn có giá trị.
Nếu mang quà, chọn điều phù hợp và trao cách tế nhị. Đừng làm người nhận phải kể hoàn cảnh để xứng đáng với món quà. Đừng chụp ảnh cuộc thăm như một thủ tục. Đừng kể lại chuyện riêng của họ trong bữa ăn hoặc cuộc họp. Nếu họ muốn cùng cầu nguyện, có thể đọc một lời kinh ngắn. Nếu họ chưa muốn, vẫn có thể kết thúc bằng sự ân cần. Cuộc thăm cần làm người ta thấy mình được nhớ đến và được tôn trọng.
Sau khi về, cả nhà có thể hỏi: chúng ta đã học được gì? Có một việc nhỏ nào cần tiếp tục không? Chỉ hứa điều mình có thể giữ. Một sự quan tâm có giới hạn nhưng đều đặn tốt hơn nhiều lời hứa khiến người khác chờ đợi rồi thất vọng.
Ngày thứ bảy: Đọc lại kinh Thánh Gia. Nói với nhau một việc tuần sau sẽ không bỏ. Chỉ một việc. Sau sáu ngày, có thể gia đình đã làm được vài điều và bỏ sót vài điều. Có thể một cuộc đối thoại đã mở ra, một lời xin lỗi đã được nói, một cuộc thăm đã diễn ra. Cũng có thể mọi việc chưa thuận như mong. Ngày thứ bảy là lúc đem cả sự cố gắng và giới hạn đến trước mặt Chúa. Đọc lại kinh Thánh Gia, chậm hơn nếu có thể. Những lời về hiệp thông, chữa lành, trường đức tin và loan báo Tin mừng giờ đây đã gắn với những gương mặt và những việc gia đình vừa sống.
Mỗi người có thể nói một điều mình biết ơn trong tuần. Hãy nói cụ thể: “Con vui vì hôm ấy ba nghe con kể.” “Mẹ biết ơn vì cả nhà đã cùng cầu nguyện.” “Anh cảm ơn vì em đã dành thời giờ đi thăm với anh.” Nhận ra những chuyển động nhỏ giúp gia đình có động lực tiếp tục. Rồi chọn một việc tuần sau sẽ không bỏ. Có thể là một bữa cơm không màn hình, mười phút cầu nguyện vào một tối cố định, một cuộc gọi cho người già, một khoảng thời gian vợ chồng nói chuyện, hoặc một việc giúp đỡ gia đình đang khó khăn.
Chỉ một việc để giữ đủ rõ. Xác định khi nào, ai cần sắp xếp điều gì, có trở ngại nào phải tính trước. Nếu tuần sau lỡ mất, đừng bỏ cả việc. Tìm lại một thời điểm và bắt đầu lại. Một nếp sống được hình thành qua nhiều lần trung tín và nhiều lần trở về. Gia đình thừa sai cũng lớn lên như thế: bằng những con người được Chúa nâng đỡ, cùng tập yêu thương trong các ngày rất bình thường.
4. Gợi ý cho một tối họp giáo xứ
Một tối họp giáo xứ có thể giúp những lời mời gọi về gia đình đi vào thực tế, nếu cuộc họp được chuẩn bị để người tham dự có thể nhìn, nghe và chọn một việc cần làm. Thành phần nên có những người đang phục vụ mục vụ gia đình, đại diện các hội đoàn và những người có kinh nghiệm đồng hành. Khi phù hợp, cần lắng nghe cả các gia đình trẻ, người lao động xa quê, người đang chăm sóc người bệnh, người đơn thân và những người ít tham gia sinh hoạt. Họ có thể giúp giáo xứ nhận ra những trở ngại mà người thường xuyên có mặt chưa thấy. Một lịch sinh hoạt thuận tiện cho người đã nghỉ hưu có thể rất khó đối với cha mẹ có con nhỏ. Một hình thức mời gọi quen thuộc có thể chưa đến được với người mới chuyển về. Một chương trình tưởng là mở cho mọi người vẫn có thể khiến người khó khăn cảm thấy mình đứng ngoài.
Trước cuộc họp, cần chuẩn bị nguyên văn số 8 của thư để đọc thành tiếng. Đọc rõ, không vội. Sau đó thinh lặng một phút. Một phút ấy cho mỗi người cơ hội đặt những ý tưởng sẵn có xuống và nghe lại lời mời gọi. Trong sự thinh lặng, có thể nhớ đến một gia đình cụ thể: một nhà gần đây không còn xuất hiện, một người đang chịu tang, một đôi vợ chồng mới về giáo xứ, một người già không thể đi lễ. Khi có những gương mặt trong lòng, cuộc trao đổi sẽ dễ đi vào thực tế hơn.
Câu hỏi đầu tiên nên được nêu thẳng: Việc nào chúng ta gọi là mục vụ gia đình nhưng thực ra là mời gia đình đến làm việc giáo xứ? Câu hỏi này giúp phân định mục đích của từng sinh hoạt. Có những việc huy động gia đình phục vụ cộng đoàn rất cần thiết và tốt đẹp. Đồng thời, giáo xứ cần có những việc trực tiếp giúp gia đình sống ơn gọi của mình: được cầu nguyện, được học hỏi, được lắng nghe, được đồng hành khi khủng hoảng, được nâng đỡ trong việc giáo dục con cái. Chúng ta có thể đang làm khá tốt phần huy động nhưng còn yếu phần chăm sóc. Nhận ra điều đó sẽ giúp phân bổ lại thời giờ và nguồn lực.
Hãy nhìn một vài hoạt động cụ thể. Cuộc gặp gần nhất có giúp vợ chồng hiểu nhau hơn không? Gia đình tham dự có nhận được điều gì để sống ở nhà không? Người đang khó khăn có dám đến không? Một gia đình có con nhỏ có cần người giúp trông trẻ để tham gia không? Người làm việc vào buổi tối có một cách khác để được đồng hành không? Khi ai đó vắng mặt lâu, chúng ta có hỏi thăm hay chỉ gạch tên? Những câu hỏi ấy đưa mục vụ về chất lượng tương quan.
Người chủ trì cần giúp cuộc họp giữ một bầu khí thành thật. Không vội bênh mọi hoạt động hiện có. Không để cuộc trao đổi trở thành việc trách một ban hay một người. Có thể ghi nhận rõ: điều này đã có ích và nên tiếp tục; điều kia cần điều chỉnh; nhu cầu này còn chưa được đáp ứng. Nếu một người nói rằng lịch họp khiến họ khó giữ thời giờ cho con, hãy nghe để tìm giải pháp. Nếu một người cho biết họ từng ngại đến vì cách bị hỏi han, hãy coi đó là thông tin cần được tiếp nhận. Sự lắng nghe trong cuộc họp cũng là một cách sống hiệp thông.
Bước tiếp theo là chọn năm gia đình sẽ thăm trong tháng. Con số năm giúp công việc đủ cụ thể và có thể theo dõi. Việc chọn nên dựa trên nhu cầu và khả năng đồng hành, không chỉ dựa trên sự quen biết. Có thể gồm một gia đình có người bệnh, một gia đình vừa đến, một nhà đang chịu tang, một người già sống một mình, một gia đình đang gặp khó khăn cần được hỏi thăm. Những hoàn cảnh riêng tư cần được trao đổi với số người cần thiết. Không đưa mọi chuyện của một gia đình ra trước cả cuộc họp. Nếu chưa chắc về nhu cầu, việc đầu tiên là liên lạc và lắng nghe, tránh suy đoán từ lời truyền miệng.
Ghi tên người đi, không chỉ ghi tên ban. “Ban mục vụ gia đình phụ trách” chưa đủ để một cuộc thăm chắc chắn diễn ra. Cần có một người cụ thể nhận việc liên lạc, một người cùng đi nếu phù hợp, một thời hạn dự kiến và một cách báo lại rằng đã thực hiện. Sự rõ ràng ấy giúp thiện chí trở thành trách nhiệm. Đồng thời, người đi thăm cần được nhắc về sự tế nhị: giới thiệu mục đích, hẹn trước, tôn trọng giờ giấc, lắng nghe, giữ kín điều riêng tư, không hứa vượt quá khả năng. Nếu nhận ra nhu cầu vượt quá khả năng của mình, họ tìm người có trách nhiệm hoặc sự trợ giúp thích hợp, với sự tôn trọng người được đồng hành.
Có thể dành một phần ngắn của cuộc họp để tập cách mở đầu cuộc thăm. Một câu rất đơn sơ thường đủ: “Chúng tôi muốn đến chào và hỏi thăm gia đình. Nếu thuận tiện, xin gia đình cho biết lúc nào có thể gặp.” Khi gặp, có thể hỏi: “Thời gian này gia đình mình thế nào?” “Có điều gì giáo xứ có thể giúp không?” “Gia đình có muốn chúng tôi cùng cầu nguyện cho một ý chỉ nào không?” Sau đó nghe. Không vội giải thích nguyên nhân mọi khó khăn. Không dùng một câu đạo đức để đóng lại nỗi đau. Không coi cuộc thăm là dịp buộc người ta trở lại ngay một sinh hoạt. Sự tin tưởng có thể cần nhiều thời gian.
Sau một tháng, giáo xứ nên nhìn lại công việc ấy. Không cần báo cáo dài về nội dung riêng tư. Chỉ cần biết cuộc thăm đã diễn ra chưa, có nhu cầu nào cần tiếp tục, ai đang nhận trách nhiệm, có điều gì trong cách tiếp cận cần sửa. Một gia đình đã được thăm có thể cần thêm một lần liên lạc. Một người đang chịu tang có thể rất cần sự hiện diện sau khi những ngày đầu đông người đã qua. Một gia đình mới đến có thể cần được kết nối với một gia đình khác. Một người già có thể cần cách tham dự đời sống đức tin phù hợp với sức khỏe. Mục vụ có chiều sâu khi sự quan tâm có đường tiếp tục.
Cuối cuộc họp, đọc kinh số 9. Những thông báo cần thiết nên được nói trước đó, để lời cuối cùng của buổi tối là lời phó thác. Khi đọc “xin nâng đỡ ủi an”, mỗi người có thể nhớ đến gia đình mình sẽ thăm. Khi đọc “xin chữa lành những thương tích”, mỗi người có thể nhớ đến cách mình cần lắng nghe và giữ gìn phẩm giá người khác. Khi đọc “nhà của hiệp thông và cầu nguyện”, cả giáo xứ có thể xin cho những sinh hoạt của mình thật sự nâng đỡ đời sống trong các mái nhà. Khi đọc “cộng đoàn loan báo Tin mừng”, mỗi người nhớ rằng việc được giao bắt đầu bằng một cuộc gặp chân thành.
Rồi ra về với một trách nhiệm đã rõ. Một cuộc gọi cần thực hiện. Một giờ thăm cần sắp xếp. Một gia đình cần được nhớ. Người tham dự cũng trở về nhà mình, nơi lời kinh vừa đọc đang chờ được sống. Có thể tối ấy họ bắt đầu bằng việc hỏi người bạn đời hôm nay có mệt không. Có thể họ ngồi bên con thêm vài phút. Có thể họ gọi cho cha mẹ già. Có thể họ im lại trước một câu nói dễ làm người thân tổn thương. Chính những bước ấy làm cho cuộc họp và lời kinh có hoa trái.
Một thư mục vụ được đón nhận sâu nhất khi đời sống gia đình bắt đầu thay đổi. Người trong nhà được lắng nghe hơn. Người yếu được bảo vệ hơn. Lời cầu nguyện có chỗ hơn. Một gia đình khó khăn bớt cảm thấy mình bị bỏ quên. Có những thay đổi rất nhỏ, khó đưa vào báo cáo, nhưng người đang sống trong căn nhà nhận ra rõ. Một đứa trẻ bớt sợ khi mở cửa. Một người già biết có người sẽ ghé. Một người vợ thấy mình không còn gánh mọi việc một mình. Một người chồng có thể nói thật về sự kiệt sức. Một người từng sai được thấy một con đường trở lại đi cùng trách nhiệm.
Chương sách này vì thế có thể được khép lại trong một khoảng thinh lặng. Đặt tên gia đình mình trước mặt Chúa. Nhớ từng người, cả người đang có mặt lẫn người đang ở xa, cả người dễ nói chuyện lẫn người mình còn khó đến gần. Xin cho họ được bình an. Xin cho mình biết điều cần sửa. Rồi chọn một việc có thể làm hôm nay. Không cần đợi một ngày hoàn hảo. Có thể bắt đầu bằng một lời xin lỗi, một bữa cơm có sự chú ý, một đoạn Tin mừng được đọc chậm, một cuộc thăm đã hẹn, một lời hỏi thăm được nói với tất cả lòng thành.
“Xin giúp chúng con biết thể hiện vẻ đẹp ấy trong gia đình chúng con.” Khi lời kinh này trở thành lời xin thật của một mái nhà, gia đình đã bắt đầu mở lòng cho ân sủng. Và khi một người chịu đứng dậy để sống điều vừa xin, Tin mừng đã tìm được một chỗ trong ngày hôm nay.
1. Kinh các giám mục đã đặt vào tay dân Chúa
Có những lời khuyên chúng ta nghe xong rồi quên. Có những chương trình chúng ta tham dự xong rồi trở về nếp sống cũ. Có những bản kế hoạch rất công phu, những cuộc họp rất đông, những khẩu hiệu được treo ở nơi trang trọng, nhưng sau một thời gian, người trong cùng một mái nhà vẫn không dễ nói chuyện với nhau hơn, một đứa trẻ vẫn không cảm thấy mình được lắng nghe hơn, một người già vẫn ăn cơm trong lặng lẽ, một người chồng vẫn không biết vợ mình đang mệt đến mức nào. Bởi thế, điều còn lại sau một thư mục vụ không chỉ là chúng ta đã tổ chức được bao nhiêu việc. Điều còn lại phải là một sự chuyển động trong lòng: tôi có bắt đầu nhìn gia đình mình bằng đôi mắt khác không, có bắt đầu nhận ra người thân là những người Thiên Chúa trao cho tôi chăm sóc không, có bắt đầu hiểu rằng việc loan báo Tin mừng đang chờ tôi ngay trong cách sống mỗi ngày không? Số 9 đưa chúng ta về nơi ấy. Sau những lời mời gọi, những định hướng và những trách nhiệm, các giám mục đặt vào tay dân Chúa một lời kinh. Như thể sau khi chỉ cho chúng ta con đường, các ngài còn nhắc rằng chúng ta không thể đi con đường ấy bằng sức riêng.
Một lời kinh ở cuối thư không phải phần phụ thêm cho đúng hình thức đạo đức. Lời kinh ấy có thể trở thành nhịp thở của cả năm mục vụ, vì những điều thư mời gọi đều được đặt trước mặt Chúa trong đó. Chúng ta muốn gia đình trở thành cộng đoàn thừa sai, nhưng chúng ta cũng biết gia đình mình có giới hạn. Chúng ta muốn sống hiệp thông, nhưng có những ngày một lời nói rất nhỏ cũng đủ làm bùng lên một cuộc cãi vã. Chúng ta muốn giáo dục đức tin cho con cái, nhưng có lúc chính mình cầu nguyện khô khan. Chúng ta muốn mở cửa cho người khác, nhưng có khi căn nhà của mình đang thiếu bình an. Chúng ta muốn tha thứ, nhưng vết thương còn đau. Chúng ta muốn trung tín, nhưng công việc, tiền bạc, bệnh tật và những thất vọng tích tụ làm mình kiệt sức. Lời kinh không che những điều ấy. Lời kinh cho chúng ta một cách đứng trước chúng: không tự mãn khi nhà mình đang yên, không tuyệt vọng khi nhà mình đang rạn, nhưng đưa tất cả vào trong tương quan với Thiên Chúa.
“Lạy Chúa Giêsu, Mẹ Maria và Cha Thánh Giuse.” Ngay lời thưa đầu tiên đã đưa người đọc ra khỏi sự cô độc. Một gia đình đang cầu nguyện không còn chỉ là mấy con người cố gắng xoay xở với nhau trong một căn phòng. Gia đình ấy đứng trước Chúa Giêsu, được mời gọi nương nhờ lời chuyển cầu và gương sống của Đức Maria cùng thánh Giuse. Chúa Giêsu là Đấng cứu độ, là nguồn sự sống và ân sủng. Đức Maria và thánh Giuse dẫn chúng ta đến với Người bằng sự gần gũi của những người đã sống một mái nhà, đã lao nhọc, đã lo âu, đã bảo vệ một sự sống được trao phó. Khi thưa lời ấy, chúng ta có thể nhớ rằng những vấn đề của gia đình mình không xa lạ với đời sống đức tin. Chuyện cơm áo, chuyện người thân đau bệnh, chuyện tương lai con cái, chuyện phải rời một nơi quen thuộc, chuyện không hiểu hết điều đang xảy ra: tất cả đều có thể được đem vào lời cầu nguyện.
“Nơi các Ngài, chúng con chiêm ngắm vẻ đẹp của đời sống gia đình.” Chiêm ngắm là một thái độ cần được học lại. Chúng ta đã quen nhìn để đánh giá, nhìn để so sánh, nhìn để tìm một điều chưa được như ý. Nhìn nhà người khác rồi thấy nhà mình thua kém. Nhìn con người khác rồi thấy con mình chưa đủ giỏi. Nhìn một người chồng trên mạng rồi trách người chồng đang sống bên cạnh. Nhìn những hình ảnh đẹp được chọn lọc rồi cho rằng gia đình mình quá tầm thường. Nhưng khi chiêm ngắm Thánh Gia, chúng ta được hướng về một vẻ đẹp sâu hơn. Đó là vẻ đẹp của một tình yêu biết đón nhận, của lòng trung tín biết đi qua điều chưa hiểu, của sự hiện diện biết bảo vệ người yếu hơn, của một đời sống đặt Thiên Chúa ở trung tâm. Vẻ đẹp ấy không đòi mọi ngày phải nhẹ nhàng. Vẻ đẹp ấy vẫn có thể hiện diện trong căn nhà chật, trong bữa ăn đơn sơ, trong những tháng phải tính từng khoản chi, trong một gia đình đang chăm sóc người bệnh lâu năm.
Có những gia đình nhìn bên ngoài rất đẹp mà bên trong người ta sợ nhau. Có những gia đình không có gì nổi bật, nhưng ai trở về cũng được thở nhẹ hơn. Một căn nhà đẹp trước mặt Chúa là căn nhà mà con người được tôn trọng, sự thật có chỗ đứng, người nhỏ bé không bị làm nhục, người mệt có thể nói mình mệt, người sai có đường để trở lại. Chiêm ngắm Thánh Gia giúp chúng ta nhận ra vẻ đẹp ấy và xin cho nó được lớn lên trong nhà mình. Chúng ta không cầu xin để trở thành một bức ảnh gia đình không có vết nhăn. Chúng ta cầu xin để những con người có giới hạn biết yêu nhau cách chân thật hơn.
“Xin giúp chúng con biết thể hiện vẻ đẹp ấy trong gia đình chúng con.” Lời xin này rất cụ thể. Không chỉ xin cho các gia đình nói chung. Không chỉ xin cho một lý tưởng hôn nhân ở đâu đó. Xin cho gia đình chúng con: những con người này, căn nhà này, những khó khăn này, những mối tương quan này. Gia đình mà chúng ta đang có có thể khác xa điều từng mơ ước. Có người đã mất người bạn đời. Có người một mình nuôi con. Có người sống xa nhau vì công việc. Có người ở trong một gia đình có những thành viên không cùng niềm tin. Có người phải bắt đầu lại sau một đổ vỡ. Lời cầu nguyện vẫn có thể được thưa lên từ chính hoàn cảnh ấy. Thiên Chúa không chỉ hiện diện trong những mái nhà đã ổn thỏa. Người đến với những con người đang cần được nâng đỡ, giúp họ nhận ra phần thiện hảo có thể sống hôm nay, dù chưa giải quyết được tất cả.
Thể hiện vẻ đẹp của Thánh Gia đòi chúng ta để lời kinh đi vào hành vi. Nếu xin cho nhà mình có tình yêu mà vẫn cố ý dùng lời nói làm người khác đau, chúng ta cần dừng lại để nghe chính điều mình vừa xin. Nếu xin cho nhà mình hiệp thông mà không dành một khoảng thời gian nào để lắng nghe, chúng ta cần điều chỉnh cách sử dụng thời giờ. Nếu xin cho con cái lớn lên trong đức tin mà đời sống của cha mẹ thường xuyên phủ nhận điều mình dạy, chúng ta cần bắt đầu từ sự hoán cải của người lớn. Lời kinh không phải tấm màn che khoảng cách giữa điều chúng ta nói và điều chúng ta sống. Lời kinh là ánh sáng giúp chúng ta thấy khoảng cách ấy, và là nơi xin ơn để từng bước đi qua.
“Xin Thánh Gia nâng đỡ ủi an những khi chúng con gặp gian nan thử thách.” Một gia đình cần được nâng đỡ, đôi khi trước cả khi được khuyên bảo. Người đang kiệt sức không luôn cần nghe thêm rằng mình phải cố gắng. Họ có thể đã cố gắng rất lâu. Người mẹ chăm con bệnh không cần bị nhắc rằng phải yêu con hơn. Người cha mất việc không cần một lời kết luận vội rằng vì thiếu sốt sắng nên Chúa để xảy ra chuyện ấy. Người đang sống trong tang chế không cần bị thúc phải vui lên ngay. Lời kinh dạy chúng ta xin sự nâng đỡ và ủi an; chính chúng ta cũng phải học trở thành người biết nâng đỡ và ủi an. Một cuộc điện thoại đúng lúc, một bữa ăn được mang đến, một buổi giúp trông trẻ, một sự hiện diện không đòi người đau phải giải thích tất cả có thể là cách rất cụ thể để lời cầu nguyện được đáp lại qua bàn tay con người.
Gian nan có những hình thức nhìn thấy được và có những hình thức rất kín. Một gia đình có thể vẫn dự lễ đều, vẫn chào hỏi vui vẻ, vẫn làm việc giáo xứ, nhưng bên trong đang chịu một áp lực không ai biết. Có người lo món nợ chưa dám nói. Có người đang sợ một kết quả khám bệnh. Có một đứa trẻ thấy mình vô dụng vì bị so sánh quá lâu. Có một người lớn tuổi sợ trở thành gánh nặng. Có một người vợ không biết phải nói với ai rằng mình đang bị tổn thương. Có một người chồng mang mặc cảm vì không đáp ứng được mong đợi của gia đình. Cầu xin Thánh Gia nâng đỡ giúp chúng ta nhớ rằng sự bình an bề ngoài không nói hết tình trạng của một mái nhà. Muốn đồng hành, chúng ta cần sự tế nhị; muốn giúp đỡ, chúng ta cần biết nghe.
“Xin chữa lành những thương tích vì ích kỷ, bất hòa và chia rẽ của chúng con.” Đây là một lời xin cần được đọc chậm. Nó không cho chúng ta đứng ngoài và chỉ tay vào người khác. Chúng ta thưa “của chúng con”. Trong một gia đình, rất dễ thấy sự ích kỷ của người bên cạnh mà khó nhận ra cách mình đã đòi mọi người xoay quanh mình. Rất dễ kể lại lời làm mình đau mà bỏ qua giọng nói mình đã dùng. Rất dễ nhớ lần người khác không quan tâm mà quên những lần mình đã từ chối lắng nghe. Lời kinh đưa chúng ta về sự thật ấy. Tuy nhiên, nhận trách nhiệm về phần mình không có nghĩa mọi tổn thương đều do hai bên gây ra như nhau. Có những hành vi bạo lực, cưỡng ép, làm nhục hoặc kiểm soát phải được gọi đúng tên. Việc chữa lành cần sự thật, sự bảo vệ và những thay đổi có thể kiểm chứng. Người bị tổn thương không phải nhận lỗi thay cho người đã làm hại mình để gia đình có vẻ yên ổn.
Chữa lành cũng cần thời gian. Một câu xin lỗi chân thành có thể mở cửa, nhưng chưa chắc lập tức khôi phục được niềm tin. Người đã nghe lời hứa quá nhiều lần có lý do để dè dặt. Người từng bị bỏ mặc có thể cần một thời gian dài mới dám tin vào sự quan tâm trở lại. Vì thế, lời xin chữa lành phải đi cùng lòng kiên nhẫn. Người muốn sửa sai cần tiếp tục sống điều đã hứa ngay cả khi chưa được đón nhận như mình mong. Người muốn hòa giải cần tôn trọng nhịp hồi phục của người đã chịu đau. Trong những hoàn cảnh nghiêm trọng, gia đình cần tìm sự đồng hành mục vụ và sự trợ giúp phù hợp. Cầu nguyện làm chúng ta có sức bước vào công việc chữa lành ấy; công việc ấy có thể bao gồm những cuộc trao đổi khó, những giới hạn rõ ràng và những quyết định nhằm bảo vệ người yếu thế.
“Xin làm cho các gia đình chúng con thực sự là những Hội Thánh tại gia.” Chữ “thực sự” đáng để chúng ta dừng lại. Gia đình không trở thành Hội Thánh tại gia chỉ vì có ảnh tượng, có bàn thờ hoặc có tên trong sổ giáo xứ. Những điều ấy có ý nghĩa, nhưng sự sống của Hội Thánh tại gia phải được nhận ra trong đức tin, trong việc cầu nguyện, trong sự đón nhận và trong tình yêu. Ở đó, người ta học gọi Thiên Chúa là Cha và học đối xử với nhau như những người cùng được Người yêu thương. Ở đó, lời tha thứ được tập nói, người nghèo được nhớ đến, sự sống được kính trọng, sự thật được bảo vệ. Một đứa trẻ có thể chưa hiểu đầy đủ lời giải thích về Hội Thánh tại gia, nhưng nó nhận ra khi cả nhà dành thời giờ cầu nguyện cho một người bệnh. Nó nhận ra khi cha mẹ dám trả lại một món tiền không thuộc về mình. Nó nhận ra khi người lớn xin lỗi nhau. Những kinh nghiệm ấy cho danh xưng một nội dung sống động.
“Là nhà của hiệp thông và cầu nguyện.” Hiệp thông cần được nuôi bằng những hành vi rất nhỏ. Người trong nhà biết mình có thể nói mà không bị chế giễu, có thể khác ý mà không bị đẩy ra ngoài, có thể yếu đuối mà không mất phẩm giá. Cầu nguyện giúp họ đưa những khác biệt ấy đến trước mặt Chúa, xin ơn hiểu nhau và sửa đổi chính mình. Có khi giờ kinh tối chưa làm cuộc bất hòa chấm dứt ngay. Nhưng nếu được sống chân thành, giờ kinh có thể làm một người bớt muốn nói lời cuối cùng cho thắng, một người nhớ rằng đối diện mình là người được Chúa yêu, một người có đủ can đảm để mở đầu lại cuộc đối thoại. Nhà của hiệp thông không phải nơi ai cũng luôn đồng ý. Đó là nơi người ta học giữ tình yêu khi còn những điều chưa thống nhất.
“Là trường dạy đức tin và những giá trị Tin mừng.” Trong ngôi trường ấy, người lớn cũng là học trò. Cha mẹ đang học sự kiên nhẫn khi nuôi dạy con. Con cái đang học lòng biết ơn khi nhìn thấy những hy sinh âm thầm. Vợ chồng đang học sự trung tín qua những ngày không dễ yêu. Ông bà đang học cách trao kinh nghiệm mà không giữ hết quyền quyết định. Mỗi người đều có điều cần được Tin mừng sửa lại. Khi người lớn nhận ra mình cũng cần học, việc giáo dục đức tin trở nên bớt nặng nề và chân thật hơn. Một người cha nói “ba đã xử sự không đúng” đang dạy con một bài học rất sâu về sự thật. Một người mẹ nói “mẹ cũng cần cầu xin Chúa giúp mẹ bớt nóng” đang giúp con hiểu rằng cầu nguyện thuộc về đời sống thực, không chỉ thuộc về những người đã tốt.
“Để gia đình chúng con trở thành những cộng đoàn loan báo Tin mừng.” Lời kinh mở cửa căn nhà. Những ơn chúng ta xin không chỉ để nhà mình được yên. Bình an nhận được có thể làm chúng ta biết thăm người đang cô đơn. Sự tha thứ học được có thể giúp chúng ta bớt nuôi những cuộc chia rẽ ở khu xóm. Lòng biết ơn có thể trở thành sự chia sẻ. Một gia đình đang chăm sóc nhau tử tế có thể làm người khác tin rằng tình yêu bền vững vẫn có thật. Một gia đình đang trải qua khó khăn mà không đánh mất phẩm giá, vẫn tìm sự giúp đỡ và vẫn nâng nhau từng ngày, cũng có thể trao một chứng tá đầy sức nâng đỡ. Sứ vụ của gia đình không đòi phải chờ đến ngày mọi vấn đề đều được giải quyết. Ngay trong hành trình được Chúa chữa lành, gia đình đã có thể trở thành người bạn của một gia đình khác.
“Lạy Thánh Gia Nadarét, chúng con tin tưởng phó thác nơi các Ngài.” Phó thác là trao cuộc sống cho Thiên Chúa qua lời chuyển cầu của Thánh Gia, rồi tiếp tục sống trách nhiệm của mình. Người cha vẫn phải tìm việc, người mẹ vẫn phải chăm sóc sức khỏe, vợ chồng vẫn cần đối thoại, người mắc lỗi vẫn phải sửa sai, gia đình vẫn cần quản lý tiền bạc và tìm trợ giúp khi cần. Nhưng họ làm những điều ấy với một niềm tin mới: tương lai không nằm hoàn toàn trong khả năng kiểm soát của mình, và những giới hạn của mình không đóng hết mọi con đường. Có những đêm không biết ngày mai sẽ ra sao, lời phó thác có thể là điều giúp một người thôi tự kết án, giúp họ nghỉ ngơi và có sức bước tiếp.
Bởi thế, kinh này nên được đọc đủ chậm để người đọc nghe thấy lòng mình trong từng ý. Có thể một tối cả nhà đọc trọn lời kinh. Có thể một hôm dừng lâu ở lời xin chữa lành, vì vừa có một cuộc bất hòa. Có thể một gia đình đang có người đau bệnh nhắc lại lời xin nâng đỡ và ủi an. Có thể một đứa trẻ được mời đọc một câu, rồi nói bằng lời đơn sơ điều nó muốn xin. Không cần làm giờ kinh thành một bài diễn thuyết dài. Điều cần là sự hiện diện, sự chân thành và một khoảng lặng để Chúa chạm vào điều chúng ta đang sống. Một năm mục vụ có thể ít chương trình mà vẫn sinh hoa trái nếu lời kinh này được đón nhận và dẫn đến những thay đổi cụ thể. Một năm có rất nhiều sinh hoạt vẫn có thể để lại ít điều nếu những lời cầu nguyện chưa bước qua ngưỡng cửa đời thường.
Lạy Chúa Giêsu, Mẹ Maria và Cha Thánh Giuse, nơi các Ngài, chúng con chiêm ngắm vẻ đẹp của đời sống gia đình. Xin giúp chúng con biết thể hiện vẻ đẹp ấy trong gia đình chúng con. Xin Thánh Gia nâng đỡ ủi an những khi chúng con gặp gian nan thử thách. Xin chữa lành những thương tích vì ích kỷ, bất hòa và chia rẽ của chúng con. Xin làm cho các gia đình chúng con thực sự là những Hội Thánh tại gia, là nhà của hiệp thông và cầu nguyện, là trường dạy đức tin và những giá trị Tin mừng, để gia đình chúng con trở thành những cộng đoàn loan báo Tin mừng. Lạy Thánh Gia Nadarét, chúng con tin tưởng phó thác nơi các Ngài. Xin đoái thương nhận lời chúng con cầu xin. Amen.
2. Xét mình dưới mái nhà
Đọc một thư mục vụ có thể làm chúng ta thấy nhiều điều rất đúng. Nhưng sự đúng ấy chỉ bắt đầu biến đổi đời sống khi chúng ta chịu để mình được hỏi. Nếu đọc về gia đình thừa sai rồi chỉ nghĩ đến những gia đình khác cần sửa đổi, chúng ta chưa để lời mời gọi đi vào sâu. Nếu đọc về cầu nguyện rồi nhớ ngay người chồng lười đọc kinh, người con ít đi lễ, người hàng xóm nguội lạnh, chúng ta có thể đã đi vòng qua chính mình. Xét mình dưới mái nhà là dừng lại trước phần đời sống mà mình có trách nhiệm. Tôi đã yêu như thế nào? Tôi đã dùng lời nói ra sao? Tôi đã làm gì với thời giờ, quyền hạn, tiền bạc và sự tin tưởng được trao cho mình? Tôi đã góp vào bình an của căn nhà, hay thường xuyên làm người khác phải căng thẳng vì tôi?
Việc xét mình này không thay thế Bí tích Hòa giải. Khi nhận ra tội lỗi, người tín hữu vẫn được mời gọi sám hối, lãnh nhận bí tích và thực hiện những bước sửa đổi cần thiết. Những câu hỏi dưới đây giúp một người hoặc một gia đình nhìn lại nếp sống, nhận ra điều cần mang đến trước mặt Chúa và chọn một việc cụ thể để bắt đầu. Nếu cùng xét mình, gia đình cần tránh biến giờ ấy thành một phiên kiểm điểm người khác. Không buộc từng người phải công khai những điều riêng tư. Không yêu cầu con cái nhận lỗi trước mặt mọi người trong khi người lớn đứng ngoài. Không lấy câu trả lời của ai làm vũ khí để nhắc lại trong những cuộc cãi vã sau đó. Mỗi người có thể giữ sự thinh lặng cần thiết, viết cho riêng mình, hoặc chia sẻ điều mình sẵn sàng chia sẻ.
Trước khi hỏi về thiếu sót, cũng nên nhớ lại một vài điều thiện đã nhận được. Trong tháng qua, ai đã nâng đỡ tôi? Có lúc nào gia đình đã cùng vượt qua một khó khăn? Tôi đã thấy nơi người thân điều gì đáng trân trọng? Thiên Chúa đã gìn giữ nhà mình bằng những cách nào? Lòng biết ơn giúp việc xét mình đứng trong sự thật đầy đủ. Một căn nhà có những vết thương nhưng cũng có những bàn tay đã chăm sóc. Một người có những thiếu sót nhưng cũng có những cố gắng âm thầm. Nhận ra ân sủng không làm chúng ta né tránh lỗi lầm. Nó giúp chúng ta có hy vọng để sửa đổi, vì biết rằng đời sống mình còn có điều tốt để nuôi dưỡng.
Nhà tôi đang phụng sự điều gì rõ nhất trong tháng này? Câu hỏi này không chỉ được trả lời bằng những điều gia đình tuyên bố. Hãy nhìn lịch sống, cách tiêu tiền, nội dung những cuộc trò chuyện và điều thường làm cả nhà lo lắng nhất. Nếu mọi bữa ăn đều xoay quanh điểm số, nếu con chỉ được vui khi đạt thành tích, nếu người lớn luôn nói đến việc phải hơn người khác, gia đình có thể đang để sự thành đạt giữ một vị trí quá lớn. Nếu mọi quyết định đều chỉ nhằm kiếm thêm, dù sức khỏe, thời giờ chung và sự ngay thẳng bị tổn hại, tiền bạc có thể đang trở thành người chủ âm thầm. Nếu mỗi người sống theo một màn hình riêng, gia đình có thể đang để sự thuận tiện quyết định cách thuộc về nhau. Chúng ta cần công việc, cần thu nhập, cần học hành, cần nghỉ ngơi. Nhưng những điều ấy cần được đặt trong một trật tự giúp con người sống, yêu thương và phụng sự Chúa.
Có khi nhà mình đang phụng sự một nỗi sợ. Sợ thua kém nên bắt con học đến kiệt sức. Sợ bị chê nên giấu mọi khó khăn. Sợ mất quyền nên không chịu nghe người trẻ. Sợ không được yêu nên cố kiểm soát người bạn đời. Sợ tương lai nên không bao giờ cho phép mình nghỉ. Nhận ra nỗi sợ ấy là một bước quan trọng. Gia đình có thể đem nó vào cầu nguyện và hỏi: chúng ta có thể sống một chọn lựa nào trong tuần này để bớt bị nó điều khiển? Có thể là trả lại cho con một buổi được chơi. Có thể là nói thật về một khó khăn tài chính. Có thể là cùng xem lại lịch làm việc. Có thể là chấp nhận rằng giá trị của một người không nằm trong thành tích họ đem về cho gia đình.
Người gần tôi nhất có nếm được một chút vị của Đức Kitô nơi tôi không? Người gần nhất thường biết rõ nhất cách chúng ta sống. Họ nghe giọng nói khi chúng ta mệt. Họ thấy phản ứng khi chúng ta bị trái ý. Họ biết chúng ta có giữ lời không, có công bằng không, có quan tâm khi không ai nhìn không. Vì thế, câu hỏi này rất trực tiếp. Tôi có làm người bên cạnh dễ tin hơn vào lòng nhân hậu của Chúa không? Khi họ sai, tôi có mở một con đường để họ sửa, hay làm họ thấy mình chỉ còn đáng bị khinh? Khi họ mệt, tôi có nhận ra, hay chỉ tiếp tục đòi hỏi? Khi họ vui, tôi có chia vui, hay làm niềm vui ấy nhỏ lại bằng một lời chê?
Vị của Đức Kitô có thể được nhận ra trong sự kiên nhẫn, lòng thương xót, sự ngay thẳng và cách bảo vệ phẩm giá. Đôi khi nó hiện diện trong một việc rất nhỏ: không lớn tiếng trước mặt khách, không kể lỗi của người thân như một chuyện mua vui, không dùng sự hy sinh của mình để bắt người khác mắc nợ suốt đời. Có người đã làm rất nhiều cho gia đình nhưng thường nhắc lại với giọng trách móc, khiến người được chăm sóc không cảm thấy được yêu mà chỉ cảm thấy mình là gánh nặng. Xét mình giúp chúng ta nhìn cả cách trao ban. Điều tốt cần được làm bằng một trái tim ngày càng tự do hơn.
Tôi đang sống chung, hay tôi đang thuộc về? Sống chung có thể chỉ là cùng một địa chỉ. Thuộc về đòi sự hiện diện và trách nhiệm. Tôi có biết người thân đang trải qua điều gì không? Tôi có biết con đang sợ chuyện gì ở trường không? Tôi có biết cha mẹ già đang cần một cuộc khám bệnh, một người đưa đi, hay chỉ một buổi trò chuyện không? Tôi có biết người bạn đời đã cố gắng thế nào trong ngày hôm nay không? Có những gia đình ở rất gần nhau mà không ai biết đời sống bên trong của ai. Mỗi người hoàn thành một phần việc, nhưng niềm vui và nỗi đau đều phải giữ riêng.
Thuộc về cũng không đồng nghĩa với việc biết mọi bí mật hoặc can thiệp vào mọi chọn lựa của người khác. Người thân cần khoảng riêng và cần được tôn trọng. Sự gần gũi trưởng thành biết nói: tôi ở đây khi bạn cần, tôi sẵn lòng nghe, tôi muốn hiểu, nhưng tôi không chiếm hữu bạn. Cha mẹ cần đồng hành với con mà vẫn giúp con lớn lên trong trách nhiệm. Vợ chồng cần chia sẻ mà vẫn tôn trọng phẩm giá và tự do của nhau. Ông bà cần được quan tâm mà không bị đối xử như những người không còn tiếng nói. Một mái nhà có sự thuộc về là nơi mỗi người được nhận biết trong chính con người của mình.
Muối nhà tôi nhạt ở đâu? Có thể nhạt trong cách sử dụng tiền bạc. Có thể nhạt trong lời nói thiếu trung thực. Có thể nhạt trong việc coi thường người nghèo, người giúp việc, người giao hàng hoặc người có hoàn cảnh khác. Có thể nhạt khi chúng ta lấy chuyện người khác làm nội dung bàn ăn, rồi để con học rằng nói xấu là một cách giải trí bình thường. Có thể nhạt khi người lớn bảo con phải tử tế nhưng sẵn sàng chen hàng, gian dối hoặc xúc phạm người khác trước mặt con. Muối nhạt thường bắt đầu bằng những lần chúng ta tự cho phép: một chút thôi, ai cũng làm, không ai biết, miễn nhà mình được lợi.
Câu hỏi này cần dẫn đến một điểm cụ thể. Nếu chỉ nói “nhà tôi còn nhiều thiếu sót”, chúng ta dễ tiếp tục sống như cũ. Hãy chọn một nơi đang cần lấy lại vị: cách nói về người vắng mặt, việc trả tiền đúng hẹn, sự công bằng với người làm thuê, thái độ trong những cuộc bất đồng. Một sự sửa đổi nhỏ nhưng thật có giá trị hơn một lời quyết tâm rất rộng mà không ai biết phải làm gì.
Bàn thờ nhà tôi có phải là chỗ dừng, hay là chỗ bụi? Câu hỏi không chỉ nói đến việc lau dọn. Có những bàn thờ sạch sẽ, đẹp đẽ, nhưng cả tháng không ai dừng lại để cầu nguyện. Có những góc cầu nguyện rất đơn sơ lại giữ được nhịp gặp Chúa mỗi ngày. Nhà mình có một khoảng thời gian nào để cùng hướng lòng về Người không? Người thân có được nhắc đến trong lời cầu nguyện không? Chúng ta có đọc kinh như một công việc phải hoàn thành, hay có lúc thật sự thưa với Chúa về điều đang sống? Có khi cần bắt đầu bằng việc làm cho nơi cầu nguyện bớt vướng víu, đủ sáng, dễ ngồi, để người già và trẻ nhỏ cùng hiện diện thuận lợi. Nhưng điều sâu hơn là trả lại cho Thiên Chúa một chỗ trong thời giờ và sự chú ý của cả nhà.
Con cái đang học bài giáo lý nào từ mắt của tôi? Đôi mắt có thể dạy con rằng người yếu đáng được nâng đỡ, cũng có thể dạy con rằng người yếu đáng bị khinh. Đôi mắt có thể nói con được yêu ngay cả khi thất bại, cũng có thể làm con tin rằng mình chỉ có giá trị lúc đem về điều cha mẹ mong. Khi nhìn một người nghèo, tôi nhìn thế nào? Khi nhìn người khác đạo, tôi có thái độ gì? Khi nhìn một đứa trẻ học chậm, một người khuyết tật, một người từng lầm lỗi, tôi để con thấy điều gì? Đức tin được truyền qua cách chúng ta nhận ra phẩm giá của con người.
Không chỉ đôi mắt, cả giọng nói, sự im lặng và những quyết định cũng đang dạy. Khi cha mẹ tranh cãi, con học cách đối diện khác biệt. Khi cha mẹ làm hòa, con học con đường trở lại. Khi gia đình có chuyện buồn, con học cách cầu nguyện và chăm sóc nhau. Khi người lớn nhận lỗi, con học rằng sự thật không làm một người mất hết giá trị. Vì thế, giáo dục đức tin bắt đầu từ một câu hỏi khiêm nhường: điều tôi đang sống có nâng đỡ điều tôi đang dạy không?
Nhà nào quanh tôi đang đi một mình? Có thể đó là gia đình vừa mất người thân. Có thể là đôi vợ chồng mới sinh con, thiếu ngủ và thiếu người đỡ đần. Có thể là người lao động xa quê, đến giáo xứ đã lâu mà chưa ai biết tên. Có thể là một người già sống một mình, một gia đình có con khuyết tật, một người mẹ đang nuôi con trong rất nhiều khó khăn. Tôi có nhận ra họ không? Hay tôi chỉ biết những người cùng hội đoàn, cùng lịch sinh hoạt và cùng khả năng đóng góp với mình? Có những người không bước vào sinh hoạt giáo xứ vì họ đang quá mệt, không có người trông con, không có phương tiện, hoặc đã từng bị một lời nói làm họ ngại trở lại. Một lời chào tử tế và một sự quan tâm bền bỉ có thể mở ra điều mà một lời mời chung chưa làm được.
Tôi đang phục vụ giáo xứ để khỏi phải nhìn nhà mình, hay nhà tôi đang được giáo xứ giúp trở thành chứng tá? Đây là câu hỏi cần lòng thành thật. Phục vụ giáo xứ là điều quý. Nhưng đôi khi sự bận rộn bên ngoài trở thành nơi trú ẩn khỏi những việc khó bên trong. Tôi có dễ nhận thêm một cuộc họp hơn ngồi xuống nghe người bạn đời không? Tôi có dành nhiều kiên nhẫn cho người cùng ban mà không còn kiên nhẫn với con? Tôi có dùng công việc đạo đức để kết thúc mọi lời nhắc của gia đình, khiến họ không còn quyền nói mình cần tôi? Câu hỏi ấy không nhằm làm chúng ta bỏ việc phục vụ. Nó mời sắp xếp lại để việc phục vụ được nuôi từ một đời sống có trách nhiệm và không làm người thân bị bỏ quên.
Giáo xứ cũng có thể cùng xét mình. Chúng ta có biết lịch sinh hoạt đang đặt gánh nặng lên ai không? Có giúp những người phục vụ giữ được thời giờ cho gia đình không? Có tạo điều kiện cho các gia đình khó khăn tham gia không? Có lắng nghe người ít xuất hiện không? Một giáo xứ quan tâm đến gia đình sẽ giúp người tín hữu đem đức tin về nhà và đem những vấn đề thật của nhà mình đến nơi có thể được đồng hành.
Sau những câu hỏi ấy, mỗi người nên chọn một điều để nói với Chúa: một điều biết ơn, một điều xin tha thứ, một việc xin ơn sửa đổi. Không cần hứa rất nhiều. Có thể chỉ là: “Lạy Chúa, tuần này xin giúp con không làm nhục người thân bằng lời nói.” Hoặc: “Xin giúp con dành thời giờ nghe con của con.” Hoặc: “Xin cho con can đảm nói thật và tìm sự giúp đỡ.” Một lời xin cụ thể có thể trở thành điểm bắt đầu của một nếp sống mới.
3. Bảy ngày, không phải để xong, để bắt đầu
Một tuần không đủ chữa lành mọi vết thương, khôi phục mọi tương quan hoặc xây dựng một gia đình trưởng thành trong đức tin. Nhưng một tuần đủ để bắt đầu làm một điều khác. Nhiều gia đình không thiếu thiện chí; họ thiếu một bước đầu vừa sức. Khi nghe một lời mời gọi quá lớn, người ta dễ nghĩ rằng phải đợi lúc rảnh hơn, ít khó khăn hơn, con lớn hơn, tiền bạc ổn hơn. Rồi thời gian trôi qua. Bảy ngày tập sống giúp chúng ta đưa một lời mời gọi rộng vào những việc có thể thực hiện ngay. Mỗi ngày một việc, với sự linh hoạt theo hoàn cảnh. Gia đình có người làm ca đêm, người đi học xa, người bệnh, người già hoặc trẻ nhỏ có thể điều chỉnh thời giờ và hình thức. Điều cần giữ là tinh thần: dành cho Chúa một chỗ, dành cho nhau một sự hiện diện, và mở lòng về phía người khác.
Ngày thứ nhất: Đọc Gs 24,15. Viết một câu của nhà mình. Dán lên chỗ nhìn thấy khi đi ra cửa. Lời chọn phụng sự Đức Chúa đặt gia đình trước một hướng sống. Chúng ta có thể cùng đọc đoạn Kinh Thánh, thinh lặng một chút, rồi hỏi: điều gì sẽ giúp nhà mình nhớ mình muốn sống theo Chúa? Câu viết ra nên ngắn và gần với đời sống. “Nhà chúng con chọn nói thật.” “Nhà chúng con nhớ cầu nguyện cho nhau.” “Trong nhà này, người mệt được lắng nghe.” “Chúng con không bỏ người yếu đi một mình.” “Gia đình chúng con xin học yêu như Chúa.” Không cần tìm một câu gây ấn tượng. Cần một câu mà mọi người hiểu và có thể cùng tập sống.
Nếu trong nhà có người chưa cùng niềm tin hoặc chưa muốn tham gia, hãy tôn trọng họ. Người tín hữu vẫn có thể cầu nguyện và sống điều mình chọn, đồng thời tìm một cam kết chung về sự tử tế, trách nhiệm và tôn trọng. Câu của nhà mình không được dùng để kiểm soát người khác. Nó là lời nhắc mỗi người về phần trách nhiệm của chính mình. Khi bước ra cửa, người cha nhớ sự ngay thẳng trong công việc. Khi đi học, người con nhớ không chế giễu bạn. Khi trở về, mỗi người nhớ rằng căn nhà cần sự đóng góp của mình.
Buổi tối, có thể hỏi rất nhẹ: hôm nay câu ấy đã giúp mình nhớ điều gì? Một người kể được một việc nhỏ là đủ. Nếu không ai nhớ, ngày mai đọc lại. Sự tập sống cần kiên nhẫn, nhất là khi gia đình chưa quen cùng chia sẻ.
Ngày thứ hai: Tắt màn hình một bữa cơm. Mỗi người kể một điều. Không sửa nhau trong bữa ấy. Màn hình có thể làm con người hiện diện bằng thân xác mà vắng mặt bằng sự chú ý. Một bữa cơm không màn hình giúp cả nhà tìm lại gương mặt nhau. Người lớn cần thực hiện trước. Để điện thoại sang một bên, ngừng theo dõi thông báo, tắt chương trình đang phát. Nếu có công việc thật sự cần trực liên lạc, hãy nói rõ và sắp xếp một khoảng thời gian có thể giữ. Điều quan trọng là mọi người cảm nhận được rằng bữa ăn này có một sự ưu tiên dành cho nhau.
Mỗi người kể một điều trong ngày: một niềm vui, một chuyện khó, một điều ngạc nhiên, một việc mình biết ơn. Có thể đứa trẻ kể chuyện rất nhỏ. Người già nhắc lại một điều đã từng kể. Người đi làm chỉ nói rằng hôm nay rất mệt. Hãy nghe. Không lập tức sửa cách dùng từ, không biến chuyện con kể thành một bài huấn luyện, không tranh thủ chất vấn điểm số, không dùng lời người bạn đời vừa nói để nhắc một lỗi cũ. Một bữa ăn cho phép người ta nói mà không sợ bị sửa liên tục có thể tạo ra sự tin tưởng mà gia đình đang thiếu.
“Không sửa nhau trong bữa ấy” là dành một khoảng lắng nghe trước khi bàn giải pháp. Những vấn đề cần trao đổi vẫn có thể được nói sau, vào lúc phù hợp. Nếu ai chưa muốn kể, đừng ép. Họ có thể cần vài lần được nghe trong bình an mới dám mở lòng. Có thể lần đầu bữa cơm khá im lặng. Hãy để sự im lặng ấy được tồn tại mà không trách móc. Gia đình đang tập một thói quen mới.
Ngày thứ ba: Xin lỗi một câu đang nợ. Không kèm giải thích. Có những lời xin lỗi bị giữ lại rất lâu vì chúng ta muốn người kia nhận lỗi trước. Có những lời xin lỗi vừa mở ra đã bị khép lại bởi chữ “nhưng”. “Anh xin lỗi, nhưng em cũng…” “Mẹ xin lỗi, nhưng con làm mẹ…” “Con xin lỗi, nhưng tại…” Ngày thứ ba mời mỗi người nhìn phần mình và nói một lời rõ ràng: “Ba xin lỗi vì đã quát con trước mặt người khác.” “Anh xin lỗi vì đã để em lo một mình.” “Con xin lỗi vì đã nói lời thiếu kính trọng.” “Mẹ xin lỗi vì đã đem con so sánh với bạn.” Chỉ nhận trách nhiệm về việc mình đã làm.
Không kèm giải thích trong lời xin lỗi không có nghĩa mọi hoàn cảnh đều vô nghĩa. Nó giúp chúng ta dành cho người bị tổn thương một khoảng không bị buộc phải hiểu ngay lý do của người đã làm họ đau. Sự giải thích, nếu cần, có thể đến sau. Lúc này, điều cần là thừa nhận hành vi và tác động của nó. Lời xin lỗi cũng nên đi cùng một sửa đổi cụ thể: trả lại điều đã lấy, sửa thông tin sai đã nói, đổi cách sắp xếp thời giờ, tìm sự giúp đỡ để chấm dứt hành vi gây hại.
Người nghe có thể chưa sẵn sàng đáp lại. Đừng đòi họ phải nói “không sao” hoặc phải ôm mình để chứng minh đã tha thứ. Có những việc thật sự đã làm họ đau. Hãy để lời xin lỗi có thời gian được kiểm chứng bằng đời sống. Với một đứa trẻ, việc cha mẹ nhận lỗi có thể rất quan trọng: con học rằng người lớn cũng chịu trách nhiệm, và tình yêu trong nhà có khả năng trở lại sau khi sai.
Ngày thứ tư: Mười phút trước bàn thờ. Một đoạn Tin mừng. Một tên người đau khổ. Một tên người chưa biết Chúa. Mười phút là khoảng thời gian nhiều gia đình có thể tìm được nếu cùng chọn một giờ phù hợp. Có thể sau bữa tối, trước khi người làm ca rời nhà, hoặc vào một thời điểm khác thuận tiện. Chọn một đoạn Tin mừng ngắn. Đọc rõ, đủ chậm. Sau đó mỗi người có thể nói một câu mình nhớ, hoặc giữ thinh lặng. Không cần giải thích toàn bộ đoạn đọc. Hãy để Lời Chúa có chỗ trong lòng.
Nhắc tên một người đau khổ giúp lời cầu nguyện đi ra khỏi sự chung chung. Đó có thể là người đang nằm viện, người vừa mất người thân, một gia đình thất nghiệp, một người bạn bị cô lập. Khi đọc tên ấy, cả nhà nhớ rằng đau khổ có một gương mặt. Có thể sau giờ kinh, ai đó nghĩ đến một việc giúp đỡ vừa sức. Nhắc tên một người chưa biết Chúa là đặt người ấy trong tình yêu của Thiên Chúa, xin cho mình biết trở thành người bạn chân thành, biết sống điều tốt và biết giới thiệu đức tin với sự kính trọng. Không biến tên người ấy thành một mục tiêu phải đạt được. Chúng ta cầu nguyện cho một con người được yêu thương và tự do đáp lại ân sủng.
Kết thúc có thể bằng một kinh quen thuộc hoặc một lời thưa đơn sơ. Nếu trẻ nhỏ chưa ngồi yên được, hãy hướng dẫn nhẹ nhàng. Nếu người già nghe không rõ, đọc chậm hơn. Nếu một thành viên chỉ có thể tham dự từ xa, có thể kết nối khi thuận tiện. Giờ cầu nguyện được chuẩn bị bằng sự quan tâm như thế đã là một bài học về hiệp thông.
Ngày thứ năm: Hỏi một người già trong nhà, hoặc một người già đầu ngõ, về một lần họ đã giữ đạo lúc khó. Nghe hết. Đức tin có một ký ức cần được trao lại. Nhiều người lớn tuổi đã sống những giai đoạn khó khăn mà con cháu chỉ biết qua vài câu rời rạc. Có người từng phải đi rất xa để dự lễ. Có người giữ giờ kinh trong những năm thiếu thốn. Có người nuôi con một mình mà vẫn tìm cách dẫn con đến nhà thờ. Có người đã trải qua một mất mát lớn và phải học lại cách cầu nguyện. Khi được hỏi bằng sự kính trọng, họ có thể trao cho thế hệ sau một phần đời sống rất quý.
Có thể bắt đầu: “Ông bà có thể kể cho chúng con một lần việc giữ đạo thật khó không?” Hoặc: “Lúc ấy điều gì đã giúp ông bà tiếp tục tin?” Hãy để người kể đi theo nhịp của mình. Không ngắt vì câu chuyện dài. Không vội chỉnh từng chi tiết không ảnh hưởng đến ý nghĩa chính. Không dùng cuộc trò chuyện để chứng minh thời trước tốt hơn thời nay. Điều cần nhận là kinh nghiệm một người đã sống với Chúa trong hoàn cảnh thật.
Nếu câu chuyện chạm đến điều quá đau và người ấy không muốn kể tiếp, hãy tôn trọng. Có thể chỉ cần ngồi bên, hỏi về một lời kinh họ thường đọc, một người đã giúp họ, một điều họ muốn nhắn lại. Không quay phim hay ghi âm khi chưa được đồng ý. Sự quan tâm cần có giá trị ngay trong cuộc gặp, dù không tạo ra một nội dung nào để đăng tải. Cuối buổi, một lời cảm ơn chân thành có thể giúp người già biết rằng đời sống và kinh nghiệm của mình vẫn còn được trân trọng.
Ngày thứ sáu: Thăm một nhà. Không mang quà nếu quà làm họ ngại. Mang thời giờ. Có những người đã nhận nhiều lời hứa thăm nhưng vẫn chưa có ai đến. Có những người không thiếu một món quà nhỏ, nhưng thiếu người chịu ngồi nghe. Chọn một gia đình hoặc một người mà nhà mình có thể thăm cách phù hợp. Liên lạc trước, hỏi thời giờ thuận tiện, nói rõ ý muốn đến chào và hỏi thăm. Đừng tự ý xuất hiện rồi làm họ phải tiếp đón trong lúc đang mệt hoặc bận.
Mang thời giờ là đến với sự chú ý. Trong khả năng có thể, cất điện thoại, đừng liên tục nhìn đồng hồ, đừng chỉ hỏi những câu có sẵn rồi chuyển sang chuyện của mình. Có thể người được thăm chỉ nói vài câu. Có thể họ cần kể dài. Có thể họ cần một việc rất cụ thể: được đưa đi mua thuốc, có người giúp đọc một giấy tờ, được trông giúp đứa trẻ một lát. Hãy nghe trước khi quyết định giúp gì. Không phải mọi nhu cầu đều có thể giải quyết, nhưng một câu trả lời thật thà và một sự hiện diện tôn trọng vẫn có giá trị.
Nếu mang quà, chọn điều phù hợp và trao cách tế nhị. Đừng làm người nhận phải kể hoàn cảnh để xứng đáng với món quà. Đừng chụp ảnh cuộc thăm như một thủ tục. Đừng kể lại chuyện riêng của họ trong bữa ăn hoặc cuộc họp. Nếu họ muốn cùng cầu nguyện, có thể đọc một lời kinh ngắn. Nếu họ chưa muốn, vẫn có thể kết thúc bằng sự ân cần. Cuộc thăm cần làm người ta thấy mình được nhớ đến và được tôn trọng.
Sau khi về, cả nhà có thể hỏi: chúng ta đã học được gì? Có một việc nhỏ nào cần tiếp tục không? Chỉ hứa điều mình có thể giữ. Một sự quan tâm có giới hạn nhưng đều đặn tốt hơn nhiều lời hứa khiến người khác chờ đợi rồi thất vọng.
Ngày thứ bảy: Đọc lại kinh Thánh Gia. Nói với nhau một việc tuần sau sẽ không bỏ. Chỉ một việc. Sau sáu ngày, có thể gia đình đã làm được vài điều và bỏ sót vài điều. Có thể một cuộc đối thoại đã mở ra, một lời xin lỗi đã được nói, một cuộc thăm đã diễn ra. Cũng có thể mọi việc chưa thuận như mong. Ngày thứ bảy là lúc đem cả sự cố gắng và giới hạn đến trước mặt Chúa. Đọc lại kinh Thánh Gia, chậm hơn nếu có thể. Những lời về hiệp thông, chữa lành, trường đức tin và loan báo Tin mừng giờ đây đã gắn với những gương mặt và những việc gia đình vừa sống.
Mỗi người có thể nói một điều mình biết ơn trong tuần. Hãy nói cụ thể: “Con vui vì hôm ấy ba nghe con kể.” “Mẹ biết ơn vì cả nhà đã cùng cầu nguyện.” “Anh cảm ơn vì em đã dành thời giờ đi thăm với anh.” Nhận ra những chuyển động nhỏ giúp gia đình có động lực tiếp tục. Rồi chọn một việc tuần sau sẽ không bỏ. Có thể là một bữa cơm không màn hình, mười phút cầu nguyện vào một tối cố định, một cuộc gọi cho người già, một khoảng thời gian vợ chồng nói chuyện, hoặc một việc giúp đỡ gia đình đang khó khăn.
Chỉ một việc để giữ đủ rõ. Xác định khi nào, ai cần sắp xếp điều gì, có trở ngại nào phải tính trước. Nếu tuần sau lỡ mất, đừng bỏ cả việc. Tìm lại một thời điểm và bắt đầu lại. Một nếp sống được hình thành qua nhiều lần trung tín và nhiều lần trở về. Gia đình thừa sai cũng lớn lên như thế: bằng những con người được Chúa nâng đỡ, cùng tập yêu thương trong các ngày rất bình thường.
4. Gợi ý cho một tối họp giáo xứ
Một tối họp giáo xứ có thể giúp những lời mời gọi về gia đình đi vào thực tế, nếu cuộc họp được chuẩn bị để người tham dự có thể nhìn, nghe và chọn một việc cần làm. Thành phần nên có những người đang phục vụ mục vụ gia đình, đại diện các hội đoàn và những người có kinh nghiệm đồng hành. Khi phù hợp, cần lắng nghe cả các gia đình trẻ, người lao động xa quê, người đang chăm sóc người bệnh, người đơn thân và những người ít tham gia sinh hoạt. Họ có thể giúp giáo xứ nhận ra những trở ngại mà người thường xuyên có mặt chưa thấy. Một lịch sinh hoạt thuận tiện cho người đã nghỉ hưu có thể rất khó đối với cha mẹ có con nhỏ. Một hình thức mời gọi quen thuộc có thể chưa đến được với người mới chuyển về. Một chương trình tưởng là mở cho mọi người vẫn có thể khiến người khó khăn cảm thấy mình đứng ngoài.
Trước cuộc họp, cần chuẩn bị nguyên văn số 8 của thư để đọc thành tiếng. Đọc rõ, không vội. Sau đó thinh lặng một phút. Một phút ấy cho mỗi người cơ hội đặt những ý tưởng sẵn có xuống và nghe lại lời mời gọi. Trong sự thinh lặng, có thể nhớ đến một gia đình cụ thể: một nhà gần đây không còn xuất hiện, một người đang chịu tang, một đôi vợ chồng mới về giáo xứ, một người già không thể đi lễ. Khi có những gương mặt trong lòng, cuộc trao đổi sẽ dễ đi vào thực tế hơn.
Câu hỏi đầu tiên nên được nêu thẳng: Việc nào chúng ta gọi là mục vụ gia đình nhưng thực ra là mời gia đình đến làm việc giáo xứ? Câu hỏi này giúp phân định mục đích của từng sinh hoạt. Có những việc huy động gia đình phục vụ cộng đoàn rất cần thiết và tốt đẹp. Đồng thời, giáo xứ cần có những việc trực tiếp giúp gia đình sống ơn gọi của mình: được cầu nguyện, được học hỏi, được lắng nghe, được đồng hành khi khủng hoảng, được nâng đỡ trong việc giáo dục con cái. Chúng ta có thể đang làm khá tốt phần huy động nhưng còn yếu phần chăm sóc. Nhận ra điều đó sẽ giúp phân bổ lại thời giờ và nguồn lực.
Hãy nhìn một vài hoạt động cụ thể. Cuộc gặp gần nhất có giúp vợ chồng hiểu nhau hơn không? Gia đình tham dự có nhận được điều gì để sống ở nhà không? Người đang khó khăn có dám đến không? Một gia đình có con nhỏ có cần người giúp trông trẻ để tham gia không? Người làm việc vào buổi tối có một cách khác để được đồng hành không? Khi ai đó vắng mặt lâu, chúng ta có hỏi thăm hay chỉ gạch tên? Những câu hỏi ấy đưa mục vụ về chất lượng tương quan.
Người chủ trì cần giúp cuộc họp giữ một bầu khí thành thật. Không vội bênh mọi hoạt động hiện có. Không để cuộc trao đổi trở thành việc trách một ban hay một người. Có thể ghi nhận rõ: điều này đã có ích và nên tiếp tục; điều kia cần điều chỉnh; nhu cầu này còn chưa được đáp ứng. Nếu một người nói rằng lịch họp khiến họ khó giữ thời giờ cho con, hãy nghe để tìm giải pháp. Nếu một người cho biết họ từng ngại đến vì cách bị hỏi han, hãy coi đó là thông tin cần được tiếp nhận. Sự lắng nghe trong cuộc họp cũng là một cách sống hiệp thông.
Bước tiếp theo là chọn năm gia đình sẽ thăm trong tháng. Con số năm giúp công việc đủ cụ thể và có thể theo dõi. Việc chọn nên dựa trên nhu cầu và khả năng đồng hành, không chỉ dựa trên sự quen biết. Có thể gồm một gia đình có người bệnh, một gia đình vừa đến, một nhà đang chịu tang, một người già sống một mình, một gia đình đang gặp khó khăn cần được hỏi thăm. Những hoàn cảnh riêng tư cần được trao đổi với số người cần thiết. Không đưa mọi chuyện của một gia đình ra trước cả cuộc họp. Nếu chưa chắc về nhu cầu, việc đầu tiên là liên lạc và lắng nghe, tránh suy đoán từ lời truyền miệng.
Ghi tên người đi, không chỉ ghi tên ban. “Ban mục vụ gia đình phụ trách” chưa đủ để một cuộc thăm chắc chắn diễn ra. Cần có một người cụ thể nhận việc liên lạc, một người cùng đi nếu phù hợp, một thời hạn dự kiến và một cách báo lại rằng đã thực hiện. Sự rõ ràng ấy giúp thiện chí trở thành trách nhiệm. Đồng thời, người đi thăm cần được nhắc về sự tế nhị: giới thiệu mục đích, hẹn trước, tôn trọng giờ giấc, lắng nghe, giữ kín điều riêng tư, không hứa vượt quá khả năng. Nếu nhận ra nhu cầu vượt quá khả năng của mình, họ tìm người có trách nhiệm hoặc sự trợ giúp thích hợp, với sự tôn trọng người được đồng hành.
Có thể dành một phần ngắn của cuộc họp để tập cách mở đầu cuộc thăm. Một câu rất đơn sơ thường đủ: “Chúng tôi muốn đến chào và hỏi thăm gia đình. Nếu thuận tiện, xin gia đình cho biết lúc nào có thể gặp.” Khi gặp, có thể hỏi: “Thời gian này gia đình mình thế nào?” “Có điều gì giáo xứ có thể giúp không?” “Gia đình có muốn chúng tôi cùng cầu nguyện cho một ý chỉ nào không?” Sau đó nghe. Không vội giải thích nguyên nhân mọi khó khăn. Không dùng một câu đạo đức để đóng lại nỗi đau. Không coi cuộc thăm là dịp buộc người ta trở lại ngay một sinh hoạt. Sự tin tưởng có thể cần nhiều thời gian.
Sau một tháng, giáo xứ nên nhìn lại công việc ấy. Không cần báo cáo dài về nội dung riêng tư. Chỉ cần biết cuộc thăm đã diễn ra chưa, có nhu cầu nào cần tiếp tục, ai đang nhận trách nhiệm, có điều gì trong cách tiếp cận cần sửa. Một gia đình đã được thăm có thể cần thêm một lần liên lạc. Một người đang chịu tang có thể rất cần sự hiện diện sau khi những ngày đầu đông người đã qua. Một gia đình mới đến có thể cần được kết nối với một gia đình khác. Một người già có thể cần cách tham dự đời sống đức tin phù hợp với sức khỏe. Mục vụ có chiều sâu khi sự quan tâm có đường tiếp tục.
Cuối cuộc họp, đọc kinh số 9. Những thông báo cần thiết nên được nói trước đó, để lời cuối cùng của buổi tối là lời phó thác. Khi đọc “xin nâng đỡ ủi an”, mỗi người có thể nhớ đến gia đình mình sẽ thăm. Khi đọc “xin chữa lành những thương tích”, mỗi người có thể nhớ đến cách mình cần lắng nghe và giữ gìn phẩm giá người khác. Khi đọc “nhà của hiệp thông và cầu nguyện”, cả giáo xứ có thể xin cho những sinh hoạt của mình thật sự nâng đỡ đời sống trong các mái nhà. Khi đọc “cộng đoàn loan báo Tin mừng”, mỗi người nhớ rằng việc được giao bắt đầu bằng một cuộc gặp chân thành.
Rồi ra về với một trách nhiệm đã rõ. Một cuộc gọi cần thực hiện. Một giờ thăm cần sắp xếp. Một gia đình cần được nhớ. Người tham dự cũng trở về nhà mình, nơi lời kinh vừa đọc đang chờ được sống. Có thể tối ấy họ bắt đầu bằng việc hỏi người bạn đời hôm nay có mệt không. Có thể họ ngồi bên con thêm vài phút. Có thể họ gọi cho cha mẹ già. Có thể họ im lại trước một câu nói dễ làm người thân tổn thương. Chính những bước ấy làm cho cuộc họp và lời kinh có hoa trái.
Một thư mục vụ được đón nhận sâu nhất khi đời sống gia đình bắt đầu thay đổi. Người trong nhà được lắng nghe hơn. Người yếu được bảo vệ hơn. Lời cầu nguyện có chỗ hơn. Một gia đình khó khăn bớt cảm thấy mình bị bỏ quên. Có những thay đổi rất nhỏ, khó đưa vào báo cáo, nhưng người đang sống trong căn nhà nhận ra rõ. Một đứa trẻ bớt sợ khi mở cửa. Một người già biết có người sẽ ghé. Một người vợ thấy mình không còn gánh mọi việc một mình. Một người chồng có thể nói thật về sự kiệt sức. Một người từng sai được thấy một con đường trở lại đi cùng trách nhiệm.
Chương sách này vì thế có thể được khép lại trong một khoảng thinh lặng. Đặt tên gia đình mình trước mặt Chúa. Nhớ từng người, cả người đang có mặt lẫn người đang ở xa, cả người dễ nói chuyện lẫn người mình còn khó đến gần. Xin cho họ được bình an. Xin cho mình biết điều cần sửa. Rồi chọn một việc có thể làm hôm nay. Không cần đợi một ngày hoàn hảo. Có thể bắt đầu bằng một lời xin lỗi, một bữa cơm có sự chú ý, một đoạn Tin mừng được đọc chậm, một cuộc thăm đã hẹn, một lời hỏi thăm được nói với tất cả lòng thành.
“Xin giúp chúng con biết thể hiện vẻ đẹp ấy trong gia đình chúng con.” Khi lời kinh này trở thành lời xin thật của một mái nhà, gia đình đã bắt đầu mở lòng cho ân sủng. Và khi một người chịu đứng dậy để sống điều vừa xin, Tin mừng đã tìm được một chỗ trong ngày hôm nay.