KHI NÀO CHÚNG TA VỀ NHÀ?
- Thứ năm - 22/10/2026 23:00
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Hơn bất cứ điều gì khác, chúng ta luôn khao khát một mái nhà. Nỗi khắc khoải sâu sắc của chúng ta về sự gắn kết, sự an toàn và niềm an ủi, đến cuối cùng, chẳng qua chỉ là niềm khao khát về nhà, không gì hơn. Chúng ta mãi bồn chồn tìm kiếm ai đó hoặc điều gì đó để đưa ta trở về nhà.
Nhưng nhà là gì? Là một gia đình? Một ngôi nhà? Một thành phố? Một quốc gia? Một người tình? Một ngôn ngữ? Hay một sắc tộc?
Khái niệm “nhà” vượt lên trên tất cả những điều đó. Chúng ta có thể tìm thấy một mái nhà trong nhiều gia đình, ngôi nhà, thành phố, quốc gia, sắc tộc và ngôn ngữ khác nhau; và chúng ta cũng có thể ở rất xa nhà ngay trong chính gia đình, ngôi nhà, thành phố, quốc gia hay dòng máu sắc tộc của mình.
Nhà là một chốn trong tim, chứ không phải là huyết thống, tòa nhà, thành phố hay chủng tộc. Nhà là chốn sâu thẳm, mong manh bên trong, nơi chúng ta gìn giữ và bảo vệ những gì quý giá nhất của bản thân. Đó là nơi mà bằng một cách mờ ảo nào đó, ta nhớ rằng đã từng có thời — trước khi nhận thức — ta được vuốt ve bởi những bàn tay dịu dàng hơn bất kỳ bàn tay nào ta từng gặp trong đời này, và nơi ta từng được hôn bởi một sự thật cùng một vẻ đẹp hoàn hảo đến mức chúng trở thành tiêu chuẩn vô thức để ta đo lường mọi thứ. Nhà là nơi những giá trị “vang lên sự chân thật,” nơi những gì quý giá nhất của ta được trân trọng, là chốn của lương tâm mềm mại, của sự gắn kết thấu hiểu.
Và chúng ta biết khi nào mình đang ở đó và khi nào không. Nhà là một cảm giác trực giác, một chốn nghỉ ngơi, một sự lành thánh, một niềm an toàn mà ta cảm nhận được hoặc không cảm nhận được.
Thỉnh thoảng có người hỏi tôi: “Làm sao tôi biết tình yêu tôi dành cho một người là thứ tình yêu có thể xây dựng một cuộc hôn nhân?” Câu trả lời của tôi: “Tình yêu là một ẩn số và không có gì đảm bảo; nhưng hãy tự hỏi mình điều này: Người này có mang lại cho tôi cảm giác về nhà hay không? Hay đây là một tình yêu — bất kể nó mạnh mẽ và phấn khích đến đâu — mà rốt cuộc tôi vẫn cần phải từ đó để đi về nhà?”
Có một sự khác biệt rất lớn giữa việc chia sẻ những xúc cảm mạnh mẽ với ai đó và việc cùng người đó xây dựng một cuộc đời, một mái nhà. Có một sự khác biệt rất lớn giữa một cuộc phiêu lưu tình cảm và một cuộc hôn nhân, giữa một kỳ nghỉ trăng mật hay việc gầy dựng tương lai với một người. Nhiều kiểu tình yêu có thể tạo nên một kỳ trăng mật, nhưng chỉ có một kiểu tình yêu mới đưa chúng ta về nhà.
Rồi sau khi đã tìm thấy nhà, chúng ta vẫn đối mặt với vấn đề làm sao để ở lại đó. Điều này không mang nghĩa đen, mà mang một ý nghĩa sâu sắc hơn. Bằng cách nào?
Trong các Sách Tin Mừng, ngay sau khi chối Đức Giê-su, chúng ta được kể rằng Phê-rô “đã đi ra ngoài.” Điều được mô tả ở đây không đơn thuần là một hành động thể lý — một ai đó bước qua cánh cửa để ra ngoài. Điều được ngụ ý là Phê-rô đã đi ra ngoài chính mình, ra ngoài bản ngã của ông, ra ngoài lương tâm, ra ngoài cách hiểu thông thường của ông về mọi việc. Ông “đi ra ngoài” theo cái cách một người đàn ông “đi ra ngoài” khi anh ta đến một quán bar dành cho người độc thân và kết nối với ai đó theo cách đưa anh ta “ra bên ngoài” ranh giới đạo đức bình thường của mình.
Và từ đó, anh ta phải đi về nhà. Tại sao? Bởi vì cũng như Phê-rô, anh ta đã “đi ra ngoài.” Những gì một người làm trong bất kỳ hành vi phân liệt nào về mặt đạo đức, về bản chất, đều đưa người đó rời xa ngôi nhà của mình (ngay cả khi hành vi đó được thực hiện ngay trong chính ngôi nhà của họ). Về mặt đạo đức và tâm lý, hành vi đó được thực hiện ở xa nhà. Nó được thực hiện ở “bên ngoài.”
Có một câu nói đùa hơi thô nhưng lột tả được điều này. Người ta hỏi: “Những người ngoại tình làm gì sau khi quan hệ?” Câu trả lời: “Họ đi về nhà!” Điều đó thể hiện một sự chua chát đáng buồn: Tình dục chưa bao giờ là điều mà từ đó chúng ta phải đi về nhà. Nó được thiết kế để đưa chúng ta về nhà, để cấu thành nên mái nhà. Sự gắn kết thấu hiểu chính là nhà, và nếu chúng ta cần phải rời khỏi một trải nghiệm để đi về nhà, thì đó là dấu hiệu không thể nhầm lẫn rằng những gì chúng ta vừa trải qua rốt cuộc không mang lại sự sống.
Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc hiểu cuộc sống. Trong các Sách Tin Mừng, Đức Giê-su nói: “Phần anh em (những người ở bên trong vòng tròn thấu hiểu), bí mật của Nước Trời được mạc khải; còn với những kẻ ở bên ngoài, mọi chuyện đều là câu đố.” Ai là người “ở bên trong” và ai là người “ở bên ngoài” vòng tròn thấu hiểu? Ai “nắm bắt” được bí mật và ai “không nắm bắt” được?
Việc “nắm bắt” hay “không nắm bắt” được bí mật không phải là vấn đề về trí thông minh, học thức, may mắn, hay việc tìm đúng sách, đúng thầy. Đúng hơn, chúng ta “ở bên trong” vòng tròn thấu hiểu và chúng ta “thấu hiểu” được Tin Mừng khi chúng ta “ở nhà,” khi chúng ta sống chân thật với những gì sâu thẳm nhất trong mình, khi chúng ta thành thật với lương tâm, khi chúng ta không “đi ra ngoài” về mặt đạo đức (như Phê-rô đã làm và như chúng ta vẫn làm khi thực hiện những hành vi không trung thực với chính bản thân). Khi chúng ta trung thành về mặt đạo đức, chúng ta “thấu hiểu” được Tin Mừng.
Ngược lại, chúng ta “không thấu hiểu” khi chúng ta “đi ra ngoài” — ra ngoài về mặt đạo đức — khi chúng ta “rời khỏi nhà” bằng sự bất toàn như Phê-rô đã từng.
Và chúng ta biết sự thật này từ trải nghiệm: Khi chúng ta trung thành, các Sách Tin Mừng trở nên dễ hiểu. Khi chúng ta bất toàn, gần như ngay lập tức, chúng ta ngập tràn những phản bác, trở nên cay đắng và bắt đầu vạch lá tìm sâu nơi những sự thật mà mình từng tin tưởng.
T.S. Eliot từng nói: “Nhà là nơi chúng ta bắt đầu.” Đó cũng là nơi mà từ đó, chúng ta hiểu điều gì mang lại sự sống cho mình và điều gì thì không.
Nhưng nhà là gì? Là một gia đình? Một ngôi nhà? Một thành phố? Một quốc gia? Một người tình? Một ngôn ngữ? Hay một sắc tộc?
Khái niệm “nhà” vượt lên trên tất cả những điều đó. Chúng ta có thể tìm thấy một mái nhà trong nhiều gia đình, ngôi nhà, thành phố, quốc gia, sắc tộc và ngôn ngữ khác nhau; và chúng ta cũng có thể ở rất xa nhà ngay trong chính gia đình, ngôi nhà, thành phố, quốc gia hay dòng máu sắc tộc của mình.
Nhà là một chốn trong tim, chứ không phải là huyết thống, tòa nhà, thành phố hay chủng tộc. Nhà là chốn sâu thẳm, mong manh bên trong, nơi chúng ta gìn giữ và bảo vệ những gì quý giá nhất của bản thân. Đó là nơi mà bằng một cách mờ ảo nào đó, ta nhớ rằng đã từng có thời — trước khi nhận thức — ta được vuốt ve bởi những bàn tay dịu dàng hơn bất kỳ bàn tay nào ta từng gặp trong đời này, và nơi ta từng được hôn bởi một sự thật cùng một vẻ đẹp hoàn hảo đến mức chúng trở thành tiêu chuẩn vô thức để ta đo lường mọi thứ. Nhà là nơi những giá trị “vang lên sự chân thật,” nơi những gì quý giá nhất của ta được trân trọng, là chốn của lương tâm mềm mại, của sự gắn kết thấu hiểu.
Và chúng ta biết khi nào mình đang ở đó và khi nào không. Nhà là một cảm giác trực giác, một chốn nghỉ ngơi, một sự lành thánh, một niềm an toàn mà ta cảm nhận được hoặc không cảm nhận được.
Thỉnh thoảng có người hỏi tôi: “Làm sao tôi biết tình yêu tôi dành cho một người là thứ tình yêu có thể xây dựng một cuộc hôn nhân?” Câu trả lời của tôi: “Tình yêu là một ẩn số và không có gì đảm bảo; nhưng hãy tự hỏi mình điều này: Người này có mang lại cho tôi cảm giác về nhà hay không? Hay đây là một tình yêu — bất kể nó mạnh mẽ và phấn khích đến đâu — mà rốt cuộc tôi vẫn cần phải từ đó để đi về nhà?”
Có một sự khác biệt rất lớn giữa việc chia sẻ những xúc cảm mạnh mẽ với ai đó và việc cùng người đó xây dựng một cuộc đời, một mái nhà. Có một sự khác biệt rất lớn giữa một cuộc phiêu lưu tình cảm và một cuộc hôn nhân, giữa một kỳ nghỉ trăng mật hay việc gầy dựng tương lai với một người. Nhiều kiểu tình yêu có thể tạo nên một kỳ trăng mật, nhưng chỉ có một kiểu tình yêu mới đưa chúng ta về nhà.
Rồi sau khi đã tìm thấy nhà, chúng ta vẫn đối mặt với vấn đề làm sao để ở lại đó. Điều này không mang nghĩa đen, mà mang một ý nghĩa sâu sắc hơn. Bằng cách nào?
Trong các Sách Tin Mừng, ngay sau khi chối Đức Giê-su, chúng ta được kể rằng Phê-rô “đã đi ra ngoài.” Điều được mô tả ở đây không đơn thuần là một hành động thể lý — một ai đó bước qua cánh cửa để ra ngoài. Điều được ngụ ý là Phê-rô đã đi ra ngoài chính mình, ra ngoài bản ngã của ông, ra ngoài lương tâm, ra ngoài cách hiểu thông thường của ông về mọi việc. Ông “đi ra ngoài” theo cái cách một người đàn ông “đi ra ngoài” khi anh ta đến một quán bar dành cho người độc thân và kết nối với ai đó theo cách đưa anh ta “ra bên ngoài” ranh giới đạo đức bình thường của mình.
Và từ đó, anh ta phải đi về nhà. Tại sao? Bởi vì cũng như Phê-rô, anh ta đã “đi ra ngoài.” Những gì một người làm trong bất kỳ hành vi phân liệt nào về mặt đạo đức, về bản chất, đều đưa người đó rời xa ngôi nhà của mình (ngay cả khi hành vi đó được thực hiện ngay trong chính ngôi nhà của họ). Về mặt đạo đức và tâm lý, hành vi đó được thực hiện ở xa nhà. Nó được thực hiện ở “bên ngoài.”
Có một câu nói đùa hơi thô nhưng lột tả được điều này. Người ta hỏi: “Những người ngoại tình làm gì sau khi quan hệ?” Câu trả lời: “Họ đi về nhà!” Điều đó thể hiện một sự chua chát đáng buồn: Tình dục chưa bao giờ là điều mà từ đó chúng ta phải đi về nhà. Nó được thiết kế để đưa chúng ta về nhà, để cấu thành nên mái nhà. Sự gắn kết thấu hiểu chính là nhà, và nếu chúng ta cần phải rời khỏi một trải nghiệm để đi về nhà, thì đó là dấu hiệu không thể nhầm lẫn rằng những gì chúng ta vừa trải qua rốt cuộc không mang lại sự sống.
Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc hiểu cuộc sống. Trong các Sách Tin Mừng, Đức Giê-su nói: “Phần anh em (những người ở bên trong vòng tròn thấu hiểu), bí mật của Nước Trời được mạc khải; còn với những kẻ ở bên ngoài, mọi chuyện đều là câu đố.” Ai là người “ở bên trong” và ai là người “ở bên ngoài” vòng tròn thấu hiểu? Ai “nắm bắt” được bí mật và ai “không nắm bắt” được?
Việc “nắm bắt” hay “không nắm bắt” được bí mật không phải là vấn đề về trí thông minh, học thức, may mắn, hay việc tìm đúng sách, đúng thầy. Đúng hơn, chúng ta “ở bên trong” vòng tròn thấu hiểu và chúng ta “thấu hiểu” được Tin Mừng khi chúng ta “ở nhà,” khi chúng ta sống chân thật với những gì sâu thẳm nhất trong mình, khi chúng ta thành thật với lương tâm, khi chúng ta không “đi ra ngoài” về mặt đạo đức (như Phê-rô đã làm và như chúng ta vẫn làm khi thực hiện những hành vi không trung thực với chính bản thân). Khi chúng ta trung thành về mặt đạo đức, chúng ta “thấu hiểu” được Tin Mừng.
Ngược lại, chúng ta “không thấu hiểu” khi chúng ta “đi ra ngoài” — ra ngoài về mặt đạo đức — khi chúng ta “rời khỏi nhà” bằng sự bất toàn như Phê-rô đã từng.
Và chúng ta biết sự thật này từ trải nghiệm: Khi chúng ta trung thành, các Sách Tin Mừng trở nên dễ hiểu. Khi chúng ta bất toàn, gần như ngay lập tức, chúng ta ngập tràn những phản bác, trở nên cay đắng và bắt đầu vạch lá tìm sâu nơi những sự thật mà mình từng tin tưởng.
T.S. Eliot từng nói: “Nhà là nơi chúng ta bắt đầu.” Đó cũng là nơi mà từ đó, chúng ta hiểu điều gì mang lại sự sống cho mình và điều gì thì không.