KHIÊM HẠ ĐỂ NÊN CÔNG CHÍNH TRƯỚC MẶT THIÊN CHÚA

1. Con đường nên công chính

Cuộc đời Ki-tô hữu là một hành trình trở nên công chính trước mặt Thiên Chúa. Tuy nhiên, “công chính” không phải là chuỗi các việc lành hay nghi thức bề ngoài, mà là tấm lòng khiêm nhường trước mặt Thiên Chúa.

Sự công chính không hệ tại ở sức mạnh của người quyền thế, nhưng ở tiếng kêu cầu của người bé mọn, kiên trì tin tưởng vào vị Thẩm Phán chí công. Con người được cứu không nhờ công trạng, mà nhờ tin tưởng và phó thác vào lòng thương xót cùng công lý trọn hảo của Thiên Chúa.

2. Tội kiêu ngạo: khinh chê người khác

Người Pha-ri-sêu — mẫu gương “giữ đạo” hoàn hảo — lên Đền Thờ cầu nguyện trong tư thế trịnh trọng: “Lạy Thiên Chúa, xin tạ ơn Chúa, vì con không như bao kẻ khác: tham lam, bất chính, ngoại tình, hoặc như tên thu thuế kia…” (Lc 18,11).

Ông liệt kê đủ công trạng: không gian tham, ăn chay hai lần một tuần, nộp thuế thập phân đầy đủ. Thế nhưng, lời nguyện ấy không hướng về Thiên Chúa, mà tập trung vào bản thân. Ông biến Thiên Chúa thành nhân chứng cho sự tự mãn của mình, và phạm tội khinh chê người khác: “Hoặc như tên thu thuế kia!”

Thánh Augustinô nhận định: “Kỳ lạ thay, có điều gì đó trong sự khiêm nhường nâng cao tâm hồn, và có điều gì đó trong sự kiêu ngạo hạ thấp nó.
Nhưng sự khiêm nhường đạo hạnh cho phép chúng ta phục tùng những gì ở trên chúng ta; và không có gì cao hơn Thiên Chúa.

Do đó, sự khiêm nhường sẽ nâng chúng ta lên, bằng cách khiến chúng ta phục tùng Chúa. Còn sự kiêu ngạo, là một khiếm khuyết của bản tính, sẽ khiến con người sa xuống, vì chối từ sự phục tùng và nổi loạn chống lại Đấng Tối Cao.” ^[1]

3. Người thu thuế: gương mẫu khiêm nhường

Trái ngược với người Pha-ri-sêu, người thu thuế — kẻ bị khinh chê — lại biểu lộ một đức tin tinh ròng.

“Ông đứng đằng xa, thậm chí chẳng dám ngước mắt lên trời, nhưng vừa đấm ngực vừa thưa rằng: ‘Lạy Thiên Chúa, xin thương xót con là kẻ tội lỗi.’” (Lc 18,13). Không biện minh, không so sánh, chỉ khiêm tốn phó thác.
Chính sự khiêm nhường ấy mở ra cánh cửa cho lòng thương xót của Thiên Chúa.

Đức Phanxicô nói: “Những cử chỉ sám hối và vài lời ngắn gọn của người thu thuế chứng tỏ ông nhận thức rõ về tình trạng khốn khổ của chính mình. Ông hành động với lòng khiêm nhường, chỉ tin chắc rằng mình là một tội nhân cần được thương xót. Và điều này thật đẹp: cầu xin lòng thương xót của Chúa!

Tự trình diện với ‘hai bàn tay trắng’, với cõi lòng không che giấu và thừa nhận mình là tội nhân, người thu thuế cho chúng ta thấy tất cả những điều kiện cần thiết để nhận được sự tha thứ của Chúa.
Cuối cùng, chính ông — người bị khinh miệt — lại trở thành biểu tượng của người tín hữu chân chính.” (Buổi tiếp kiến chung, 1.6.2016)

4. Ẩn dụ về kiêu ngạo và khiêm nhường

Một thanh niên khỏe mạnh dắt con chó ngao Tây Tạng thuần chủng đi khoe trên phố, thu hút mọi ánh nhìn khen ngợi. Anh gặp một ông lão ngồi bên con chó già bị rụng hết lông. Chó ngao sủa dữ tợn, nhưng con chó già vẫn điềm tĩnh.

Bị khích bác, người thanh niên đề nghị: “Chó của ông thuộc giống gì? Cho chúng đấu thử xem! Chó ông thua, tôi cho ông 500 tệ; chó tôi thua, tôi đưa ông 2000 tệ.”

Ông lão đáp: “Cược lớn hơn đi. Chó ta thua, ta đưa cậu 50 ngàn tệ; chó cậu thua, cậu đưa ta 30 ngàn.”

Chàng trai tự tin nhận lời. Chỉ sau hai phút, chó ngao Tây Tạng bỏ chạy.
Thua cuộc, anh ta hỏi: “Chó của ông là giống gì mà hung dữ vậy?”

Ông lão đáp: “Tôi không biết bây giờ nó là giống gì, nhưng trước khi bị rụng lông, nó là một con sư tử.”

Câu chuyện đơn sơ nhưng sâu sắc. Kiêu ngạo khiến ta mù quáng, còn khiêm nhường giúp ta nhận ra giá trị thật.

Như C.S. Lewis từng viết: “Càng kiêu hãnh, chúng ta càng khinh miệt người khác...
Chừng nào bạn còn nhìn người khác như nhìn từ trên xuống, bạn sẽ không thể thấy được những gì cao hơn mình.” ^[2]

5. Thiên Chúa không thiên vị ai

Đức Giê-su đảo ngược mọi giá trị: “Tôi nói cho anh em biết: người này, khi trở xuống mà về nhà, thì đã được nên công chính rồi; còn người kia thì không. Vì phàm ai tôn mình lên sẽ bị hạ xuống; còn ai hạ mình xuống sẽ được tôn lên.” (Lc 18,14)

Người thu thuế được nên công chính không vì xứng đáng, mà vì ông đã từ bỏ sự tự mãn để tin vào lòng thương xót. Việc trở nên công chính không đến từ việc đếm công trạng, mà từ tấm lòng biết mình cần ơn cứu độ. Đức tin chân thật không thể song hành với sự khinh miệt tha nhân.

Sách Huấn Ca khẳng định: “Đức Chúa là Đấng xét xử, Người chẳng thiên vị ai.” (Hc 35,12)

“Người nghe tiếng kêu của kẻ bị áp bức.” (Hc 35,13)

“Người không coi thường lời khẩn nguyện của kẻ mồ côi, hay tiếng than van của người góa bụa.” (Hc 35,14)

“Lời cầu nguyện của người nghèo vượt ngàn mây thẳm.” (Hc 35,17)

Lời cầu của người nghèo mạnh mẽ không vì hình thức, mà vì phát xuất từ lòng khó nghèo tuyệt đối, không giả hình, không tự mãn.

Thánh Augustinô nói: “Nếu Chúa không lắng nghe những tội nhân, thì lời cầu của người thu thuế: ‘Lạy Chúa, xin thương xót con là kẻ có tội’ sẽ trở nên vô ích.” (Tractatus XLIV)

Thánh Gioan Kim Khẩu dạy: “Ai cầu xin sẽ được, bất kể người ấy là người công chính hay tội lỗi.” (Homilies XVIII, Opus Imperfectum)

Người nghèo cầu nguyện không để khoe khoang, mà để tìm được sự sống – và chính đức tin đơn sơ ấy làm rung động trời cao.

Sách Huấn Ca còn viết: “Lời cầu nguyện chưa tới đích, họ chưa an lòng. Họ sẽ không rời đi bao lâu Đấng Tối Cao chưa đoái nhìn, chưa xét xử cho người chính trực và thi hành công lý.” (Hc 35,17–18)

6. Công lý chung cuộc

Trong những giây phút cuối đời, Thánh Phaolô đã tuyên xưng: “Tôi đã đấu trong cuộc thi đấu cao đẹp, đã chạy hết chặng đường, đã giữ vững niềm tin.” (2 Tm 4,7)

Cuộc chiến của ngài không nhằm danh vọng, mà là chiến đấu với tội lỗi, sợ hãi và sự ngã lòng.

“Chạy hết chặng đường” là biểu tượng của sự kiên trì đến cùng. Thánh nhân nhận ra rằng sự công chính của mình đến từ Thiên Chúa: “Giờ đây tôi chỉ còn đợi vòng hoa dành cho người công chính; Chúa là vị Thẩm Phán chí công sẽ trao phần thưởng đó cho tôi trong ngày ấy, và không chỉ cho tôi, mà còn cho tất cả những ai hết tình mong đợi Ngài xuất hiện.” (2 Tm 4,8)

Nếu người thu thuế được công chính hóa ngay khi hoán cải, thì người kiên trì đến cùng sẽ lãnh triều thiên công chính. Phần thưởng ấy không chỉ dành cho riêng Thánh Phaolô, mà cho mọi tín hữu trông đợi ngày Chúa quang lâm.

7. Niềm tin giữa cô đơn và thử thách

Thánh Phaolô chia sẻ: “Khi tôi đứng ra tự biện hộ lần thứ nhất, chẳng có ai bênh vực tôi. Mọi người đã bỏ mặc tôi. Xin Chúa đừng chấp họ. Nhưng có Chúa đứng bên cạnh, Ngài ban sức mạnh cho tôi, để nhờ tôi mà việc rao giảng được hoàn thành, và mọi dân ngoại được nghe Tin Mừng.” (2 Tm 4,16–17)

Trong cô đơn, ngài kinh nghiệm sự hiện diện và công lý của Thiên Chúa. Giống như tiếng kêu của người góa bụa trong Tin Mừng, lời cầu nguyện của Phaolô cũng “vượt ngàn mây thẳm” (x. Hc 35,17) và được Chúa đáp lời. Thiên Chúa luôn đứng bên cạnh những ai không còn ai bênh vực.

Ngài kết thúc với niềm xác tín: “Tôi đã thoát khỏi nanh vuốt sư tử. Chúa sẽ còn cho tôi thoát khỏi mọi hành vi hiểm độc, sẽ cứu và đưa tôi vào vương quốc của Ngài ở trên trời. Chúc tụng Ngài vinh hiển đến muôn thuở muôn đời. Amen.” (2 Tm 4,18)

8. Các Thánh: chứng nhân của công lý và ân sủng

Giáo Hội vừa tuyên phong bảy vị tân hiển thánh ngày 19 tháng 10 vừa qua minh chứng rằng ơn gọi nên thánh là phổ quát, không giới hạn bởi quốc tịch, giới tính hay địa vị xã hội.

Các ngài đến từ nhiều quốc gia — Thổ Nhĩ Kỳ, Ý, Papua New Guinea và Venezuela — với những bậc sống khác nhau:

• Các nữ tu truyền giáo như Maria Troncatti, Vincenza Maria Poloni, Carmen Rendiles Martínez;

• Các vị tử đạo như Đức cha Ignazio Choukrallah Maloyan và giáo lý viên Phêrô To Rot;

• Các giáo dân như luật sư Bartolo Longo và bác sĩ José Gregorio Hernández Cisneros.

Đời sống của các ngài là minh chứng rằng mọi người đều có thể đạt tới sự thánh thiện nhờ ân sủng Thiên Chúa. Công chính và công bằng của Chúa được thể hiện qua những ơn gọi đa dạng, nơi mọi tầng lớp xã hội.

9. Khiêm hạ để nên công chính

Noi gương các Thánh và lời của Thánh Tông đồ Phaolô, chúng ta cùng “chạy hết chặng đường, giữ vững niềm tin” (2 Tm 4,7), tin rằng Thiên Chúa luôn ở bên cạnh, cho đến khi Người đưa chúng ta vào vương quốc vinh hiển, nơi công lý và lòng thương xót của Thiên Chúa được tỏ rạng muôn đời. “Vì phàm ai tôn mình lên sẽ bị hạ xuống, còn ai hạ mình xuống sẽ được tôn lên.” (Lc 18,14)