LẤY CÁI XÀ RA KHỎI MẮT MÌNH TRƯỚC
- Chủ nhật - 21/06/2026 20:08
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Có những lời Tin Mừng nghe qua tưởng rất đơn sơ, nhưng càng sống lâu, càng va chạm nhiều, càng nhìn vào lòng mình, ta càng thấy đó là những lời sắc bén như lưỡi gươm hai lưỡi. Lời Chúa hôm nay là một trong những lời như thế: “Anh em đừng xét đoán, để khỏi bị Thiên Chúa xét đoán.” Chúa Giêsu không nói một lời khuyên xã giao, càng không dạy ta sống dễ dãi, mặc kệ đúng sai, không phân biệt thiện ác. Chúa đang chạm đến một căn bệnh rất sâu trong lòng con người: căn bệnh thích ngồi vào chỗ của Thiên Chúa để phán xét anh em mình. Chúa đang đặt ta trước một tấm gương không dễ nhìn, bởi vì trong tấm gương ấy, ta không còn thấy lỗi người khác trước, mà bắt đầu thấy chính khuôn mặt thật của mình: một khuôn mặt cũng đầy yếu đuối, đầy mù lòa, đầy tự ái, đầy giả hình, đầy những cái xà mà nhiều khi ta không muốn nhìn nhận.
Con người thường có một khả năng rất lạ: nhìn rất nhanh lỗi của người khác nhưng lại rất chậm khi nhìn lỗi của mình. Một lời nói vô ý của người khác, ta nhớ rất lâu. Một thái độ thiếu tế nhị của người khác, ta dễ đem ra phân tích, kết luận, gán nhãn. Một sai sót nhỏ của người khác, ta có thể thổi phồng thành bản chất của họ. Nhưng chính những điều tương tự nơi mình, ta lại có đủ lý do để bào chữa: “Tôi chỉ nóng một chút thôi”, “tôi nói vậy vì thương”, “tôi làm thế vì hoàn cảnh”, “tôi có ý tốt”, “tôi bị hiểu lầm”. Với người khác, ta dùng thước đo của luật. Với mình, ta dùng thước đo của hoàn cảnh. Với người khác, ta nhìn hành vi rồi kết án con người. Với mình, ta nhìn ý hướng rồi xin được cảm thông. Chính vì thế, lời Chúa hôm nay đánh thức ta khỏi một thứ công bằng giả tạo, một thứ đạo đức chỉ sắc bén khi hướng ra ngoài, nhưng lại mù lòa khi quay vào bên trong.
Chúa Giêsu dùng một hình ảnh rất mạnh: cái rác và cái xà. Cái rác thì nhỏ, cái xà thì lớn. Cái rác ở trong mắt người anh em, còn cái xà lại nằm trong mắt mình. Cái nghịch lý đau đớn là người có cái xà trong mắt lại muốn làm bác sĩ cho con mắt của người khác. Người không thấy rõ chính mình lại muốn chỉ đường cho người khác. Người chưa được chữa lành lại vội vàng chữa trị anh em bằng những lời sắc như dao. Người lòng còn đầy bóng tối lại tự cho mình quyền soi sáng người khác. Chúa gọi thái độ ấy bằng một lời rất nặng: “Hỡi kẻ đạo đức giả!” Đạo đức giả không chỉ là người cố tình đóng kịch thánh thiện. Đạo đức giả còn là người dùng sự thật để che giấu lòng thiếu yêu thương, dùng lẽ phải để nuôi tự ái, dùng danh nghĩa sửa lỗi để làm tổn thương, dùng đạo đức để nâng mình lên và hạ người khác xuống.
Ta cần phân biệt rất rõ: Chúa không cấm ta nhận định. Chúa không bảo ta nhắm mắt trước sự dữ. Chúa không muốn cộng đoàn trở thành nơi ai muốn làm gì thì làm. Chúa cũng không bảo cha mẹ không được dạy con, bề trên không được hướng dẫn người dưới, mục tử không được nhắc nhở đoàn chiên, anh em không được góp ý cho nhau. Nhưng Chúa cấm ta xét đoán theo kiểu chiếm quyền của Thiên Chúa. Chúa cấm ta kết án con người bằng cái nhìn hẹp hòi của mình. Chúa cấm ta biến một lỗi lầm thành bản án chung thân. Chúa cấm ta nhìn người khác chỉ qua một vết nhơ mà quên rằng họ cũng là con cái Thiên Chúa, cũng có một lịch sử, một vết thương, một cuộc chiến nội tâm, một khả năng hoán cải và một phẩm giá không ai được phép chà đạp.
Xét đoán khác với phân định. Phân định cần ánh sáng của Chúa, cần khiêm tốn, cần cầu nguyện, cần sự thật và lòng bác ái. Xét đoán thì thường vội vàng, nóng nảy, tự phụ, thích kết luận, thích hơn thua. Phân định nhằm cứu người. Xét đoán thường làm người ta chết trong mắt mình. Phân định để tìm cách chữa lành. Xét đoán để chứng minh mình đúng. Phân định biết run sợ vì mình cũng yếu đuối. Xét đoán thì đứng trên cao, nhìn xuống người khác như một kẻ có quyền. Phân định dẫn đến lời cầu nguyện: “Lạy Chúa, xin thương xót anh em con và cũng xin thương xót con.” Xét đoán dẫn đến lời kết án: “Người ấy hết thuốc chữa rồi.”
Trong đời sống gia đình, cộng đoàn, giáo xứ, xã hội, biết bao nhiêu đau khổ đến từ những xét đoán thiếu lòng thương xót. Có những người bị đóng đinh không phải bằng đinh sắt, mà bằng lời nói. Có những người bị loại trừ không phải vì một bản án chính thức, mà vì những ánh mắt khinh khi. Có những người không còn dám trở về nhà thờ, không còn dám đến với cộng đoàn, không còn dám bắt đầu lại, chỉ vì đã từng bị nhìn bằng một cái nhìn không còn lối thoát. Một lời phán xét có thể làm một tâm hồn khép lại. Một câu nói cay nghiệt có thể làm một người đang yếu lại càng tuyệt vọng. Một thái độ khinh miệt có thể đẩy một người lầm lỡ xa Chúa hơn. Và điều đáng sợ là nhiều khi ta nhân danh sự thật, nhân danh luân lý, nhân danh đạo đức, nhưng bên trong lại thiếu điều Chúa muốn nhất: lòng thương xót.
Chúa Giêsu không bao giờ thỏa hiệp với tội lỗi, nhưng Người luôn mở đường cho tội nhân trở về. Người nói với người phụ nữ ngoại tình: “Tôi không kết án chị đâu. Thôi chị cứ về đi, và từ nay đừng phạm tội nữa.” Người không nói: “Tội của chị chẳng sao.” Nhưng Người cũng không ném đá. Người cứu chị khỏi đám đông đang nhân danh lề luật để giết chị, rồi Người mời chị bước vào đời sống mới. Đó là cách của Chúa: sự thật không tách khỏi lòng thương xót, và lòng thương xót không phản bội sự thật. Còn chúng ta nhiều khi chỉ giữ một nửa: hoặc nghiêng về dễ dãi đến mức không dám gọi tội là tội, hoặc nghiêng về kết án đến mức không còn thấy người tội lỗi là anh em mình.
“Anh em xét đoán thế nào, thì anh em cũng sẽ bị Thiên Chúa xét đoán như vậy; anh em đong đấu nào, thì Thiên Chúa cũng sẽ đong đấu ấy cho anh em.” Lời này làm ta phải giật mình. Cái đấu ta dùng cho người khác hôm nay sẽ trở thành cái đấu Chúa dùng cho ta. Nếu ta hẹp hòi với anh em, ta đang xin Chúa đối xử hẹp hòi với mình. Nếu ta không cho ai cơ hội sửa đổi, ta đang tự đóng cánh cửa hy vọng của mình trước mặt Chúa. Nếu ta vui khi thấy người khác sai, ta đang phơi bày một trái tim chưa biết yêu. Nếu ta chỉ nhớ lỗi người khác mà không nhớ ơn Chúa đã tha thứ cho mình, ta đang sống như người đầy tớ trong dụ ngôn được tha món nợ khổng lồ nhưng lại bóp cổ bạn mình vì món nợ nhỏ. Người đã được thương xót mà không biết xót thương là người chưa thật sự hiểu mình đã được cứu khỏi vực sâu nào.
Mùa Thường Niên là mùa học sống đời Kitô hữu trong những điều rất thường. Không phải chỉ những biến cố lớn mới là nơi gặp Chúa. Chính trong cái nhìn hằng ngày, trong lời nói hằng ngày, trong cách ta nghĩ về người khác hằng ngày, trong cách ta phản ứng trước lỗi lầm của anh em hằng ngày, ta bộc lộ mình có thật sự thuộc về Đức Kitô hay không. Đi lễ, đọc kinh, làm việc đạo đức là điều cần thiết, nhưng đời sống đạo không dừng lại ở đó. Một người có thể đọc nhiều kinh nhưng vẫn cay nghiệt. Có thể tham gia nhiều hội đoàn nhưng vẫn thích nói hành nói xấu. Có thể hiểu giáo lý nhưng lại thiếu lòng nhân. Có thể nhân danh Chúa mà làm tổn thương người Chúa yêu. Bởi vậy, Chúa hôm nay không chỉ hỏi ta có giữ đạo không, nhưng hỏi ta: con đang nhìn anh em bằng con mắt nào? Con đang nói về người khác bằng trái tim nào? Con đang sửa lỗi người khác với lòng yêu thương hay với sự tự mãn? Con có biết trước khi chỉ vào cái rác của anh em, phải quỳ xuống xin Chúa lấy cái xà khỏi mắt con không?
Cái xà trong mắt ta có thể là thành kiến. Khi đã có thành kiến, ta không còn nhìn người khác như họ là, mà nhìn họ qua điều ta đã kết luận. Người ấy làm gì cũng sai, nói gì cũng đáng nghi, cố gắng gì cũng bị xem là giả tạo. Thành kiến là cái xà rất nguy hiểm vì nó khiến ta không còn công bằng. Nó biến quá khứ của người khác thành nhà tù giam họ mãi mãi. Nó làm ta quên rằng Thiên Chúa luôn có thể viết một trang mới trên đời người. Có khi Chúa đã tha, đã chữa lành, đã nâng người ấy dậy, mà ta vẫn không chịu buông hòn đá trong tay mình.
Cái xà trong mắt ta có thể là tự ái. Khi tự ái quá lớn, ta không còn tìm sự thật, mà chỉ tìm cách bảo vệ mình. Ai đụng đến ta là ta phản ứng. Ai góp ý cho ta là ta khó chịu. Ai làm ta mất mặt là ta muốn trả đũa. Tự ái làm ta thấy lỗi người khác rất lớn, vì lỗi ấy xúc phạm đến cái tôi của ta. Nhưng chính cái tôi của ta mới là cái xà che khuất ánh sáng. Người tự ái không thể sửa lỗi anh em trong bình an, vì lời sửa lỗi của họ thường pha lẫn giận dữ, cay độc, hơn thua. Và khi lòng ta còn đầy hơn thua, dù lời ta nói có đúng, người nghe vẫn cảm thấy bị đánh chứ không được cứu.
Cái xà trong mắt ta có thể là thói quen nói xấu. Nói xấu làm ta có cảm giác mình sáng suốt, mình biết chuyện, mình đứng về phía đúng. Nhưng thật ra, nói xấu thường là cách ta làm giảm giá trị người khác để nâng mình lên. Có những câu chuyện không cần kể mà ta vẫn kể. Có những lỗi lầm đã qua rồi mà ta vẫn khơi lại. Có những điều ta không chắc mà ta vẫn truyền đi. Có những nhận xét ta gọi là “góp ý”, nhưng thật ra chỉ là phán xét sau lưng. Lưỡi con người nhỏ, nhưng có thể đốt cháy cả một khu rừng. Một cộng đoàn có thể tan nát không phải vì thiếu nhà thờ đẹp, thiếu sinh hoạt đông, mà vì thiếu những trái tim biết giữ miệng trong đức ái.
Cái xà trong mắt ta có thể là sự ghen tị. Ghen tị khiến ta khó vui với điều tốt nơi người khác. Người khác được khen, ta thấy khó chịu. Người khác thành công, ta tìm khuyết điểm. Người khác được yêu mến, ta nghi ngờ động cơ. Người khác được Chúa dùng, ta tìm cách hạ thấp. Ghen tị làm mắt ta tối, vì ta không còn thấy ân sủng của Chúa nơi anh em, mà chỉ thấy một sự đe dọa cho vị trí của mình. Khi đó, ta dễ nhân danh “sự thật” để bôi đen người khác, nhưng thật ra điều đang nói trong ta không phải là sự thật, mà là vết thương của lòng ganh ghét.
Cái xà trong mắt ta cũng có thể là sự thiếu kinh nghiệm về lòng thương xót. Người chưa từng ý thức mình được tha thứ thường rất nghiêm khắc với người khác. Người chưa từng khóc vì tội mình thường dễ khinh tội người. Người chưa từng thấy mình nghèo nàn trước mặt Chúa thường dễ lên mặt giàu có trước anh em. Thật ra, ai càng đến gần Chúa, người ấy càng khiêm tốn. Các thánh không phải là những người thấy mình không có tội, nhưng là những người thấy rất rõ tội mình trong ánh sáng của lòng Chúa xót thương. Chính vì thấy mình đã được Chúa nâng dậy, các ngài không nỡ đạp người khác xuống. Chính vì biết mình được tha, các ngài biết tha. Chính vì biết mình được Chúa kiên nhẫn chờ đợi, các ngài cũng kiên nhẫn với anh em.
“Lấy cái xà ra khỏi mắt anh trước đã.” Đây là con đường hoán cải của Tin Mừng. Chúa không bảo ta suốt đời im lặng trước lỗi lầm của anh em. Chúa nói: trước đã. Trước khi sửa người, hãy để Chúa sửa mình. Trước khi nói, hãy cầu nguyện. Trước khi góp ý, hãy xét xem trong lòng mình có yêu thương không. Trước khi chỉ lỗi, hãy tự hỏi mình có đang sống điều mình sắp nói không. Trước khi đụng đến vết thương của người khác, hãy rửa tay bằng lòng khiêm nhường. Trước khi lấy cái rác khỏi mắt anh em, hãy để mắt mình được ánh sáng Chúa chữa lành.
Sửa lỗi anh em là một nghệ thuật của tình yêu. Sửa lỗi không phải là xả giận. Sửa lỗi không phải là làm nhục. Sửa lỗi không phải là phơi bày. Sửa lỗi không phải là thắng một cuộc tranh luận. Sửa lỗi là cúi xuống như người Samari nhân hậu, rót dầu và rượu vào vết thương. Có những lúc cần nói thẳng, nhưng nói thẳng không đồng nghĩa với nói phũ. Có những lúc cần nghiêm, nhưng nghiêm không đồng nghĩa với lạnh lùng. Có những lúc cần nhắc nhở, nhưng nhắc nhở không được biến thành kết án. Lời sửa lỗi theo Tin Mừng phải làm cho người kia cảm thấy: tôi đau vì anh sai, nhưng tôi vẫn yêu anh; tôi không đồng ý với điều anh làm, nhưng tôi không loại trừ anh; tôi nói vì muốn anh sống, chứ không phải vì muốn anh nhục.
Nhiều khi ta nói: “Tôi nói sự thật thôi.” Nhưng sự thật của Chúa không phải là viên đá để ném. Sự thật của Chúa là ánh sáng để chữa lành. Sự thật không có bác ái có thể trở thành tàn nhẫn. Bác ái không có sự thật có thể trở thành giả dối. Người môn đệ Chúa Giêsu phải học kết hợp cả hai: nói thật trong tình yêu, và yêu thương trong sự thật. Khi lòng ta thật sự yêu, người khác có thể đau vì lời ta nói, nhưng họ sẽ không bị nghiền nát. Khi lòng ta thiếu yêu, dù ta nói đúng, lời ấy vẫn mang mùi của kiêu ngạo và gây thương tích.
Tin Mừng hôm nay cũng mời ta nhìn lại cách ta sử dụng mạng xã hội. Thời nay, con người xét đoán nhau nhanh hơn bao giờ hết. Chỉ một hình ảnh, một dòng trạng thái, một đoạn video ngắn, một lời đồn chưa kiểm chứng, người ta đã vội kết án, chửi bới, chế giễu, hạ nhục. Có người chỉ cần một lần sai là bị cả đám đông đẩy vào bóng tối. Có người chưa kịp giải thích đã bị đóng dấu. Có người bị biến thành đề tài cho thiên hạ bình luận. Người Kitô hữu không thể tham gia vào văn hóa ném đá ấy. Trước khi bấm chia sẻ, hãy hỏi: điều này có thật không? Có cần thiết không? Có xây dựng không? Có làm tổn thương ai không? Có giúp người kia trở nên tốt hơn không? Hay chỉ thỏa mãn tính tò mò, sự giận dữ và nhu cầu đứng về phía đám đông của ta? Một cú bấm tay cũng có thể là một viên đá. Một bình luận cũng có thể là một nhát dao. Một lời mỉa mai cũng có thể là một cái gai ghim vào lòng người khác rất lâu.
Nhưng lời Chúa hôm nay không chỉ dừng lại ở việc tránh xét đoán. Lời Chúa còn mời ta có một cái nhìn mới: cái nhìn của lòng thương xót. Nhìn bằng lòng thương xót không phải là mù quáng. Trái lại, đó là cái nhìn sáng nhất, vì nó nhìn thấy cả sự thật lẫn phẩm giá. Nó thấy người kia sai, nhưng cũng thấy họ vẫn còn là con Chúa. Nó thấy tội, nhưng không quên ơn cứu độ. Nó thấy vết thương, nhưng tin vào khả năng chữa lành. Nó thấy hiện tại đổ vỡ, nhưng không đóng cửa tương lai. Thiên Chúa nhìn ta như thế. Nếu Chúa chỉ nhìn ta bằng một khoảnh khắc tệ nhất của đời ta, ai trong chúng ta còn đứng vững? Nếu Chúa chỉ nhớ những lần ta phản bội, ai dám ngẩng đầu? Nếu Chúa đong cho ta bằng cái đấu công bằng nghiêm ngặt mà không có lòng thương xót, ai có thể được cứu? Nhưng Chúa đã nhìn Phêrô không phải chỉ là người chối Thầy, mà là đá tảng có thể được phục hồi. Chúa nhìn Phaolô không phải chỉ là người bách hại Hội Thánh, mà là tông đồ dân ngoại. Chúa nhìn người trộm lành không phải chỉ là tội nhân cuối đời, mà là người có thể vào Nước Trời ngay hôm ấy. Cái nhìn của Chúa luôn mở ra ơn cứu độ.
Vì thế, bài Tin Mừng hôm nay là lời mời gọi ta tập nhìn người khác như Chúa nhìn ta. Trong gia đình, vợ chồng đừng chỉ nhìn nhau bằng lỗi cũ. Cha mẹ đừng chỉ nhìn con cái bằng thất bại của chúng. Con cái đừng chỉ nhìn cha mẹ bằng những thiếu sót của tuổi già. Trong cộng đoàn, đừng chỉ nhớ những va chạm, những hiểu lầm, những điều không vừa ý. Trong giáo xứ, đừng biến nhau thành phe nhóm, đừng để lời nói làm rạn nứt thân mình Đức Kitô. Trong đời sống linh mục, tu sĩ, giáo dân, tất cả chúng ta đều cần học lại bài học khiêm nhường: tôi cũng là người được tha thứ; tôi cũng đang được Chúa kiên nhẫn; tôi cũng có cái xà cần được lấy ra; tôi cũng cần anh em cầu nguyện cho tôi.
Một trong những dấu chỉ của người trưởng thành thiêng liêng là càng ngày càng ít xét đoán và càng ngày càng biết cầu nguyện cho người khác. Khi nghe một lỗi lầm, thay vì vội kể lại, ta biết thưa: “Lạy Chúa, xin thương người ấy.” Khi thấy một yếu đuối, thay vì khinh bỉ, ta biết nhớ: “Con cũng yếu đuối như vậy, nếu không có ơn Chúa.” Khi cần góp ý, ta góp ý trong kín đáo, trong tôn trọng, trong tình yêu. Khi bị người khác xét đoán, ta không vội trả đũa, nhưng trở về với Chúa, xin Người thanh luyện lòng mình. Người sống dưới cái nhìn của Thiên Chúa sẽ bớt lệ thuộc vào cái nhìn của đám đông. Người biết mình được Chúa biết rõ sẽ không cần phải chứng minh mình đúng bằng cách làm người khác sai.
Hôm nay, Chúa Giêsu đặt trước mặt ta một câu hỏi rất cụ thể: trong mắt con đang có cái xà nào? Có thể đó là kiêu ngạo. Có thể đó là nóng giận. Có thể đó là thói quen xét nét. Có thể đó là lời nói thiếu bác ái. Có thể đó là sự cứng lòng không chịu tha thứ. Có thể đó là một thành kiến đã lâu năm. Có thể đó là một vết thương chưa được chữa lành khiến con nhìn ai cũng bằng nghi ngờ. Có thể đó là cảm giác mình đạo đức hơn người khác. Chúa không hỏi để làm ta nhục, nhưng để cứu ta. Chúa không vạch ra cái xà để kết án ta, nhưng để ta đem nó đến cho Người. Chỉ khi nào ta để Chúa lấy cái xà ấy ra, ta mới có thể nhìn đời bằng đôi mắt trong sáng hơn, nhìn người bằng lòng nhân hậu hơn, và nhìn chính mình trong sự thật hơn.
Có một nghịch lý đẹp của Tin Mừng: ai càng khiêm nhường nhận lỗi mình, người ấy càng có khả năng giúp người khác hoán cải. Vì lời của người khiêm nhường không nặng mùi kết án. Sự hiện diện của người khiêm nhường làm người khác dễ mở lòng. Người khiêm nhường không đứng trên cao mà chỉ tay xuống, nhưng đứng bên cạnh, thậm chí quỳ xuống, để cùng anh em trở về với Chúa. Người ấy có thể nói: “Tôi cũng là người yếu đuối. Tôi cũng được Chúa thương. Chúng ta cùng đứng dậy.” Một lời như thế có sức cứu hơn ngàn lời trách móc.
Lạy Chúa, xin cho Lời Chúa hôm nay không chỉ đi qua tai chúng con, nhưng đi vào mắt, vào miệng, vào tim chúng con. Xin chữa đôi mắt chúng con khỏi mù lòa của kiêu ngạo, khỏi bụi bặm của thành kiến, khỏi bóng tối của ghen tị, khỏi cái xà của tự mãn. Xin đặt vào lòng chúng con sự khiêm nhường để biết xét mình trước khi xét người, biết cầu nguyện trước khi góp ý, biết yêu thương trước khi sửa lỗi, biết khóc cho tội mình trước khi đau lòng vì tội anh em. Xin cho chúng con không dùng sự thật như vũ khí, nhưng như ánh sáng; không dùng lời nói như đá ném, nhưng như dầu chữa lành; không dùng đạo đức để kết án, nhưng để đưa người khác đến gần Chúa hơn.
Và lạy Chúa Giêsu, Đấng đã không kết án chúng con dù biết rõ mọi tối tăm trong lòng chúng con, xin dạy chúng con sống với nhau bằng lòng thương xót. Xin cho mỗi gia đình bớt những lời phán xét và thêm những lời nâng đỡ. Xin cho mỗi cộng đoàn bớt những ánh mắt nghi ngờ và thêm những cái nhìn cảm thông. Xin cho mỗi giáo xứ bớt những tiếng xì xầm và thêm lời cầu nguyện. Xin cho Hội Thánh trở thành nơi người tội lỗi không bị ném đá, nhưng được mời gọi trở về; nơi sự thật được nói trong tình yêu; nơi những cái xà được lấy ra trong nước mắt sám hối; và nơi những cái rác được lấy đi bằng đôi tay hiền lành của lòng bác ái.
Đời người đã đủ nặng vì yếu đuối, xin đừng làm nhau nặng thêm bằng xét đoán. Đời người đã đủ đau vì vấp ngã, xin đừng làm nhau đau thêm bằng khinh miệt. Đời người đã đủ tối vì tội lỗi, xin đừng làm nhau tối thêm bằng thành kiến. Hãy để Chúa thanh luyện đôi mắt ta. Hãy để lòng thương xót làm mềm môi miệng ta. Hãy để Tin Mừng biến đổi cách ta nhìn nhau. Và mỗi sáng, trước khi bước ra gặp người khác, ta hãy thầm thưa với Chúa: “Lạy Chúa, xin lấy cái xà khỏi mắt con trước đã, để hôm nay con không làm đau ai bằng cái nhìn, lời nói và thái độ của con. Xin cho con nhìn anh em bằng đôi mắt đã được Chúa thương xót.”
Con người thường có một khả năng rất lạ: nhìn rất nhanh lỗi của người khác nhưng lại rất chậm khi nhìn lỗi của mình. Một lời nói vô ý của người khác, ta nhớ rất lâu. Một thái độ thiếu tế nhị của người khác, ta dễ đem ra phân tích, kết luận, gán nhãn. Một sai sót nhỏ của người khác, ta có thể thổi phồng thành bản chất của họ. Nhưng chính những điều tương tự nơi mình, ta lại có đủ lý do để bào chữa: “Tôi chỉ nóng một chút thôi”, “tôi nói vậy vì thương”, “tôi làm thế vì hoàn cảnh”, “tôi có ý tốt”, “tôi bị hiểu lầm”. Với người khác, ta dùng thước đo của luật. Với mình, ta dùng thước đo của hoàn cảnh. Với người khác, ta nhìn hành vi rồi kết án con người. Với mình, ta nhìn ý hướng rồi xin được cảm thông. Chính vì thế, lời Chúa hôm nay đánh thức ta khỏi một thứ công bằng giả tạo, một thứ đạo đức chỉ sắc bén khi hướng ra ngoài, nhưng lại mù lòa khi quay vào bên trong.
Chúa Giêsu dùng một hình ảnh rất mạnh: cái rác và cái xà. Cái rác thì nhỏ, cái xà thì lớn. Cái rác ở trong mắt người anh em, còn cái xà lại nằm trong mắt mình. Cái nghịch lý đau đớn là người có cái xà trong mắt lại muốn làm bác sĩ cho con mắt của người khác. Người không thấy rõ chính mình lại muốn chỉ đường cho người khác. Người chưa được chữa lành lại vội vàng chữa trị anh em bằng những lời sắc như dao. Người lòng còn đầy bóng tối lại tự cho mình quyền soi sáng người khác. Chúa gọi thái độ ấy bằng một lời rất nặng: “Hỡi kẻ đạo đức giả!” Đạo đức giả không chỉ là người cố tình đóng kịch thánh thiện. Đạo đức giả còn là người dùng sự thật để che giấu lòng thiếu yêu thương, dùng lẽ phải để nuôi tự ái, dùng danh nghĩa sửa lỗi để làm tổn thương, dùng đạo đức để nâng mình lên và hạ người khác xuống.
Ta cần phân biệt rất rõ: Chúa không cấm ta nhận định. Chúa không bảo ta nhắm mắt trước sự dữ. Chúa không muốn cộng đoàn trở thành nơi ai muốn làm gì thì làm. Chúa cũng không bảo cha mẹ không được dạy con, bề trên không được hướng dẫn người dưới, mục tử không được nhắc nhở đoàn chiên, anh em không được góp ý cho nhau. Nhưng Chúa cấm ta xét đoán theo kiểu chiếm quyền của Thiên Chúa. Chúa cấm ta kết án con người bằng cái nhìn hẹp hòi của mình. Chúa cấm ta biến một lỗi lầm thành bản án chung thân. Chúa cấm ta nhìn người khác chỉ qua một vết nhơ mà quên rằng họ cũng là con cái Thiên Chúa, cũng có một lịch sử, một vết thương, một cuộc chiến nội tâm, một khả năng hoán cải và một phẩm giá không ai được phép chà đạp.
Xét đoán khác với phân định. Phân định cần ánh sáng của Chúa, cần khiêm tốn, cần cầu nguyện, cần sự thật và lòng bác ái. Xét đoán thì thường vội vàng, nóng nảy, tự phụ, thích kết luận, thích hơn thua. Phân định nhằm cứu người. Xét đoán thường làm người ta chết trong mắt mình. Phân định để tìm cách chữa lành. Xét đoán để chứng minh mình đúng. Phân định biết run sợ vì mình cũng yếu đuối. Xét đoán thì đứng trên cao, nhìn xuống người khác như một kẻ có quyền. Phân định dẫn đến lời cầu nguyện: “Lạy Chúa, xin thương xót anh em con và cũng xin thương xót con.” Xét đoán dẫn đến lời kết án: “Người ấy hết thuốc chữa rồi.”
Trong đời sống gia đình, cộng đoàn, giáo xứ, xã hội, biết bao nhiêu đau khổ đến từ những xét đoán thiếu lòng thương xót. Có những người bị đóng đinh không phải bằng đinh sắt, mà bằng lời nói. Có những người bị loại trừ không phải vì một bản án chính thức, mà vì những ánh mắt khinh khi. Có những người không còn dám trở về nhà thờ, không còn dám đến với cộng đoàn, không còn dám bắt đầu lại, chỉ vì đã từng bị nhìn bằng một cái nhìn không còn lối thoát. Một lời phán xét có thể làm một tâm hồn khép lại. Một câu nói cay nghiệt có thể làm một người đang yếu lại càng tuyệt vọng. Một thái độ khinh miệt có thể đẩy một người lầm lỡ xa Chúa hơn. Và điều đáng sợ là nhiều khi ta nhân danh sự thật, nhân danh luân lý, nhân danh đạo đức, nhưng bên trong lại thiếu điều Chúa muốn nhất: lòng thương xót.
Chúa Giêsu không bao giờ thỏa hiệp với tội lỗi, nhưng Người luôn mở đường cho tội nhân trở về. Người nói với người phụ nữ ngoại tình: “Tôi không kết án chị đâu. Thôi chị cứ về đi, và từ nay đừng phạm tội nữa.” Người không nói: “Tội của chị chẳng sao.” Nhưng Người cũng không ném đá. Người cứu chị khỏi đám đông đang nhân danh lề luật để giết chị, rồi Người mời chị bước vào đời sống mới. Đó là cách của Chúa: sự thật không tách khỏi lòng thương xót, và lòng thương xót không phản bội sự thật. Còn chúng ta nhiều khi chỉ giữ một nửa: hoặc nghiêng về dễ dãi đến mức không dám gọi tội là tội, hoặc nghiêng về kết án đến mức không còn thấy người tội lỗi là anh em mình.
“Anh em xét đoán thế nào, thì anh em cũng sẽ bị Thiên Chúa xét đoán như vậy; anh em đong đấu nào, thì Thiên Chúa cũng sẽ đong đấu ấy cho anh em.” Lời này làm ta phải giật mình. Cái đấu ta dùng cho người khác hôm nay sẽ trở thành cái đấu Chúa dùng cho ta. Nếu ta hẹp hòi với anh em, ta đang xin Chúa đối xử hẹp hòi với mình. Nếu ta không cho ai cơ hội sửa đổi, ta đang tự đóng cánh cửa hy vọng của mình trước mặt Chúa. Nếu ta vui khi thấy người khác sai, ta đang phơi bày một trái tim chưa biết yêu. Nếu ta chỉ nhớ lỗi người khác mà không nhớ ơn Chúa đã tha thứ cho mình, ta đang sống như người đầy tớ trong dụ ngôn được tha món nợ khổng lồ nhưng lại bóp cổ bạn mình vì món nợ nhỏ. Người đã được thương xót mà không biết xót thương là người chưa thật sự hiểu mình đã được cứu khỏi vực sâu nào.
Mùa Thường Niên là mùa học sống đời Kitô hữu trong những điều rất thường. Không phải chỉ những biến cố lớn mới là nơi gặp Chúa. Chính trong cái nhìn hằng ngày, trong lời nói hằng ngày, trong cách ta nghĩ về người khác hằng ngày, trong cách ta phản ứng trước lỗi lầm của anh em hằng ngày, ta bộc lộ mình có thật sự thuộc về Đức Kitô hay không. Đi lễ, đọc kinh, làm việc đạo đức là điều cần thiết, nhưng đời sống đạo không dừng lại ở đó. Một người có thể đọc nhiều kinh nhưng vẫn cay nghiệt. Có thể tham gia nhiều hội đoàn nhưng vẫn thích nói hành nói xấu. Có thể hiểu giáo lý nhưng lại thiếu lòng nhân. Có thể nhân danh Chúa mà làm tổn thương người Chúa yêu. Bởi vậy, Chúa hôm nay không chỉ hỏi ta có giữ đạo không, nhưng hỏi ta: con đang nhìn anh em bằng con mắt nào? Con đang nói về người khác bằng trái tim nào? Con đang sửa lỗi người khác với lòng yêu thương hay với sự tự mãn? Con có biết trước khi chỉ vào cái rác của anh em, phải quỳ xuống xin Chúa lấy cái xà khỏi mắt con không?
Cái xà trong mắt ta có thể là thành kiến. Khi đã có thành kiến, ta không còn nhìn người khác như họ là, mà nhìn họ qua điều ta đã kết luận. Người ấy làm gì cũng sai, nói gì cũng đáng nghi, cố gắng gì cũng bị xem là giả tạo. Thành kiến là cái xà rất nguy hiểm vì nó khiến ta không còn công bằng. Nó biến quá khứ của người khác thành nhà tù giam họ mãi mãi. Nó làm ta quên rằng Thiên Chúa luôn có thể viết một trang mới trên đời người. Có khi Chúa đã tha, đã chữa lành, đã nâng người ấy dậy, mà ta vẫn không chịu buông hòn đá trong tay mình.
Cái xà trong mắt ta có thể là tự ái. Khi tự ái quá lớn, ta không còn tìm sự thật, mà chỉ tìm cách bảo vệ mình. Ai đụng đến ta là ta phản ứng. Ai góp ý cho ta là ta khó chịu. Ai làm ta mất mặt là ta muốn trả đũa. Tự ái làm ta thấy lỗi người khác rất lớn, vì lỗi ấy xúc phạm đến cái tôi của ta. Nhưng chính cái tôi của ta mới là cái xà che khuất ánh sáng. Người tự ái không thể sửa lỗi anh em trong bình an, vì lời sửa lỗi của họ thường pha lẫn giận dữ, cay độc, hơn thua. Và khi lòng ta còn đầy hơn thua, dù lời ta nói có đúng, người nghe vẫn cảm thấy bị đánh chứ không được cứu.
Cái xà trong mắt ta có thể là thói quen nói xấu. Nói xấu làm ta có cảm giác mình sáng suốt, mình biết chuyện, mình đứng về phía đúng. Nhưng thật ra, nói xấu thường là cách ta làm giảm giá trị người khác để nâng mình lên. Có những câu chuyện không cần kể mà ta vẫn kể. Có những lỗi lầm đã qua rồi mà ta vẫn khơi lại. Có những điều ta không chắc mà ta vẫn truyền đi. Có những nhận xét ta gọi là “góp ý”, nhưng thật ra chỉ là phán xét sau lưng. Lưỡi con người nhỏ, nhưng có thể đốt cháy cả một khu rừng. Một cộng đoàn có thể tan nát không phải vì thiếu nhà thờ đẹp, thiếu sinh hoạt đông, mà vì thiếu những trái tim biết giữ miệng trong đức ái.
Cái xà trong mắt ta có thể là sự ghen tị. Ghen tị khiến ta khó vui với điều tốt nơi người khác. Người khác được khen, ta thấy khó chịu. Người khác thành công, ta tìm khuyết điểm. Người khác được yêu mến, ta nghi ngờ động cơ. Người khác được Chúa dùng, ta tìm cách hạ thấp. Ghen tị làm mắt ta tối, vì ta không còn thấy ân sủng của Chúa nơi anh em, mà chỉ thấy một sự đe dọa cho vị trí của mình. Khi đó, ta dễ nhân danh “sự thật” để bôi đen người khác, nhưng thật ra điều đang nói trong ta không phải là sự thật, mà là vết thương của lòng ganh ghét.
Cái xà trong mắt ta cũng có thể là sự thiếu kinh nghiệm về lòng thương xót. Người chưa từng ý thức mình được tha thứ thường rất nghiêm khắc với người khác. Người chưa từng khóc vì tội mình thường dễ khinh tội người. Người chưa từng thấy mình nghèo nàn trước mặt Chúa thường dễ lên mặt giàu có trước anh em. Thật ra, ai càng đến gần Chúa, người ấy càng khiêm tốn. Các thánh không phải là những người thấy mình không có tội, nhưng là những người thấy rất rõ tội mình trong ánh sáng của lòng Chúa xót thương. Chính vì thấy mình đã được Chúa nâng dậy, các ngài không nỡ đạp người khác xuống. Chính vì biết mình được tha, các ngài biết tha. Chính vì biết mình được Chúa kiên nhẫn chờ đợi, các ngài cũng kiên nhẫn với anh em.
“Lấy cái xà ra khỏi mắt anh trước đã.” Đây là con đường hoán cải của Tin Mừng. Chúa không bảo ta suốt đời im lặng trước lỗi lầm của anh em. Chúa nói: trước đã. Trước khi sửa người, hãy để Chúa sửa mình. Trước khi nói, hãy cầu nguyện. Trước khi góp ý, hãy xét xem trong lòng mình có yêu thương không. Trước khi chỉ lỗi, hãy tự hỏi mình có đang sống điều mình sắp nói không. Trước khi đụng đến vết thương của người khác, hãy rửa tay bằng lòng khiêm nhường. Trước khi lấy cái rác khỏi mắt anh em, hãy để mắt mình được ánh sáng Chúa chữa lành.
Sửa lỗi anh em là một nghệ thuật của tình yêu. Sửa lỗi không phải là xả giận. Sửa lỗi không phải là làm nhục. Sửa lỗi không phải là phơi bày. Sửa lỗi không phải là thắng một cuộc tranh luận. Sửa lỗi là cúi xuống như người Samari nhân hậu, rót dầu và rượu vào vết thương. Có những lúc cần nói thẳng, nhưng nói thẳng không đồng nghĩa với nói phũ. Có những lúc cần nghiêm, nhưng nghiêm không đồng nghĩa với lạnh lùng. Có những lúc cần nhắc nhở, nhưng nhắc nhở không được biến thành kết án. Lời sửa lỗi theo Tin Mừng phải làm cho người kia cảm thấy: tôi đau vì anh sai, nhưng tôi vẫn yêu anh; tôi không đồng ý với điều anh làm, nhưng tôi không loại trừ anh; tôi nói vì muốn anh sống, chứ không phải vì muốn anh nhục.
Nhiều khi ta nói: “Tôi nói sự thật thôi.” Nhưng sự thật của Chúa không phải là viên đá để ném. Sự thật của Chúa là ánh sáng để chữa lành. Sự thật không có bác ái có thể trở thành tàn nhẫn. Bác ái không có sự thật có thể trở thành giả dối. Người môn đệ Chúa Giêsu phải học kết hợp cả hai: nói thật trong tình yêu, và yêu thương trong sự thật. Khi lòng ta thật sự yêu, người khác có thể đau vì lời ta nói, nhưng họ sẽ không bị nghiền nát. Khi lòng ta thiếu yêu, dù ta nói đúng, lời ấy vẫn mang mùi của kiêu ngạo và gây thương tích.
Tin Mừng hôm nay cũng mời ta nhìn lại cách ta sử dụng mạng xã hội. Thời nay, con người xét đoán nhau nhanh hơn bao giờ hết. Chỉ một hình ảnh, một dòng trạng thái, một đoạn video ngắn, một lời đồn chưa kiểm chứng, người ta đã vội kết án, chửi bới, chế giễu, hạ nhục. Có người chỉ cần một lần sai là bị cả đám đông đẩy vào bóng tối. Có người chưa kịp giải thích đã bị đóng dấu. Có người bị biến thành đề tài cho thiên hạ bình luận. Người Kitô hữu không thể tham gia vào văn hóa ném đá ấy. Trước khi bấm chia sẻ, hãy hỏi: điều này có thật không? Có cần thiết không? Có xây dựng không? Có làm tổn thương ai không? Có giúp người kia trở nên tốt hơn không? Hay chỉ thỏa mãn tính tò mò, sự giận dữ và nhu cầu đứng về phía đám đông của ta? Một cú bấm tay cũng có thể là một viên đá. Một bình luận cũng có thể là một nhát dao. Một lời mỉa mai cũng có thể là một cái gai ghim vào lòng người khác rất lâu.
Nhưng lời Chúa hôm nay không chỉ dừng lại ở việc tránh xét đoán. Lời Chúa còn mời ta có một cái nhìn mới: cái nhìn của lòng thương xót. Nhìn bằng lòng thương xót không phải là mù quáng. Trái lại, đó là cái nhìn sáng nhất, vì nó nhìn thấy cả sự thật lẫn phẩm giá. Nó thấy người kia sai, nhưng cũng thấy họ vẫn còn là con Chúa. Nó thấy tội, nhưng không quên ơn cứu độ. Nó thấy vết thương, nhưng tin vào khả năng chữa lành. Nó thấy hiện tại đổ vỡ, nhưng không đóng cửa tương lai. Thiên Chúa nhìn ta như thế. Nếu Chúa chỉ nhìn ta bằng một khoảnh khắc tệ nhất của đời ta, ai trong chúng ta còn đứng vững? Nếu Chúa chỉ nhớ những lần ta phản bội, ai dám ngẩng đầu? Nếu Chúa đong cho ta bằng cái đấu công bằng nghiêm ngặt mà không có lòng thương xót, ai có thể được cứu? Nhưng Chúa đã nhìn Phêrô không phải chỉ là người chối Thầy, mà là đá tảng có thể được phục hồi. Chúa nhìn Phaolô không phải chỉ là người bách hại Hội Thánh, mà là tông đồ dân ngoại. Chúa nhìn người trộm lành không phải chỉ là tội nhân cuối đời, mà là người có thể vào Nước Trời ngay hôm ấy. Cái nhìn của Chúa luôn mở ra ơn cứu độ.
Vì thế, bài Tin Mừng hôm nay là lời mời gọi ta tập nhìn người khác như Chúa nhìn ta. Trong gia đình, vợ chồng đừng chỉ nhìn nhau bằng lỗi cũ. Cha mẹ đừng chỉ nhìn con cái bằng thất bại của chúng. Con cái đừng chỉ nhìn cha mẹ bằng những thiếu sót của tuổi già. Trong cộng đoàn, đừng chỉ nhớ những va chạm, những hiểu lầm, những điều không vừa ý. Trong giáo xứ, đừng biến nhau thành phe nhóm, đừng để lời nói làm rạn nứt thân mình Đức Kitô. Trong đời sống linh mục, tu sĩ, giáo dân, tất cả chúng ta đều cần học lại bài học khiêm nhường: tôi cũng là người được tha thứ; tôi cũng đang được Chúa kiên nhẫn; tôi cũng có cái xà cần được lấy ra; tôi cũng cần anh em cầu nguyện cho tôi.
Một trong những dấu chỉ của người trưởng thành thiêng liêng là càng ngày càng ít xét đoán và càng ngày càng biết cầu nguyện cho người khác. Khi nghe một lỗi lầm, thay vì vội kể lại, ta biết thưa: “Lạy Chúa, xin thương người ấy.” Khi thấy một yếu đuối, thay vì khinh bỉ, ta biết nhớ: “Con cũng yếu đuối như vậy, nếu không có ơn Chúa.” Khi cần góp ý, ta góp ý trong kín đáo, trong tôn trọng, trong tình yêu. Khi bị người khác xét đoán, ta không vội trả đũa, nhưng trở về với Chúa, xin Người thanh luyện lòng mình. Người sống dưới cái nhìn của Thiên Chúa sẽ bớt lệ thuộc vào cái nhìn của đám đông. Người biết mình được Chúa biết rõ sẽ không cần phải chứng minh mình đúng bằng cách làm người khác sai.
Hôm nay, Chúa Giêsu đặt trước mặt ta một câu hỏi rất cụ thể: trong mắt con đang có cái xà nào? Có thể đó là kiêu ngạo. Có thể đó là nóng giận. Có thể đó là thói quen xét nét. Có thể đó là lời nói thiếu bác ái. Có thể đó là sự cứng lòng không chịu tha thứ. Có thể đó là một thành kiến đã lâu năm. Có thể đó là một vết thương chưa được chữa lành khiến con nhìn ai cũng bằng nghi ngờ. Có thể đó là cảm giác mình đạo đức hơn người khác. Chúa không hỏi để làm ta nhục, nhưng để cứu ta. Chúa không vạch ra cái xà để kết án ta, nhưng để ta đem nó đến cho Người. Chỉ khi nào ta để Chúa lấy cái xà ấy ra, ta mới có thể nhìn đời bằng đôi mắt trong sáng hơn, nhìn người bằng lòng nhân hậu hơn, và nhìn chính mình trong sự thật hơn.
Có một nghịch lý đẹp của Tin Mừng: ai càng khiêm nhường nhận lỗi mình, người ấy càng có khả năng giúp người khác hoán cải. Vì lời của người khiêm nhường không nặng mùi kết án. Sự hiện diện của người khiêm nhường làm người khác dễ mở lòng. Người khiêm nhường không đứng trên cao mà chỉ tay xuống, nhưng đứng bên cạnh, thậm chí quỳ xuống, để cùng anh em trở về với Chúa. Người ấy có thể nói: “Tôi cũng là người yếu đuối. Tôi cũng được Chúa thương. Chúng ta cùng đứng dậy.” Một lời như thế có sức cứu hơn ngàn lời trách móc.
Lạy Chúa, xin cho Lời Chúa hôm nay không chỉ đi qua tai chúng con, nhưng đi vào mắt, vào miệng, vào tim chúng con. Xin chữa đôi mắt chúng con khỏi mù lòa của kiêu ngạo, khỏi bụi bặm của thành kiến, khỏi bóng tối của ghen tị, khỏi cái xà của tự mãn. Xin đặt vào lòng chúng con sự khiêm nhường để biết xét mình trước khi xét người, biết cầu nguyện trước khi góp ý, biết yêu thương trước khi sửa lỗi, biết khóc cho tội mình trước khi đau lòng vì tội anh em. Xin cho chúng con không dùng sự thật như vũ khí, nhưng như ánh sáng; không dùng lời nói như đá ném, nhưng như dầu chữa lành; không dùng đạo đức để kết án, nhưng để đưa người khác đến gần Chúa hơn.
Và lạy Chúa Giêsu, Đấng đã không kết án chúng con dù biết rõ mọi tối tăm trong lòng chúng con, xin dạy chúng con sống với nhau bằng lòng thương xót. Xin cho mỗi gia đình bớt những lời phán xét và thêm những lời nâng đỡ. Xin cho mỗi cộng đoàn bớt những ánh mắt nghi ngờ và thêm những cái nhìn cảm thông. Xin cho mỗi giáo xứ bớt những tiếng xì xầm và thêm lời cầu nguyện. Xin cho Hội Thánh trở thành nơi người tội lỗi không bị ném đá, nhưng được mời gọi trở về; nơi sự thật được nói trong tình yêu; nơi những cái xà được lấy ra trong nước mắt sám hối; và nơi những cái rác được lấy đi bằng đôi tay hiền lành của lòng bác ái.
Đời người đã đủ nặng vì yếu đuối, xin đừng làm nhau nặng thêm bằng xét đoán. Đời người đã đủ đau vì vấp ngã, xin đừng làm nhau đau thêm bằng khinh miệt. Đời người đã đủ tối vì tội lỗi, xin đừng làm nhau tối thêm bằng thành kiến. Hãy để Chúa thanh luyện đôi mắt ta. Hãy để lòng thương xót làm mềm môi miệng ta. Hãy để Tin Mừng biến đổi cách ta nhìn nhau. Và mỗi sáng, trước khi bước ra gặp người khác, ta hãy thầm thưa với Chúa: “Lạy Chúa, xin lấy cái xà khỏi mắt con trước đã, để hôm nay con không làm đau ai bằng cái nhìn, lời nói và thái độ của con. Xin cho con nhìn anh em bằng đôi mắt đã được Chúa thương xót.”