PHẦN SUY NIỆM Ba mươi ngày dưới mái nhà

Phần này không thêm một lý thuyết. Mỗi ngày một đoạn ngắn, để đọc sau cơm tối hoặc trước khi tắt đèn. Không cần đủ mặt. Người nào còn thức, người ấy đọc. Hết ba mươi ngày thì đọc lại, vì nhà không hết chuyện trong một tháng. Các ngày bám số thư, khỏi phải tìm đề tài mới.
Ngày 1 – Một câu của cả nhà
Gs 24,15
Giôsuê không để đức tin ở thì chung. Ông kéo về nhà mình. Nhiều nhà Công giáo Việt Nam vẫn đi lễ, vẫn có sổ, mà đã lâu không ai nói được nhà này đang phụng sự ai. Phụng sự không phải khẩu hiệu treo tường. Phụng sự là thứ được dành chỗ nhất trong tuần: đồng lương, danh dự họ hàng, sự an toàn của con, hay Đức Chúa. Hôm nay đừng vội kết án nhà. Hãy nhìn lịch bảy ngày vừa qua. Chỗ nào được giữ dù mưa. Chỗ ấy đang là bàn thờ thật.
Ngày 2 – Hội thánh không chỉ ở tháp chuông
LG 11
Công đồng gọi gia đình là Hội thánh tại gia. Chữ ấy dễ bị hiểu thành nhà nào cũng tự làm giáo hội riêng. Không phải. Chữ ấy nghĩa là những việc của Hội thánh xảy ra ở nhà: nghe Lời, tha thứ, nuôi sự sống, mở cửa. Một giáo xứ đông lễ mà các mái nhà im tiếng với nhau, thì Hội thánh mới chỉ có mặt ở giờ lễ. Hôm nay, chọn một việc của Hội thánh và làm trong nhà, nhỏ thôi: một lời tha, một phần cơm để phần, một đoạn Tin mừng.
Ngày 3 – Nadarét không có bảng hiệu
Lc 2,51-52
Ba mươi năm ở Nadarét gần như không được kể. Thiên Chúa không xấu hổ về quãng đời không ai xem. Nhà mình cũng có những năm không ai phong danh hiệu tông đồ: nuôi con đau, trả nợ, chăm mẹ già, đi làm ca đêm. Đừng đo sứ mạng bằng việc được thấy. Hãy đo bằng việc Đức Giêsu có lớn lên trong nhà này không, theo kiểu Luca nói: khôn ngoan, cao lớn, đầy ơn nghĩa trước mặt Thiên Chúa và người ta.
Ngày 4 – Giao ước không phải hợp đồng cảm xúc
Thư số 3
Thư mời vợ chồng sống trọn ý nghĩa giao ước đã ký trước mặt Thiên Chúa và Hội thánh. Giao ước khác hợp đồng ở chỗ không rút khi bên kia hết dễ thương. Điều này không buộc ai ở lại trong nơi bị đánh đập, bị làm nhục. Hội thánh không lấy chữ giao ước để che bạo hành. Với những nhà còn đang chiến đấu bằng lời chứ không bằng nắm đấm, hôm nay hãy nhắc nhau: mình đã ký một lời, và lời ấy đang cần được học lại, không phải bằng tiệc, bằng một câu thật.
Ngày 5 – Hiệp hành bắt đầu ở bàn ăn
Ga 14,6
Thư nói tính hiệp hành phải có trong nhà: lắng nghe, cùng phân định, cùng đi trên đường Đức Giêsu. Phân định không cần bảng. Tối nay có một chuyện đang chờ quyết: tiền, việc học của con, chuyện đưa cha mẹ về ở, chuyện một người họ hàng xin ở nhờ. Đừng để một người quyết rồi gọi đó là lo cho cả nhà. Hỏi. Im. Nghe người ít nói nhất. Rồi mới nói mình nghe được gì.
Ngày 6 – Người gần nhất
Ga 13,35
Chúa bảo người ta nhận ra môn đệ ở lòng yêu thương nhau. Người kiểm tra điều ấy trước tiên không phải khách. Là người rót nước cho mình mỗi ngày. Hôm nay đừng làm một việc tông đồ nào ở ngoài, nếu việc ấy lấy mất kiên nhẫn của mình ở trong. Một câu dịu với người nhà, vào đúng giờ mình dễ gắt, là truyền giáo.
Ngày 7 – Sống chung và thuộc về
Thư số 3
Có nhà rất gần về giường, rất xa về chuyện. Thuộc về nhau là biết người kia đang mang gì. Tối nay hỏi một câu không phải câu xã giao: hôm nay điều gì làm anh mệt, điều gì làm chị sợ, điều gì con chưa dám nói. Hỏi rồi để thì giờ cho câu trả lời. Đừng lấp bằng lời khuyên.
Ngày 8 – Từ nhà này sang nhà kia
FC 52
Gia đình có thể thành người loan báo cho gia đình khác, không phải vì hơn, mà vì đã được thương xót. Nghĩ đến một đôi đang khó mà mình từng đi qua chỗ giống họ. Đừng đến để kể mình đã thắng. Đến để ngồi. Nếu chưa đến được, nhắn một câu thật, không kinh điển.
Ngày 9 – Đầu ngõ
Thư số 3
Thư mời sống hài hòa với gia đình lương dân, thăm, chia sẻ, và khi có thể thì giới thiệu Chúa Giêsu. Hôm nay làm việc thứ nhất và thứ hai, chưa vội việc thứ ba. Hài hòa: không nói một câu khinh về nhà bên. Thăm: một lần hỏi han thật. Giới thiệu để dành cho ngày lòng họ mở, chứ không cho ngày mình muốn lập công.
Ngày 10 – Muối
Mt 5,13
Muối không cần được khen là muối. Người ta biết có muối vì món ăn khỏi hư và có vị. Nhà Công giáo có vị khi trung tín lúc khó, khi đón sự sống yếu, khi tha thay vì trữ oán. Hôm nay đừng thêm việc. Hỏi: vị nhà mình đang nằm ở đâu, và đang mất ở đâu.
Ngày 11 – Nhạt mà không hay
Mt 5,13
Muối nhạt không kêu. Nhà vẫn đi lễ, vẫn đóng góp, vẫn dự họp, mà ở nhà thì lời nói đã chua, tiền bạc đã tối, người giúp việc đã bị xem như không phải người. Hôm nay nhìn một chỗ nhạt. Không cần tuyên bố với cả họ. Cần một việc làm vị trở lại: trả cho sạch, nói cho thật, xin cho kịp.
Ngày 12 – Chỗ không ai thấy
Thư số 4
Chứng tá mạnh thường không có khách. Giữ lòng khi không ai kiểm. Chăm bệnh khi không ai khen. Không kể xấu người bạn đời cho bạn bè cười. Hôm nay làm một việc không đăng, không kể. Việc ấy là muối.
Ngày 13 – Bàn thờ
Thư số 5
Bàn thờ đặt chỗ trang trọng, thư nói vậy. Trang trọng không phải gỗ tốt. Là chỗ không bị ti vi che, không thành chỗ để mũ. Nếu nhà trọ không có bàn thờ, một thánh giá cũng đủ, miễn là nhà biết dừng trước đó. Hôm nay lau. Dừng. Không cần kinh dài.
Ngày 14 – Mười phút
AL 318
Đức Phanxicô nói vài phút mỗi ngày. Đừng chờ cuối tuần, đừng chờ đủ mặt, đừng chờ con lớn hết ngại. Mười phút, một giờ cố định. Ai có mặt thì quỳ. Ai đi làm ca thì biết nhà đang nhớ mình vào giờ ấy. Hôm nay đặt giờ. Mai giữ.
Ngày 15 – Chuỗi và Lời
Thư số 5
Thư mời cả chuỗi lẫn Lời Chúa. Đừng để hai thứ đánh nhau. Một chục chuỗi. Một đoạn Tin mừng ngắn. Với nhà có ông bà, hãy để các cụ dẫn một phần theo cách các cụ thuộc. Với nhà có trẻ, hãy để trẻ đọc một câu. Đức tin truyền bằng việc được có chỗ trong giờ kinh, không chỉ bằng việc bị bắt ngồi.
Ngày 16 – Cầu cho người ngoài nhà
Thư số 5
Kinh gia đình dễ khép: xin cho con đỗ, xin cho nhà bình an, xin cho khỏi bệnh. Thư kéo ra: cầu cho người đau khổ thiếu thốn và cho công cuộc loan báo Tin mừng. Hôm nay gọi một tên không thuộc sổ nhà. Một người nghèo đầu ngõ. Một vùng đang chiến tranh mà mình chỉ biết qua tin. Một người chưa biết Chúa. Gọi tên là đã bắt đầu mở cửa.
Ngày 17 – Bữa ăn
Thư số 5
Cầu nguyện trước và sau bữa ăn là thói quen thư muốn giữ. Nhiều nhà mất thói quen vì ngại, không phải vì hết tin. Hôm nay lấy lại, dầu khách đang ngồi. Không buộc khách đọc. Chỉ để khách thấy nhà này còn biết cảm ơn. Nếu ngại quá, hãy bắt đầu từ bữa không khách. Đừng chờ hết ngại mới làm.
Ngày 18 – Màn hình trên bàn
Lc 10,38-42
Marta bận. Maria ngồi.listen. Nhà mình có thể đủ món mà không có ai đang ở với ai. Một bữa trong hôm nay, điện thoại để chỗ khác. Không phải luật suốt đời. Là một bữa để nhớ mặt nhau. Trẻ sẽ phản đối. Cứ làm. Kể một chuyện ngày cũ của nhà, chuyện không có trong điện thoại.
Ngày 19 – Mônica
AL 288
Có những bà mẹ không còn lý lẽ để nói với con. Thánh Mônica đã ở chỗ ấy. Bà không thắng Augustinô bằng tranh luận. Hôm nay nếu nhà có một người đang nguội, đừng mở một chiến dịch. Thắp một kinh. Giữ cửa. Đừng biến người ấy thành chuyện bàn ở xóm. Nước mắt kín còn là lời chứng. Nước mắt kể cho cả xóm thì thành vết khác.
Ngày 20 – Bài giáo lý bằng mắt
Đnl 6,6-7
Con học đạo lúc ngồi trong nhà, lúc đi đường, lúc đi ngủ, lúc thức dậy. Hôm nay để ý mình đang dạy con điều gì ngoài miệng. Cách mình nói về người giúp việc. Cách mình nói về cha xứ. Cách mình xử khi bị trả thiếu tiền thừa. Con đang học. Con học rất nhanh những bài mình không định dạy.
Ngày 21 – Kỷ niệm
AL 226
Đức Phanxicô mời cử hành các ngày kỷ niệm để nuôi ký ức và truyền đức tin. Không cần tiệc. Cần kể. Hôm nay kể một ngày nhà đã thấy Chúa: một cơn bệnh qua, một cuộc sinh nở, một lần hết tiền mà vẫn có cơm, một đám tang mà nhà vẫn cầu được. Ký ức ấy là giáo lý gia truyền.
Ngày 22 – Xin lỗi trước mặt con
Thư số 6
Không truyền điều mình không sống. Nếu hôm nay đã nói một câu quá đáng, xin lỗi trước khi đi ngủ, và xin lỗi chỗ con có thể nghe nếu con đã nghe câu ấy. Một lời xin lỗi của cha mẹ dạy về bí tích Hòa giải hơn một buổi học thuộc lòng. Con sẽ nhớ giọng xin lỗi lâu hơn nhớ câu kinh.
Ngày 23 – Ơn gọi của con
LG 11
Công đồng bảo cha mẹ nâng đỡ ơn gọi riêng của từng người con, đặc biệt ơn gọi thánh hiến. Hôm nay đừng hỏi con sẽ làm nghề gì để nhà khá. Hỏi, nếu con đã đủ lớn, con đang nghe đời mình được gọi về đâu. Rồi im. Đừng sợ câu trả lời không giống kế hoạch mình đã lập từ ngày con mới sinh.
Ngày 24 – Nhà trẻ
Thư số 7
Gia đình trẻ là nhóm đầu thư nhờ hội đoàn đồng hành. Nếu mình đã qua những năm ấy, hôm nay nhớ một đôi mới cưới. Nhớ thật: nhắn, ghé, mời một bữa cơm thường. Đừng tặng bài giảng. Tặng việc đã từng có người ngồi với mình lúc mình cũng không biết phải bắt đầu từ đâu.
Ngày 25 – Nhà di dân
Thư số 7
Có người cùng giáo xứ mà không cùng quê, hoặc người cùng quê mà đang ở một giáo xứ không ai biết tên họ. Hôm nay hỏi một người như thế xem họ còn nhà thờ nào để dự lễ, còn bàn nào để ngồi ngày Tết. Di dân không phải đối tượng của lòng thương hại. Họ là Hội thánh tại gia đang bị kéo giãn. Kéo giãn thì cần người giữ một đầu dây.
Ngày 26 – Nhà có vết hôn nhân
Thư số 7
Ly thân, ly dị, hôn nhân đổ: thư không giấu các chữ ấy. Hôm nay đừng bàn về họ như bàn về một đề tài luân lý. Nhớ một người. Nếu có thể, nói một câu không xét: nhà thờ còn chỗ cho anh, cho chị. Nếu chưa nói được, thì đừng nói về họ ở quán. Im cũng là một cách không đẩy người ta ra khỏi cửa thêm một lần.
Ngày 27 – Người đang biến mất
Thư số 7
Có người không bỏ đạo bằng một đơn. Họ chỉ dần không còn trong ghế. Hôm nay viết tên một người như thế. Không đăng. Không nhờ cả họ đi gọi cho ồn. Một mình đến, hoặc một mình nhắn: tôi nhớ anh, không phải nhớ phần đóng góp. Nếu họ không trả lời, tên ấy vẫn ở trong kinh tối.
Ngày 28 – Thăm
Ga 10,14
Chúa biết chiên. Biết là biết chuyện. Hôm nay nếu là người có trách nhiệm trong giáo xứ, hãy xếp một cuộc thăm vào lịch, nhà đang khó trước nhà đang sang. Nếu là giáo dân, hãy thăm một nhà trong họ. Ngồi. Uống nước họ rót. Đừng biến thăm viếng thành thanh tra đời sống đạo.
Ngày 29 – Sau ngày cưới
Thư số 8
Hôn nhân bắt đầu khi hoa cất. Nếu nhà mình đã cưới lâu, hôm nay kể cho nhau nghe một điều ngày cưới mình chưa biết về nhau, và một điều mình đã học được vì ở lại. Nếu biết một đôi mới cưới, ghi một ngày sẽ hỏi thăm họ sau ba tháng. Đừng hỏi cho có. Hỏi như người đã từng cần được hỏi.
Ngày 30 – Phó thác
Thư số 9
Các giám mục không kết bằng chương trình. Các ngài kết bằng kinh Thánh Gia. Hôm nay đọc kinh ấy chậm, từng ý. Vẻ đẹp. Gian nan. Thương tích vì ích kỷ và chia rẽ. Nhà hiệp thông. Nhà cầu nguyện. Trường đức tin. Cộng đoàn loan báo. Rồi nói một câu phó thác bằng chữ của nhà mình, không cần hay. Nadarét nhận những câu không hay. Amen.
PHỤ LỤC
Gợi ý cho từng thành phần
Cho vợ chồng
–  Mỗi tuần một cuộc nói không có điện thoại, không có con ở giữa nếu nói được. Không phải để giải quyết hết. Để còn thuộc về nhau.
–  Khi cãi, dừng ở câu độc. Câu độc là muối đã nhạt. Có thể cãi về việc. Không cần hủy nhau.
–  Một lần trong tháng, cùng xưng tội nếu cả hai còn giữ được việc ấy. Không kể tội nhau trên đường về.
–  Tiền: cả hai biết nhà đang nợ gì. Bí mật tài chính lâu ngày sẽ thành bí mật khác.
Cho cha mẹ có con nhỏ
–  Làm dấu với con trước khi ngủ, dầu mình mệt. Con nhớ tay cha mẹ lâu hơn nhớ bài hát đạo trên mạng.
–  Đưa con dự lễ như đưa con vào nhà của gia đình lớn, không như đưa con đi nộp lễ. Nói với con tên một người già mình vừa chào.
–  Khi con hỏi một câu về Chúa mà mình không biết, hãy nói mình không biết, rồi cùng tìm. Đừng bịa cho có vẻ vững.
Cho cha mẹ có con đã lớn
–  Đừng biến mỗi cuộc gọi thành bài giáo lý. Hỏi đời con trước khi hỏi con có đi lễ không.
–  Giữ một ghế, một đĩa, một kinh có tên con, dầu con không về. Vắng mặt chưa phải là hết thuộc về.
–  Nếu con đang sống một lựa chọn mình không hiểu, đừng công khai ở xóm. Cửa nhà vẫn là cửa nhà.
Cho người đi lễ một mình
–  Đức tin của anh, của chị trong nhà không phải thất bại của giáo xứ. Đừng để ai làm anh chị xấu hổ vì đi một mình.
–  Tìm một người bạn đồng hành, không phải để than cho đã, mà để có người cầu thay khi mình mệt.
–  Với người bạn đời không cùng đạo hoặc đã xa đạo: yêu cho cụ thể, đừng truyền giáo bằng so sánh với nhà người khác.
Cho hội đoàn
–  Mỗi kỳ họp, mười phút đầu không phải thông báo. Là tên một gia đình đang cần, và người sẽ đến trong tuần.
–  Đừng đo sức sống bằng số buổi. Đo bằng số nhà đã không phải đi một mình.
–  Khi làm việc bác ái, mời một gia đình cùng đi, chứ đừng chỉ mời cá nhân cho khỏi vướng con cái. Con cái đi theo cũng là một trường đức tin.
Cho cha xứ và những người phục vụ bàn thánh
–  Trong bài giảng tháng này, ít nhất một lần đừng kêu gọi thêm việc. Hãy kể một mái nhà. Không cần tên.
–  Lịch giải tội và lịch thăm nhà đang khó hãy được giữ như lịch lễ, không phải việc còn giờ thì làm.
–  Khi chuẩn bị hôn nhân, dành một buổi cho đời sau ngày cưới: tiền, gia đình hai bên, cách cãi nhau, giờ kinh. Đừng để khóa học chỉ là hồ sơ.
Cho người sống đời thánh hiến
–  Familiaris Consortio số 74 không xin anh chị em thành chuyên viên hôn nhân. Xin anh chị em đừng để đặc sủng thành lý do đứng xa các mái nhà.
–  Một buổi ngồi với nhà có bệnh, không giảng, là tông đồ gia đình.
–  Với người trẻ đang phân định, hãy nói thật về đời sống độc thân như một tình yêu, đừng nói như một lối thoát khỏi hôn nhân khó.
Hết phần suy niệm và phụ lục, sách trở lại câu các giám mục đã viết, và câu ấy đủ làm chương trình cho một năm: mỗi gia đình Công giáo là một cộng đoàn thừa sai. Câu ấy sẽ thành sự thật không phải khi được in lớn, mà khi một nhà đọc xong ngày thứ ba mươi và vẫn còn một việc nhỏ để không bỏ vào ngày thứ ba mươi mốt.