Tổng thống Thái Anh Văn tiếp phái đoàn nghị sĩ Mỹ tại phủ tổng thống, Đài Bắc, Đài Loan, ngày 15/04/2022. AP

Đúng vào lúc chủ tịch Hạ Viện Nancy Pelosi bắt đầu chuyến công du châu Á, hôm nay, 01/08/2022, Trung Quốc đã lại lớn tiếng cảnh cáo nhân vật lãnh đạo đứng hàng thứ ba trong chính quyền Hoa Kỳ là không được ghé Đài Loan nếu không muốn quan hệ Mỹ-Trung phải gánh chịu những “hậu quả rất nghiêm trọng”.

Phản ứng gay gắt của Bắc Kinh tỷ lệ thuận với tâm trạng tức tối trước chủ trương cố hữu của Washington là duy trì một tình trạng “mơ hồ chiến lược” trên vấn đề Đài Loan trong cách đối phó với Trung Quốc.

Trong những ngày qua, từ khi báo chí Mỹ tiết lộ khả năng bà Nancy Pelosi có thể ghé thăm Đài Loan nhân vòng công du Châu Á, Bắc Kinh đã đánh phủ đầu bằng những lời cảnh báo liên tiếp về nguy cơ chuyến thăm đó có thể làm quan hệ Mỹ-Trung xấu đi thêm.

Hôm nay, lời lẽ của Bắc Kinh đặc biệt cứng rắn hẳn lên khi phát ngôn viên bộ Ngoại Giao Trung Quốc mang Quân Đội ra hù dọa Mỹ, khẳng định rằng: “Giải Phóng Quân Nhân Dân Trung Quốc sẽ không bao giờ ngồi yên, và Trung Quốc sẽ có những phản ứng kiên quyết và những biện pháp đối phó mạnh mẽ để bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mình”.

Theo giới quan sát, phản ứng của Trung Quốc đã trở nên đặc biệt gay gắt trong bối cảnh Bắc Kinh hoàn toàn không biết là bà Pelosi có sẽ ghé Đài Loan hay không. Sau một thời gian dài duy trì sự mơ hồ về chương trình của mình ở châu Á, mãi hôm qua, Chủ Nhật 31/07, bà Pelosi mới xác nhận là sẽ dẫn đầu “một phái đoàn Quốc Hội Hoa Kỳ đến vùng Ấn Độ-Thái Bình Dương”, cụ thể là đến Singapore, Malaysia, Hàn Quốc và Nhật Bản, nhưng không thấy nói đến Đài Loan.

Theo hãng tin Pháp AFP, vấn đề là chuyến thăm Đài Loan của các quan chức Mỹ cao cấp thường được giữ bí mật cho đến giờ phút chót, và chỉ được loan báo khi phi cơ chở phái đoàn hạ cánh xuống hòn đảo.

Một bài viết trên tờ Hoàn Cầu Thời Báo hôm nay đã nêu lên khả năng bà Pelosi “viện lý do khẩn cấp như máy bay bị hỏng hoặc cần tiếp tế nhiên liệu” để hạ cánh xuống sân bay Đài Loan trong chuyến công du châu Á. Trên mạng Twitter, Hồ Tích Tiến (Hu Xijin), một nhân vật diều hâu, cựu tổng biên tập Hoàn Cầu Thời Báo, cảnh cáo: “Nếu bà ấy (  Pelosi ) dám ghé Đài Loan, đó sẽ là thời điểm châm ngòi cho thùng thuốc súng ở eo biển Đài Loan”.

Theo AFP, Bắc Kinh sẽ coi chuyến ghé thăm Đài Loan, dù chỉ ngắn gọn, của chủ tịch Hạ Viện Mỹ là một hành động khiêu khích, vì bà hiện là một trong ba nhân vật cấp cao nhất của nhà nước Mỹ và là một trong những nhân vật nặng ký trong đời sống chính trị Mỹ. Phải trở ngược về năm 1997 mới thấy một chủ tịch Hạ Viện Mỹ khác thăm Đài Loan, cụ thể là ông Newt Gingrich, thuộc đảng Cộng Hòa. 

“Mơ hồ chiến lược” 

Hoa Kỳ hiện đang áp dụng cái gọi là đường lối ngoại giao “mơ hồ chiến lược” trên vấn đề Đài Loan, công nhận một chính phủ Trung Hoa duy nhất, tức là chính quyền Bắc Kinh, đồng thời tiếp tục hỗ trợ Đài Bắc về quân sự, nhưng không cho biết liệu có bảo vệ Đài Loan về mặt quân sự hay không, trong trường hợp hòn đảo bị Trung Quốc xâm lược. Chính quan niệm này cho đến nay đã giúp duy trì sự ổn định nhất định trong khu vực. 

Về trường hợp bà Pelosi, vấn đề khá rắc rối: Chủ tịch Hạ Viện là nhân vật chủ chốt trong đảng Dân Chủ của tổng thống Joe Biden, và khả năng bà ghé Đài Loan sẽ làm phức tạp thêm nhiệm vụ ngoại giao của Mỹ, vốn đang cố không làm cho quan hệ với Trung Quốc tồi tệ thêm. 

Tuần trước, trong cuộc trao đổi trực tiếp hiếm hoi với tổng thống Mỹ, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã kêu gọi Joe Biden là không nên “đùa với lửa”, trong lúc một phát ngôn viên ngoại giao Trung Quốc đã cảnh cáo rằng việc bà Nancy Pelosi ghé Đài Loan là một hành động vượt qua “lằn ranh đỏ”. 

Thế nhưng, đối với Kharis Templeman, một chuyên gia về Đài Loan tại Viện Hoover ở Hoa Kỳ, Bắc Kinh “đã hiểu sai về nền chính trị Mỹ” và “đã phá hỏng thông điệp của mình” với phản ứng dữ dội liên quan đến bà Pelosi. Theo chuyên gia này, “tổng thống Mỹ không kiểm soát được chủ tịch Hạ Viện, hay bất kỳ thành viên nào khác của Quốc Hội”.