Tổng thống My Joe Biden trước thềm thượng đỉnh vì dân chủ. REUTERS - JONATHAN ERNST

Hội Nghị Thượng Đỉnh về Dân Chủ (Summit For Democracy) theo sáng kiến của tổng thống Mỹ Joe Biden chính thức mở ra hôm nay, 09/12/2021, theo hình thức trực tuyến và sẽ kéo dài trong hai ngày. Tham gia hội nghị này có đại diện của hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ. Nga và Trung Quốc cực kỳ phẫn nộ vì không được mời tham gia. 

Theo thông cáo của bộ Ngoại Giao Mỹ, trong hai ngày họp, hội nghị sẽ tập trung vào những thách thức và cơ hội mà các nền dân chủ đang phải đối mặt, cung cấp một diễn đàn để các nhà lãnh đạo công bố những cam kết, cải cách và sáng kiến nhằm bảo vệ nền dân chủ và nhân quyền ở trong nước và ngoài nước. 

Hãng tin Pháp AFP đã trích lời thứ trưởng ngoại giao Mỹ đặc trách An Ninh, Dân Chủ và Nhân Quyền Uzra Zeya khẳng định tính chất quan trọng của hội nghị, vào lúc “các nền dân chủ trên khắp thế giới đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng tăng từ các mối đe dọa mới”, trong bối cảnh “hầu như ở tất cả các khu vực trên thế giới, các quốc gia dân chủ đều đã trải qua các mức độ thoái lui dân chủ khác nhau.” 

Hội nghị quy tụ đại diện của hơn 100 chính phủ, tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức từ thiện, nhưng ngay khi được công bố, danh sách khách mời đã gây nên căng thẳng lớn, đặc biệt từ phía Trung Quốc và Nga đã bị Mỹ liệt vào diện hai nước cầm đầu phe phi dân chủ nên không được mời. 

Từ Washington, thông tín viên RFI Guillaume Naudin phân tích: 

“Thượng Đỉnh vì Dân Chủ là một cam kết tranh cử của ông Joe Biden và trong cương vị tổng thống Mỹ, ông đã thực hiện cam kết này bất chấp những điều kiện vệ sinh dịch tế khiến cho hội nghị không thể diễn ra dưới hình thức mặt đối mặt.  

Trong hai ngày, dưới sự bảo trợ của Hoa Kỳ, những người tham gia được mời lên tiếng về các cách thức thúc đẩy dân chủ, bảo vệ các nhà báo, chống tham nhũng và chống lại chủ nghĩa độc tài.  

Nhà Trắng đã cố phủ nhận lập luận theo đó Mỹ đã phân phát những điểm tốt và xấu, nhưng người ta vẫn ghi nhận nhiều sự vắng mặt đáng chú ý trong số khách mời, chẳng hạn như Nga và Trung Quốc. 

Truyền thông cả hai nước này đều nói xấu và đả kích việc tổ chức hội nghị thượng đỉnh. Trung Quốc đặc biệt khó chịu trước lời mời được gởi tới Đài Loan mà Bắc Kinh coi là một phần không tách rời của họ.  

Trong số hơn một trăm nước tham gia hội nghị, không phải tất cả đều là mẫu mực của dân chủ, nhưng ít ra là họ cũng là đồng minh thân cận của Washington.  

Nhà Trắng giải thích rằng một số quốc gia có cùng những giá trị với Hoa Kỳ. Ngay cả khi một số vẫn còn đang trên đường phát triển dân chủ, thì ít nhất các nước này cũng có ý chí tiến lên trên con đường này.  

Dẫu sao thì đối với chính quyền Biden, dân chủ suy cho cùng là một công việc đang được tiến hành, một công trình lúc nào cũng cần phải xây dựng.” 

Hạ Viện Mỹ thông qua dự luật cấm sản phẩm Tân Cương 

Một hôm trước ngày Thượng Đỉnh vì Dân Chủ khai mạc, Trung Quốc một lần nữa đã bị Hoa Kỳ đưa vào tầm nhắm, với dự luật cấm nhập khẩu sản phẩm từ vùng Tân Cương (Trung Quốc) được Hạ Viện thông qua với số phiếu áp đảo: 428 phiếu thuận và vỏn vẹn một phiếu chống. 

Mang tên chính thức là “Luật Ngăn Chặn Lao Động Cưỡng Bức Người Duy Ngô Nhĩ”, dự luật yêu cầu Bộ An Ninh Nội Địa Mỹ lập danh sách các thực thể đã hợp tác với Bắc Kinh trong quá trình “đàn áp người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số khác” ở Tân Cương, đồng thời cấm không cho hàng hóa từ khu vực này được nhập khẩu vào Mỹ.  

Dự luật yêu cầu các doanh nghiệp phải cung cấp “bằng chứng rõ ràng và có sức thuyết phục” là sản phẩm nhập từ Tân Cương không đến từ lao động cưỡng bức.  

Thượng Viện Mỹ đã thông qua một dự luật tương tự vào tháng 7 vừa qua, do đó hai viện Quốc Hội sẽ phải hài hòa hai văn bản để chuyển dự luật đến Nhà Trắng chờ tổng thống Mỹ ký ban hành.

Thượng Đỉnh Vì Dân Chủ: Một danh sách khách mời nặng tính chiến lược

Tổng thống Mỹ Joe Biden trong chuyến công du kansas City, Hoa Kỳ, ngày 08/12/2021. AP - Charlie Riedel

Trong hai ngày 9 và 10/12/2021, tổng thống Mỹ Joe Biden chủ trì một hội nghị thượng đỉnh thế giới về dân chủ, với hơn một trăm “khách mời” được chính ông và các cộng sự viên chọn lựa. Sự kiện tổ chức trực tuyến này được cho là trọng tâm của chính sách đối ngoại của tổng thống Mỹ, nhưng danh sách khách mời đã đặt ra câu hỏi về ý định thực sự của Washington. 

Theo giới phân tích, sau bốn năm xa cách thế giới trong nhiệm kỳ tổng thống của ông Donald Trump, Hoa Kỳ đã trở lại với tổng thống Joe Biden, với cam kết là nước Mỹ quay lại vai trò lãnh đạo vốn có của mình, đặc biệt vào thời điểm nền dân chủ có nhiều dấu hiệu đang suy thoái trên toàn thế giới. 

Tập hợp các nước đồng chí hướng trên thế giới để bàn cách thúc đẩy nền dân chủ được cho là một ý tưởng hay, nhưng khi lập danh sách khách mời, Washington đã phân biệt giữa một bên là các nước dân chủ - được mời - và những nước còn lại - mặc nhiên bị coi là không dân chủ. 

Vấn đề đặt ra là khi công bố danh sách khách mời, Washington đã không trình bày chi tiết lý do và quá trình lựa chọn, và chính thiếu sót này đã làm dấy lên tranh cãi. Một số nhà quan sát đã tự hỏi, tại sao Brazil, Ba Lan hoặc Philippines được mời, trong lúc Hungary hoặc Thổ Nhĩ Kỳ lại bị loại.  

Chuyên gia Martin Quencez, phó giám đốc Quỹ Marshall của Đức tại Paris nhận xét: “Khi lập danh sách, Hoa Kỳ đã phải chấp nhận đưa vào một số quốc gia nhất định không đại diện cho các giá trị dân chủ, vì các nước này là đồng minh quan trọng trong khuôn khổ NATO hoặc là vì họ có quan hệ đối tác với Mỹ trên thế giới, thâm chí là vì không thể không mời các quốc gia quan trọng trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc”. 

Trung Quốc và Nga là điển hình của các nước không được mời. Đứng trên khía cạnh dân chủ, việc này được cho là đương nhiên, cũng như một số nước khác không phải là mẫu mực về dân chủ. 

Thế nhưng, đối với Bắc Kinh và Matxcơva, hai nước này không chấp nhận việc mình bị gọi là không dân chủ, và đã xem việc nêu lên vấn đề dân chủ là một “công cụ để đạt được các mục tiêu địa chính trị."  

Đối với ông Jonathan Paquin, giáo sư Khoa Học Chính trị  tại Đại học Laval Quebec, Canada, nhận xét của Nga và Trung Quốc không phải là không có lý: “Ngoài các tiêu chí dân chủ, chúng ta phải thấy rằng các lợi ích chiến lược đã chiếm ưu thế” trong cách chon khách mời của Mỹ. 

Vị giáo sư sư nêu bật vài ví dụ: “Về phía Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary, đây là hai quốc gia rất chỉ trích Washington và có quan hệ rất tốt với Bắc Kinh và Matxcơva. Ngược lại, trong danh sách khách mời, chúng tôi lưu ý đến sự hiện diện của Brazil, Ấn Độ, Philippines và Ba Lan, những quốc gia có chế độ độc tài hơn nhiều so với 10 hoặc 15 năm trước đây, nhưng kiên quyết đứng về phía Mỹ. Họ không phải là những nền dân chủ mẫu mực, nhưng họ là đồng minh tốt của Washington ”. 

Bản thân châu Âu đã bày tỏ một số dè dặt trong những tuần gần đây. Các nguồn tin ngoại giao ở Pháp cho thấy mối  lo ngại về kết quả cuối cùng của hội nghị thượng đỉnh: Phải chăng chính quyền Biden đang cố gắng thành lập một mặt trận chung chống lại Bắc Kinh dưới chiêu bài thúc đẩy dân chủ? 

Đối với chuyên gia Martin Quencez, những nhận xét này đã được chính quyền Biden xem  rất nghiêm túc: “Từ vài tuần nay, thông tin từ Washington là nói rằng đó không phải là lập khối trong khuôn khổ một cuộc chiến tranh lạnh mới. Đó là việc tập hợp các quốc gia lại để chống lại sự suy giảm dân chủ, xoay quanh các vấn đề chiến đấu chống tham nhũng, vấn đề nhân quyền hay là quyền tự do ngôn luận trên Internet ”.