Những “kẻ lạ mặt” trong ngôn ngữ

- “Ẩm thực” là gì thưa Cô?
- “Ẩm” là uống, “thực” là ăn. “Ẩm thực” là tiếng Hán-Việt, có nghĩa là “ăn uống”.
- Tiếng Hán-Việt là tiếng gì vậy Cô?
- Là tiếng Hán, tức là tiếng Trung quốc, đọc theo âm Việt.
- Vậy sao mình không nói “ăn uống”, là tiếng của mình, mà lại nói “ẩm thực” thưa Cô?
- . . .
Cô giáo chắc cũng hơi bối rối, và cũng hơi khó trả lời, không lẽ lại nói là “Cô cũng không rõ, nhưng nhiều người đều… nói vậy”. Em học sinh ấy nói đúng. Tại sao người Việt ở trong nước, và cả ở ngoài nước, vẫn thích nói “ẩm thực” mà không chịu nói “ăn uống”? Có phải vì nói “ăn uống” nghe phàm tục, nói “ẩm thực” nghe thanh tao và “trí tuệ” ⁽¹⁾ hơn chăng? Trước năm 1975, người Việt ở miền Nam Việt Nam không nói“Ai phụ trách khâu ẩm thực?” mà có nhiều cách nói đơn giản hơn và dễ hiểu hơn, chẳng hạn: “Ai lo vụ ăn uống?”, hoặc“Chuyện ăn uống ai lo?”, hoặc “Thức ăn, thức uống ai lo?”…
Nếu cứ phải vay mượn tiếng Hán-Việt hoặc tiếng nước ngoài trong sinh hoạt hàng ngày, trong lúc kho tàng tiếng Việt của chúng ta không hề thiếu thốn những chữ ấy thì thật khó mà thuyết phục các em tin được rằng “tiếng Việt giàu và đẹp” như chúng ta vẫn tự hào. (Đã gọi là “giàu” thì tại sao lại phải đi vay, đi mượn?!?). Những tiếng Hán-Việt nặng nề và tối tăm ấy hoàn toàn không giúp gì được cho việc “giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” mà những người làm công tác giáo dục ở trong nước vẫn hô hào, như là một khẩu hiệu trong số rất nhiều khẩu hiệu thuộc loại “nói mà không làm”, hoặc “nói một đàng làm một nẻo”, hoặc… “nói vậy mà không phải vậy”.
Những chữ nghĩa kiểu ấy khá phổ biến đến mức xâm nhập cả vào các trường dạy tiếng Việt, là nơi dạy học trò nói đúng, viết đúng trong tinh thần “bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc”. Bên dưới là một ít ví dụ, và các đề nghị nói thế nào cho đúng, rõ nghĩa, dễ hiểu và “Việt ngữ” hơn (chỉ là câu mẫu, người đọc có thể cho những câu khác tốt hơn):
- Thay vì nói: “Cô giáo Mỹ Linh đứng lớp Năm”, nên nói: “Cô giáo Mỹ Linh dạy lớp Năm” (không có… đứng, ngồi, nằm, quỳ chi cả).
- Thay vì nói: “Giáo viên cần soạn giáo án trước khi lên lớp”, nên nói: “Thầy cô cần soạn bài giảng trước giờ dạy” (không có… lên, xuống, ra, vào chi cả).
- Thay vì nói: “Phụ huynh đăng ký cho con em học Việt ngữ”, nên nói: “Phụ huynh ghi tên (hay ghi danh) cho con em học tiếng Việt”.
- Thay vì nói: “Các em tiếp thu tương đối chậm”, nên nói: “Các em hiểu chậm”.
- Thay vì nói: “Học sinh đi tham quan một xí nghiệp”, nên nói: “Học sinh đi thăm một nhà máy”.
- Thay vì nói: “Ban văn nghệ sẽ tham gia biểu diễn ⁽²⁾ một tiết mục”, nên nói: “Ban văn nghệ sẽ đóng góp một màn diễn (haytrình diễn)”.
- Thay vì nói: “Ban giảng huấn sẽ dự giờ đột xuất các lớp học của giáo viên”, nên nói: “Ban giảng huấn sẽ bất ngờ vào lớpxem thầy cô giảng dạy”.
- Thay vì nói: “Lớp Vỡ Lòng chủ yếu tập trung vào khâu đánh vần”, nên nói: “Lớp Vỡ Lòng cần nhất là dạy các em biết đánh vần”.
- Thay vì nói: “Cô giáo phát hiện em Nga có năng khiếu về môn Văn”, nên nói: “Cô giáo nhận thấy em Nga có khiếu về môn Văn”.
- Thay vì nói: “Học sinh tranh thủ ôn tập trước giờ thi”, nên nói: “Học sinh cố gắng ôn bài trước giờ thi”.
- Thay vì nói: “Tuyệt đại đa số các em tiếp thu tốt”, nên nói:“Hầu hết các em hiểu bài”.
- Thay vì nói: “Cần nâng cao chất lượng ⁽³⁾ trong công tácgiảng dạy”, nên nói: “Cần phẩm hơn là lượng trong việc giảng dạy”, hoặc “Cần dạy sao cho có kết quả”.
Trên đây chỉ là t ít trong số khá nhiều câu cú, chữ nghĩa nghe“lạ tai”, từ miền Bắc “xâm nhập” vào miền Nam Việt Nam, và“bành trướng” ra tới hải ngoại.
“Tiếng Việt còn, nước Việt còn”, ở đâu ta cũng nghe câu ấy, nhưng chắc không phải là thứ tiếng Việt kỳ quái hoặc “nửa Hán nửa Việt”, chẳng thấy “giàu” cũng chẳng thấy “đẹp”, chẳng thấy “trong” cũng chẳng thấy “sáng” (chỉ thấy… tối mò mò), và chắc cũng không phải là “Tiếng Việt mến yêu” mà chúng ta muốn “bảo tồn và phát huy” cho thế hệ con em mình.
Nói cho ngay, tiếng Việt chắc chắn là phải còn, chứ đâu có dễ gì mất được. Có điều là, đến một lúc nào đó, “tuyệt đại đa số” ⁽¹⁾(hay “tuyệt đại bộ phận” ⁽¹⁾) tiếng Việt đều có “chất lượng tối ưu” ⁽¹⁾ như thế cả thì cái “còn” ấy kể cũng… ngậm ngùi.
“Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời…”, mỗi lần nghe câu hát ấy là mỗi lần tôi lại phân vân tự hỏi, “Những ‘kẻ lạ mặt trong ngôn ngữ’ ấy có phải là ‘tiếng nước tôi’ (và những đứa cháu của tôi có phải ‘yêu’ chúng ‘từ khi mới ra đời’)?” Nếu không, thì chúng phải có một cái tên gì chứ? Tự điển tiếng Việt gần đây vừa có thêm một từ ngữ mới: “tàu lạ”, được định nghĩa là “tàu Trung quốc”. Để cho dễ gọi, tôi cũng muốn đặt tên cho những “kẻ lạ mặt” ấy là “từ lạ”. Tương tự các biện pháp nhằm đối phó với các tàu lạ, chúng ta cần đề cao cảnh giác để “phát hiện” ⁽¹⁾ kịp thời những từ lạ ngấm ngầm lẩn lút, trà trộn, xâm nhập vào phần đất của “Tiếng Việt mến yêu”. Chỉ khi nào tống khứ được những “từ lạ” thổ tả này đi chỗ khác chơi, chúng ta mới mong trả lại sự “trong sáng” cho tiếng Việt.
Tàu lạ, hay từ lạ, hay những kẻ lạ mặt, đều là những đối tượng cần truy đuổi.

lê hữu

1)Từ ngữ phổ biến ở trong nước.
(2) Biểu diễn: màn trình diễn của diễn viên có tay nghề, ví dụ “biểu diễn khiêu vũ trên băng”.
(3) Ý muốn nói “Cần nâng cao ‘phẩm’ (quality)…”, nhưng nói sai thành… ‘lượng’ (quantity).
 

 

 

 

F-rom: 

 

 

Rất hoan nghênh bài viết "NHỮNG KẺ LẠ MẶT TRONG NGÔN NGỮ". Thực tình ngày càng có những" từ ngữ lạ" xâm nhâp vào Cộng Đồng Người Việt Tỵ Nạn CS. Từ đâu mà ra? Không phải phấn lớn do những người nhiều tiền lắm bạc về VN hưởng thụ rồi mang qua, mà tất cả cũng vì các tờ báo giấy, báo internet copy nguyên văn các bản tin từ trong nước để làm bản tin cho báo mình, cũng vì các XƯỚNG NGÔN VIÊN CỦA CÁC ĐÀI PHÁT THANH, ĐÀI TRUYỀN HÌNH ở đây "vô tình hay cố ý" dùng những từ "LẠ" nghe rất chói tai.

  Xin tha thiết yêu cầu các chủ tờ BÁO, chủ các Đài Phát Thanh, chủ Các Đài Truyền HÌnh lưu ý giùm về vấn đề" những ngôn ngữlạ" này để khi các bài báo đã lên khuôn không còn những" chữlạ" hiện diện trước mắt người đọc. Để các xướng ngôn viên của các Đài Phát THanh, Đài Truyền HÌnh vô tình làm " công tác tuyên truyền" cho khán thính giả nghe hằng ngày rất khó chịu ngứa lổ tai. Nói thiệt chỉ cần nghe một cô hay chú nào trong một Đài Truyền Hình nào đó nói" Đăng Ký, nói đảm bảo, nói hoành tráng, nói sự cố, nói những tiếng của VC là tôi tức muốn đập cái TV cho rồi, hay không muốn nhìn cái mặt người vừa nói ra những từ ấy.

  Nếu đọc bản tin đã viết sẵn, làm ơn xoá giùm những "từ ngữlạ" ấy. Nếu phổ biến tin tức hay Talk Show, Hội Thoạ, Hội Luận làm ơn nhớ tránh giùm nhữn g"từ lạ" trong đầu trước khi phát ra thành tiếng. Không phải chỉ có những người trẻ sinh sau 1975 mới qua MỸ hay các nước khác do quen từ trong Nước mà nói những từ ngữ VC chướng tai vô nghĩa hoặc tối nghĩa một cách ngu đần mà những người LỚN TUỔI tuy đã lĩnh hội một nền văn hoá tuyệt vời của Miền Nam VN cũng thường hay vấp phải mỗi khi có dịp nói trên các cơ quan truyền thông. Xin các Ngài lưu ý giùm, mỗi lần nghe các ngài nói tức muốn chết được.

 

                                       Nguyễn Trãi