KHI MỘT CUỘC HÔN NHÂN ĐỔ VỠ, XIN ĐỪNG ĐỂ MỘT TÂM HỒN CŨNG RỜI XA HỘI THÁNH
- Chủ nhật - 28/06/2026 05:25
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Rất ít gia đình có thể tránh khỏi đau khổ và tổn thương khi một người thân trải qua ly hôn. Một cuộc hôn nhân tan vỡ không chỉ là việc hai người không còn sống chung dưới một mái nhà, không chỉ là một tờ giấy được ký trong im lặng, không chỉ là sự kết thúc của một mối quan hệ từng bắt đầu bằng những lời thề hứa đẹp đẽ, nhưng thường là một cơn địa chấn lan rộng trong đời sống của nhiều người. Nó làm rung chuyển tâm hồn của người chồng, người vợ, làm đảo lộn thế giới bình yên của con cái, khiến cha mẹ hai bên đau buồn, làm anh chị em lúng túng, khiến bạn bè không biết phải đứng về phía nào, và đôi khi còn làm lung lay cả tương quan giữa người tín hữu với Thiên Chúa. Có những cuộc chia tay diễn ra trong ồn ào, tranh chấp và giận dữ; nhưng cũng có những cuộc chia tay diễn ra trong sự im lặng đến nghẹt thở, khi hai con người đã cố gắng hết sức mà vẫn không còn có thể bước tiếp cùng nhau. Có người ra đi mang theo sự tổn thương. Có người ở lại mang theo cảm giác bị phản bội. Có người vừa đau vừa giận. Có người vừa xấu hổ vừa hoang mang. Có người không biết mình còn có thể tin ai. Và có những người, giữa đổ vỡ ấy, âm thầm tự hỏi: “Chúa còn thương tôi không? Hội Thánh còn chỗ cho tôi không? Tôi còn được đến gần bàn thờ không? Tôi có còn là một người con của Chúa không?”
Đau đớn nhất trong biến cố ly hôn không chỉ là mất đi một người bạn đời, nhưng đôi khi còn là đánh mất cảm giác mình thuộc về một gia đình, một cộng đoàn và một tương lai đã từng được hình dung rất đẹp. Người ta đã từng cùng nhau mơ về một mái nhà, về những đứa con lớn lên trong tình yêu, về những bữa cơm quây quần, những buổi tối bình yên, những ngày lễ có nhau, những năm tháng tuổi già nương tựa vào nhau. Thế rồi tất cả những hình ảnh ấy vỡ vụn. Cánh cửa căn nhà quen thuộc bỗng trở nên xa lạ. Chiếc ghế đối diện trong bữa cơm bỗng trống không. Những kỷ vật từng gắn với niềm vui bây giờ lại trở thành những vật làm nhói đau ký ức. Có khi một tiếng chuông điện thoại cũng khiến người ta lo sợ. Có khi một câu hỏi vô tình của người quen cũng đủ làm nước mắt trào ra. Có khi người đã ly hôn phải học lại cách sống từng ngày, học cách thức dậy một mình, ăn một mình, quyết định một mình, chịu trách nhiệm một mình và đối diện với những đêm dài mà không còn ai bên cạnh.
Không ai bước vào hôn nhân với mong muốn một ngày nào đó sẽ ly hôn. Hầu hết người ta bắt đầu bằng tình yêu, bằng niềm tin và bằng những dự định chân thành. Họ đã từng nhìn nhau với hy vọng. Họ đã từng tin rằng tình yêu của mình đủ mạnh để vượt qua mọi thử thách. Họ đã từng đứng trước bàn thờ, trước gia đình và cộng đoàn để nói lời cam kết. Nhưng cuộc sống không phải lúc nào cũng diễn ra như người ta mong đợi. Những khác biệt nhỏ bé có thể lớn dần theo năm tháng. Những tổn thương không được chữa lành có thể âm thầm tích tụ. Những lời nói thiếu yêu thương có thể biến thành những vết cắt sâu. Sự vô tâm, phản bội, bạo lực, nghiện ngập, thiếu trách nhiệm, ích kỷ, những áp lực kinh tế, những vấn đề tâm lý, sự can thiệp của người thân hoặc nhiều nguyên nhân phức tạp khác có thể khiến đời sống chung trở thành một hành trình quá sức chịu đựng. Có những người đã cầu nguyện rất nhiều, đã nhẫn nhịn rất lâu, đã tìm kiếm sự giúp đỡ, đã cố gắng hàn gắn, nhưng cuối cùng vẫn phải đối diện với sự thật đau lòng rằng cuộc hôn nhân của mình đang rơi vào tình trạng đổ vỡ.
Khi đứng trước một cuộc ly hôn, người ngoài thường nhìn thấy một vài sự kiện, nhưng chỉ người trong cuộc mới biết hết những đêm không ngủ, những lần cố gắng, những nỗi sợ hãi và những giọt nước mắt đã âm thầm rơi xuống. Người ngoài có thể nghe một câu chuyện rồi vội vàng kết luận. Người ngoài có thể nhìn thấy người vợ bỏ đi mà không biết bà đã chịu đựng những gì. Người ngoài có thể nhìn thấy người chồng im lặng mà không biết trong lòng ông đang tan nát ra sao. Người ngoài có thể thấy một người bắt đầu cuộc sống mới rồi cho rằng người ấy vô tình, nhưng không biết họ đã phải chống chọi với cô đơn và tuyệt vọng thế nào. Bởi vậy, trước nỗi đau của một gia đình, điều cần thiết trước hết không phải là phán xét, nhưng là lắng nghe; không phải là tìm một người để kết tội, nhưng là giúp những người bị thương được an toàn; không phải là đứng từ xa chỉ trỏ, nhưng là đến gần bằng lòng nhân hậu và sự khôn ngoan.
Thật bi đát khi ly hôn không chỉ phá vỡ mối quan hệ vợ chồng, mà còn làm rạn nứt tương quan giữa các thành viên khác trong gia đình. Con cái thường là những người phải gánh chịu những hậu quả sâu xa nhất. Một đứa trẻ có thể không hiểu hết lý do cha mẹ chia tay, nhưng nó cảm nhận rất rõ sự thay đổi trong ngôi nhà. Nó thấy những cuộc cãi vã, những ánh mắt lạnh lùng, những cánh cửa đóng mạnh, những khoảng lặng đáng sợ. Nó có thể nghĩ rằng mình là nguyên nhân khiến cha mẹ không còn yêu nhau. Nó có thể tự hỏi tại sao bạn bè có cha mẹ sống chung còn mình thì phải đi lại giữa hai căn nhà. Nó có thể yêu cả cha lẫn mẹ nhưng bị kéo vào cuộc chiến của người lớn, bị buộc phải chọn bên, bị sử dụng như một phương tiện để làm tổn thương người kia. Có những đứa trẻ mang trong lòng nỗi sợ bị bỏ rơi, mất niềm tin vào tình yêu và hôn nhân. Có những em trở nên khép kín, nổi loạn hoặc tự trách mình. Những vết thương ấy nếu không được nhận biết và chữa lành có thể theo các em suốt nhiều năm.
Vì thế, ngay cả khi vợ chồng không còn có thể tiếp tục sống chung, họ vẫn được mời gọi nhớ rằng mình mãi mãi là cha, là mẹ của những đứa con đã được trao cho mình. Cuộc hôn nhân có thể tan vỡ, nhưng trách nhiệm làm cha mẹ không thể bị xóa bỏ. Người lớn có quyền đau, nhưng không có quyền biến con cái thành chiến trường. Người lớn có thể bất đồng, nhưng không nên đầu độc tâm hồn con trẻ bằng những lời nói xấu về cha hoặc mẹ của chúng. Đứa trẻ không cần biết mọi chi tiết tăm tối trong cuộc xung đột của người lớn. Nó cần biết rằng dù cha mẹ không còn sống chung, cả hai vẫn yêu thương nó, vẫn hiện diện, vẫn tôn trọng nhau trong vai trò làm cha mẹ và không buộc nó phải phản bội một người để chứng minh tình yêu đối với người còn lại. Có những vợ chồng không thể cứu được đời sống chung, nhưng vẫn có thể cứu tâm hồn con cái bằng cách cư xử trưởng thành, có trách nhiệm và giàu lòng thương xót.
Ly hôn cũng có thể làm tổn thương cha mẹ hai bên. Những người đã từng vui mừng trong ngày cưới nay đau lòng nhìn gia đình con mình tan vỡ. Có người tự trách mình đã không dạy con đủ tốt. Có người vì thương con mà căm giận người kia. Có người vô tình làm tình hình thêm trầm trọng khi kích động, nói xấu hoặc gây áp lực. Có gia đình từ thân thiết trở thành xa lạ, từ thông gia trở thành đối nghịch. Những ngày lễ, ngày giỗ, ngày sinh nhật của con cháu trở nên khó xử. Mỗi cuộc gặp mặt đều có thể gợi lại vết thương. Nhưng chính trong những lúc ấy, các bậc cha mẹ và người thân càng cần sự khôn ngoan. Thương con không có nghĩa là luôn khẳng định con mình đúng. Bảo vệ con không có nghĩa là nuôi dưỡng sự thù hận. Đồng hành với người thân đang ly hôn là giúp họ bình tĩnh, trung thực, chịu trách nhiệm và hướng về sự chữa lành, chứ không phải đổ thêm dầu vào ngọn lửa giận dữ.
Đau lòng hơn nữa là có những người sau ly hôn không chỉ xa cách gia đình mà còn xa cách cả Thiên Chúa. Vào đúng thời điểm họ cần Chúa và Hội Thánh nhất, họ lại có xu hướng tránh xa nhà thờ, không tham dự Thánh lễ, không cầu nguyện, không dám gặp linh mục và không dám lãnh nhận các bí tích. Một phần vì họ xấu hổ. Một phần vì họ sợ những ánh mắt dò xét. Một phần vì họ nghĩ rằng cuộc đời mình đã thất bại đến mức không còn xứng đáng đứng trước mặt Chúa. Có người tự kết án mình trước cả khi Hội Thánh nói một lời. Có người mang một quan niệm sai lầm rằng hễ đã ly hôn thì tự động bị loại khỏi đời sống bí tích và khỏi cộng đoàn. Có người nghĩ rằng từ nay mình chỉ có thể đứng ngoài cửa nhà thờ, nhìn người khác đến gần bàn tiệc Thánh Thể, còn mình thì không còn thuộc về nơi ấy nữa.
Nhưng ly hôn tự nó không đồng nghĩa với việc một người bị khai trừ khỏi Hội Thánh. Người đã ly hôn vẫn là người đã lãnh nhận bí tích Rửa Tội, vẫn là con cái Thiên Chúa, vẫn là chi thể trong Thân Thể Đức Kitô, vẫn được mời gọi tham dự đời sống cầu nguyện, phụng vụ và bác ái của cộng đoàn. Họ không mất phẩm giá chỉ vì cuộc hôn nhân đã đổ vỡ. Họ không trở thành người xa lạ đối với Chúa. Họ không bị xóa tên khỏi trái tim của Hội Thánh. Dĩ nhiên, mỗi hoàn cảnh hôn nhân có những vấn đề cụ thể cần được phân định cách nghiêm túc, đặc biệt khi có một kết hợp mới. Việc lãnh nhận các bí tích trong những hoàn cảnh phức tạp cần sự đồng hành mục vụ, đối thoại chân thành và phân định với vị mục tử có trách nhiệm. Nhưng không ai nên vì thiếu hiểu biết mà tự ý kết luận rằng người đã ly hôn không còn được cầu nguyện, không còn được tham dự Thánh lễ, không còn được bước vào nhà thờ, không còn được phục vụ cộng đoàn hoặc không còn được Chúa yêu thương.
Điều những người đang trải qua ly hôn cần không phải là những lời kết án lạnh lùng, nhưng là một cộng đoàn biết nói sự thật trong tình yêu. Lòng thương xót không có nghĩa là phủ nhận giáo huấn về hôn nhân. Hội Thánh luôn trân trọng sự bất khả phân ly của giao ước hôn nhân, bởi hôn nhân Kitô giáo là dấu chỉ tình yêu trung tín của Đức Kitô đối với Hội Thánh. Nhưng bảo vệ vẻ đẹp của hôn nhân không đồng nghĩa với việc loại bỏ những người đang mang thương tích do hôn nhân tan vỡ. Trái lại, chính vì tin vào sự thánh thiện của hôn nhân, Hội Thánh càng phải quan tâm đến những người đang đau khổ vì hôn nhân. Chính vì trân trọng giao ước, Hội Thánh càng phải giúp người ta hiểu, chữa lành, hoán cải, chịu trách nhiệm và tìm lại con đường bình an. Không thể nhân danh chân lý để hành xử thiếu lòng thương xót, cũng không thể nhân danh lòng thương xót để xem nhẹ chân lý. Chân lý và lòng thương xót nơi Đức Kitô không chống lại nhau; chúng gặp nhau trong một ánh mắt vừa thấu suốt vừa chữa lành.
Hãy nhìn cách Chúa Giêsu đến với những con người bị xã hội coi thường. Người không đứng xa để ném những lời kết án. Người đến gần. Người lắng nghe. Người nhìn vào nơi sâu nhất của tâm hồn. Người biết rõ mọi sự, nhưng không nghiền nát cây lau bị dập, không dập tắt tim đèn còn khói. Với người phụ nữ Samari có đời sống tình cảm đầy phức tạp, Chúa không phủ nhận sự thật, nhưng Người mở ra cho chị một khát vọng mới, một nguồn nước mới và một tương lai mới. Với người phụ nữ bị bắt quả tang phạm tội, Chúa không gọi điều sai là đúng, nhưng Người cũng không để đám đông dùng tội lỗi của chị làm lý do để hủy diệt chị. Người cứu chị khỏi những hòn đá, rồi mời gọi chị bước vào một đời sống mới. Đó là cách Thiên Chúa hành động: không che giấu sự thật, nhưng cũng không đóng kín con đường trở về.
Người đang ly hôn thường đã nghe quá nhiều lời khuyên, nhưng lại thiếu một người thật sự lắng nghe. Họ có thể đã nghe: “Cố chịu đi”, trong khi họ đang sống trong bạo lực. Họ có thể đã nghe: “Tại chị không khéo”, “Tại anh không biết giữ vợ”, “Chắc phải có lỗi gì người ta mới bỏ”, “Người Công giáo mà cũng ly hôn sao?”, “Đã ly hôn thì đừng lên rước lễ nữa”. Những lời ấy có thể được nói ra rất nhanh, nhưng để lại vết thương rất lâu. Đôi khi người nói không hiểu hoàn cảnh, không biết giáo luật, không có trách nhiệm mục vụ, nhưng lại đưa ra những phán quyết nặng nề như thể mình nắm giữ toàn bộ số phận linh hồn của người khác. Có những người vì một câu nói vô tâm của một người trong cộng đoàn mà rời nhà thờ nhiều năm. Có người không còn dám xưng tội vì sợ bị mắng. Có người từ bỏ việc cầu nguyện vì nghĩ rằng Chúa cũng thất vọng và ghê tởm mình như cách một vài người đã đối xử với họ.
Cộng đoàn Hội Thánh phải trở thành nơi người bị tổn thương được đón nhận, chứ không phải nơi vết thương của họ bị xé rộng thêm. Điều đó không có nghĩa là ai cũng phải đồng ý với mọi quyết định của họ. Đón nhận một con người không có nghĩa là đồng tình với tất cả những gì họ đã làm. Đồng hành không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm. Nhưng người ta chỉ có thể nghe được lời mời gọi hoán cải khi họ biết mình vẫn được yêu thương. Người ta chỉ có thể thành thật nhìn vào sai lầm khi họ không bị đe dọa bởi sự sỉ nhục. Người ta chỉ có thể mở lòng với Chúa khi họ cảm nhận Hội Thánh không đứng đó để xua đuổi, nhưng để nâng đỡ họ bước qua vùng tối.
Những người đang ly hôn cũng cần được giúp đỡ để tránh hai thái cực. Một mặt, họ không nên tự kết án mình như thể mọi sự đã chấm hết. Mặt khác, họ cũng không nên phủ nhận trách nhiệm của bản thân và chỉ đổ lỗi cho người kia. Một cuộc hôn nhân tan vỡ có thể có một bên chịu trách nhiệm nặng nề hơn, đặc biệt trong những trường hợp phản bội, bạo lực hoặc lạm dụng. Không bao giờ được buộc nạn nhân phải mang cùng mức trách nhiệm với người gây hại. Tuy nhiên, trong tiến trình chữa lành, mỗi người vẫn được mời gọi nhìn lại bản thân cách thành thật: tôi đã làm gì, đã không làm gì, đã nói những lời nào, đã bỏ qua những dấu hiệu nào, đã có những phản ứng nào làm tình hình xấu hơn, và từ biến cố này tôi cần học điều gì để không tiếp tục lặp lại những tổn thương trong tương lai? Việc nhìn nhận phần trách nhiệm không phải để tự hành hạ, nhưng để trưởng thành và được giải thoát.
Sự tha thứ trong ly hôn cũng là một hành trình rất dài. Không thể chỉ nói với một người vừa bị phản bội: “Hãy tha thứ đi”, như thể tha thứ là một nút bấm có thể thực hiện trong một khoảnh khắc. Tha thứ không có nghĩa là phủ nhận điều ác đã xảy ra. Tha thứ không có nghĩa là quay trở lại một tình trạng nguy hiểm. Tha thứ không có nghĩa là không cần công lý, không cần ranh giới hoặc không cần bảo vệ bản thân và con cái. Tha thứ trước hết là một hành trình để người bị tổn thương không còn để sự căm thù cai trị tâm hồn mình. Có những ngày họ nghĩ rằng mình đã tha thứ, nhưng ngày hôm sau ký ức lại trở về và nỗi đau lại trào lên. Có những lúc họ cầu nguyện rất bình an, nhưng một cuộc gặp bất ngờ lại khiến tất cả cảm xúc cũ sống dậy. Thiên Chúa hiểu sự chậm chạp ấy. Người không đòi một trái tim đang chảy máu phải lập tức trở nên bình thản. Người chỉ mời gọi người ấy mỗi ngày trao thêm một phần nỗi đau vào tay Người.
Cũng cần nói rõ rằng trong những hoàn cảnh có bạo lực, lạm dụng hoặc nguy hiểm thực sự, việc bảo vệ sự an toàn của người phối ngẫu và con cái phải được đặt lên hàng đầu. Không thể dùng những lời khuyên đạo đức thiếu khôn ngoan để buộc một người tiếp tục chịu bạo lực. Không thể nói với một người bị đánh đập rằng họ phải im lặng chịu đựng để giữ thể diện gia đình. Không thể biến sự nhẫn nhục Kitô giáo thành một cái cớ cho kẻ gây bạo lực tiếp tục hành động. Tình yêu không dung túng sự hủy diệt. Tha thứ không loại bỏ nhu cầu thiết lập ranh giới. Hòa giải chỉ có thể xảy ra khi có sự thật, trách nhiệm, hoán cải và những thay đổi cụ thể. Trong trường hợp cần thiết, việc ly thân có thể trở thành một biện pháp để bảo vệ sự sống, phẩm giá và sự an toàn. Người đang ở trong tình trạng nguy hiểm cần tìm sự trợ giúp từ người đáng tin cậy, các chuyên viên, những cơ quan có trách nhiệm và các vị mục tử khôn ngoan.
Đối với người mục tử, đồng hành với các gia đình tan vỡ đòi hỏi một trái tim kiên nhẫn và một đôi tai biết lắng nghe. Không thể chỉ gặp người ta vài phút rồi đưa ra một phán quyết cho cả cuộc đời họ. Có những câu chuyện cần nhiều lần gặp gỡ mới có thể hiểu được. Có những điều người bị tổn thương chưa đủ can đảm để nói ra ngay. Có những hoàn cảnh liên quan đến tâm lý, bạo lực, tài chính, con cái, pháp lý và đời sống đức tin. Người mục tử cần giúp họ phân biệt giữa cảm xúc nhất thời và quyết định lâu dài, giữa việc tìm kiếm sự an toàn và việc trả thù, giữa lòng thương xót và sự dễ dãi, giữa hy vọng hòa giải và việc nuôi dưỡng một ảo tưởng không còn thực tế. Đồng thời, người mục tử cũng cần giải thích rõ ràng, nhẹ nhàng về đời sống bí tích, để người đã ly hôn không tự loại mình khỏi Hội Thánh chỉ vì những lời truyền miệng thiếu chính xác.
Đối với người đã ly hôn và chưa bước vào một kết hợp mới, họ không nên mặc nhiên nghĩ rằng mình bị cấm lãnh nhận các bí tích. Họ được mời gọi tiếp tục sống đời sống đức tin, tham dự Thánh lễ, cầu nguyện, xưng tội, lãnh nhận Thánh Thể khi hội đủ những điều kiện thông thường như các tín hữu khác. Trong những hoàn cảnh có một kết hợp mới hoặc những vấn đề phức tạp liên quan đến hôn phối, cần có sự phân định mục vụ cụ thể, trung thực và kiên nhẫn. Không nên dựa vào những lời đồn đoán, cũng không nên tự quyết định theo cảm tính. Mỗi người cần đến gặp một linh mục có trách nhiệm để trình bày hoàn cảnh thực tế và tìm hiểu con đường phù hợp theo giáo huấn của Hội Thánh. Có những trường hợp cần xem xét tính thành sự của hôn nhân qua thủ tục của tòa án Hội Thánh. Việc xin xem xét hôn nhân không phải là “ly dị Công giáo”, cũng không phải là mua một sự hợp thức hóa, nhưng là một tiến trình tìm hiểu liệu dây hôn phối thành sự đã thực sự hình thành ngay từ ban đầu hay chưa. Con đường ấy cần sự trung thực, kiên nhẫn và tôn trọng sự thật.
Nhưng dù quá trình phân định dẫn đến đâu, người tín hữu vẫn không được ngừng tìm kiếm Thiên Chúa. Ngay cả khi có những giới hạn trong việc lãnh nhận một bí tích vào một giai đoạn nào đó, họ vẫn có thể tham dự Thánh lễ, lắng nghe Lời Chúa, chầu Thánh Thể, cầu nguyện, thực hành bác ái, nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng, giáo dục con cái trong đức tin và gắn bó với cộng đoàn. Không ai nên nói rằng: “Vì tôi chưa thể lãnh nhận mọi sự như trước nên tôi sẽ bỏ tất cả.” Một người bệnh không rời bệnh viện chỉ vì quá trình chữa trị kéo dài. Một người đang khát không nên bỏ nguồn nước chỉ vì mình chưa thể uống theo cách mình mong muốn. Chính khi đời sống rối ren nhất, con người càng cần ở gần Chúa, để ánh sáng của Người dần dần soi rõ con đường.
Có những người sau ly hôn cảm thấy cầu nguyện trở nên rất khó. Họ không biết nói gì với Chúa. Có người giận Chúa vì cho rằng Người đã không cứu cuộc hôn nhân của mình. Có người xấu hổ vì những lời thề ngày cưới giờ đây trở thành ký ức đau buồn. Có người bước vào nhà thờ và cảm thấy mọi bài đọc, mọi bài giảng về hôn nhân đều đang nhắc đến thất bại của mình. Nhưng cầu nguyện không nhất thiết phải bắt đầu bằng những lời đẹp. Có khi cầu nguyện chỉ là ngồi trước mặt Chúa và khóc. Có khi chỉ là thưa: “Lạy Chúa, con không hiểu.” Có khi chỉ là thú nhận: “Con đang giận Chúa.” Có khi là xin: “Xin đừng để con trở thành người cay độc.” Thiên Chúa không sợ những lời chân thật. Người không bị xúc phạm bởi nước mắt của một người đang đau. Người biết có những lời cầu nguyện được nói bằng tiếng nấc, có những lời cầu nguyện không thành tiếng và có những lời cầu nguyện chỉ là một sự hiện diện kiệt sức trước Nhà Tạm.
Chúa vẫn len lỏi hiện diện trong tâm hồn người tín hữu giữa biến cố ly hôn. Người hiện diện trong người bạn kiên nhẫn ngồi nghe mà không phán xét. Người hiện diện trong cha mẹ âm thầm chăm sóc các cháu để con mình có thời gian ổn định lại cuộc sống. Người hiện diện trong vị linh mục mở cửa phòng khách, dành thời gian và không vội vàng kết luận. Người hiện diện trong chuyên viên tâm lý giúp người ta nhận ra các vết thương và xây dựng lại đời sống. Người hiện diện trong cộng đoàn không tò mò hỏi han, nhưng âm thầm cầu nguyện và nâng đỡ. Người hiện diện trong một bữa ăn được mang đến, một cuộc điện thoại đúng lúc, một cái ôm không cần lời giải thích. Người hiện diện trong sức mạnh nhỏ bé giúp một người thức dậy vào buổi sáng và tiếp tục chăm sóc con cái dù lòng mình tan nát.
Sự chữa lành của Thiên Chúa không phải lúc nào cũng xảy ra theo cách con người mong muốn. Có người cầu xin hôn nhân được hàn gắn, nhưng cuối cùng hai người vẫn chia tay. Điều đó không có nghĩa là Chúa vắng mặt. Đôi khi phép lạ không phải là hai người trở về sống chung, nhưng là họ ngừng làm tổn thương nhau. Đôi khi phép lạ là một đứa trẻ được bảo vệ khỏi cuộc xung đột của cha mẹ. Đôi khi phép lạ là người bị phản bội không để hận thù biến mình thành một con người khác. Đôi khi phép lạ là một người dám nhận lỗi, xin tha thứ và sống có trách nhiệm hơn, dù không thể sửa chữa mọi hậu quả. Đôi khi phép lạ là sau nhiều năm xa nhà thờ, một người lại dám bước vào, ngồi ở hàng ghế cuối và cảm nhận rằng Chúa chưa bao giờ bỏ mình.
Một cuộc hôn nhân tan vỡ là một biến cố đau thương, nhưng không nhất thiết phải là dấu chấm hết cho toàn bộ cuộc đời. Người ta có thể mất một mái ấm, nhưng không mất phẩm giá. Người ta có thể thất bại trong một mối quan hệ, nhưng không vì thế mà trở thành một con người thất bại. Người ta có thể trải qua một quyết định sai lầm hoặc một hoàn cảnh ngoài ý muốn, nhưng cuộc đời họ không bị đóng khung mãi mãi trong biến cố ấy. Thiên Chúa vẫn có thể viết tiếp trên những trang giấy bị nhàu nát. Người không xóa bỏ quá khứ, nhưng có thể biến quá khứ thành một phần của con đường trưởng thành. Những vết sẹo vẫn còn, nhưng vết sẹo không chỉ kể câu chuyện về thương tích; nó còn kể câu chuyện về việc một người đã sống sót, đã được chữa lành và đã tiếp tục bước đi.
Cộng đoàn Kitô hữu cần học cách dành chỗ cho những gia đình không còn nguyên vẹn theo hình thức quen thuộc. Trong nhà thờ có những người góa bụa, những người độc thân, những người ly thân, những người đã ly hôn, những người một mình nuôi con và những người đang sống trong nhiều hoàn cảnh gia đình phức tạp. Họ không phải là những trường hợp bên lề, nhưng là những người cụ thể có tên gọi, có khuôn mặt, có lịch sử và có một khát vọng được yêu thương. Nếu cộng đoàn chỉ biết tổ chức những sinh hoạt dành cho các gia đình “lý tưởng” mà không có chỗ cho những người đang mang thương tích, thì cộng đoàn ấy chưa phản ánh đầy đủ trái tim của Đức Kitô. Hội Thánh là gia đình của Thiên Chúa, mà trong một gia đình đích thực, người yếu đuối nhất không bị đẩy ra ngoài nhưng được quan tâm nhiều hơn.
Chúng ta cũng cần cẩn trọng với việc biến câu chuyện ly hôn của người khác thành đề tài bàn tán. Có những người tự nhận là quan tâm nhưng thực ra chỉ tò mò. Họ hỏi chi tiết, truyền tai nhau, thêm thắt và đưa ra phán xét. Mỗi câu chuyện được kể lại có thể làm tổn thương thêm những người đang đau, đặc biệt là con cái. Một người Kitô hữu trưởng thành phải biết giữ miệng trước những điều không thuộc trách nhiệm của mình. Nếu không thể giúp đỡ, ít nhất đừng gây thêm thương tích. Nếu không hiểu rõ, đừng kết luận. Nếu nghe một phía, đừng tưởng mình đã biết toàn bộ sự thật. Nếu phải nói, hãy nói điều xây dựng. Nếu phải im lặng, hãy im lặng trong bác ái chứ không phải trong sự lạnh lùng.
Đối với người thân của người đang ly hôn, điều quý giá nhất nhiều khi không phải là những lời khuyên, nhưng là sự hiện diện. Đừng ép họ phải mạnh mẽ ngay. Đừng bắt họ phải quên nhanh. Đừng nói rằng: “Ngoài kia còn nhiều người tốt hơn”, khi họ vẫn đang chịu tang cho một cuộc hôn nhân. Đừng yêu cầu họ lập tức nhìn vào mặt tích cực. Hãy cho họ thời gian. Hãy giúp họ những việc cụ thể. Hãy hỏi họ có ngủ được không, có ăn uống đầy đủ không, có cần ai đưa đón con cái không. Hãy khuyến khích họ tìm sự giúp đỡ chuyên môn khi có dấu hiệu trầm cảm, tuyệt vọng hoặc kiệt sức. Hãy nhắc họ rằng xin giúp đỡ không phải là yếu đuối. Có những gánh nặng không nên mang một mình.
Đối với chính người đang trải qua ly hôn, xin đừng tự cô lập mình. Nỗi đau có thể khiến người ta muốn đóng cửa, tránh gặp gỡ và rút khỏi mọi tương quan. Một khoảng lặng để bình tâm là cần thiết, nhưng sự cô lập kéo dài có thể làm nỗi buồn trở nên nặng nề hơn. Hãy tìm một vài người đáng tin cậy. Hãy kể câu chuyện của mình cho người có khả năng lắng nghe và giữ kín. Hãy chăm sóc thân thể, bởi mất ngủ, bỏ ăn, lạm dụng rượu hoặc các hành vi nguy hiểm chỉ làm vết thương sâu hơn. Hãy giữ những thói quen nhỏ: một bữa ăn đúng giờ, một cuộc đi bộ, một giờ cầu nguyện, một công việc có ích, một lần đến nhà thờ. Khi đời sống lớn lao dường như sụp đổ, chính những hành động nhỏ bé đều đặn có thể trở thành chiếc cầu giúp người ta đi qua từng ngày.
Xin cũng đừng vội tìm một mối quan hệ mới chỉ để lấp đầy khoảng trống. Cô đơn có thể khiến người ta dễ nắm lấy bất cứ bàn tay nào đưa ra, nhưng một trái tim chưa được chữa lành có thể bước vào tương quan mới với tất cả những vết thương cũ. Người ta có thể tìm ở người mới sự xác nhận giá trị của bản thân, sự trả đũa người cũ hoặc một cách để chạy trốn đau khổ. Nhưng tình yêu mới không thể chữa lành nếu nó được xây trên sự vội vàng và thiếu phân định. Hãy cho mình thời gian để hiểu điều gì đã xảy ra, để trưởng thành, để ổn định đời sống của con cái và để tìm hiểu những trách nhiệm luân lý, bí tích và giáo luật liên quan đến hoàn cảnh của mình.
Một trong những cám dỗ lớn nhất sau ly hôn là để nỗi đau trở thành căn tính. Người ta bắt đầu nhìn mình chỉ như “người bị bỏ”, “người thất bại”, “người đã ly hôn”, “người có gia đình tan vỡ”. Nhưng trước tất cả những danh xưng ấy, bạn là một người con của Thiên Chúa. Cuộc ly hôn là một biến cố rất lớn trong đời bạn, nhưng nó không phải là toàn bộ con người bạn. Bạn vẫn có khả năng yêu thương, phục vụ, sáng tạo, làm cha, làm mẹ, làm bạn và làm một môn đệ của Chúa. Bạn vẫn có những ân ban chưa được sử dụng, những chặng đường chưa bước qua, những người đang cần sự hiện diện của bạn. Đừng để một chương đau buồn tự nhận mình là toàn bộ cuốn sách cuộc đời.
Có thể sẽ mất nhiều thời gian để xây dựng lại niềm tin. Có thể bạn không còn tin vào những lời hứa. Có thể bạn cảnh giác với tất cả mọi người. Có thể bạn sợ rằng ai đến rồi cũng sẽ bỏ đi. Đừng trách mình vì điều đó, nhưng cũng đừng để nỗi sợ quyết định mọi tương quan tương lai. Niềm tin không cần được trao lại ngay lập tức; nó có thể được xây dựng từng chút bằng những trải nghiệm an toàn, những con người trung thực và những ranh giới lành mạnh. Thiên Chúa không vội vàng với bạn. Người có thể kiên nhẫn ngồi bên những mảnh vỡ, cùng bạn nhặt lên từng mảnh, không để dựng lại nguyên vẹn điều đã qua, nhưng để tạo nên một cách sống mới có sự thật, sự khôn ngoan và bình an hơn.
Hội Thánh không được trở thành một phiên tòa nơi người đã ly hôn luôn phải đứng ở vị trí bị cáo. Hội Thánh phải là người mẹ biết khóc với con mình, biết chữa lành, dạy dỗ và dẫn con trở về với Chúa. Người mẹ không gọi bóng tối là ánh sáng, nhưng cũng không bỏ con trong bóng tối. Người mẹ nói sự thật, nhưng nói bằng giọng của tình yêu. Người mẹ sửa dạy, nhưng không làm nhục. Người mẹ biết rằng có những đứa con trở về với áo quần rách rưới, với những quyết định sai lầm và với một cuộc đời không giống như ước mơ ban đầu; nhưng người mẹ vẫn mở cửa, vẫn dọn bàn và vẫn tin rằng ân sủng có thể làm điều mà sức người không thể.
Những người đã ly hôn hoặc đang trải qua quá trình ly hôn cần được nhìn thấy nơi cộng đoàn Hội Thánh một khuôn mặt giống Đức Kitô: không kết án vội vàng, không thỏa hiệp với điều sai, không tò mò, không lạnh lùng, nhưng nhân hậu, chân thật và kiên nhẫn. Họ cần biết rằng mình không bị cô lập. Họ cần nghe rằng họ vẫn có thể cầu nguyện, vẫn có thể tham dự Thánh lễ, vẫn có thể gặp gỡ Chúa, vẫn có thể phục vụ và vẫn có thể tìm kiếm một con đường nên thánh ngay trong hoàn cảnh đầy thương tích của mình. Nên thánh không có nghĩa là chưa từng đổ vỡ. Nên thánh là để Thiên Chúa bước vào những đổ vỡ ấy, thanh luyện, chữa lành và biến chúng thành nơi ân sủng hoạt động.
Có người nghĩ rằng sau ly hôn, mình không còn gì để dâng cho Chúa. Nhưng có khi chính trái tim tan vỡ lại là của lễ chân thành nhất. Bạn có thể dâng cho Chúa những ngày cô đơn, những lần phải giải thích với con, những phiên tòa mệt mỏi, những khoản chi phí nặng nề, những lần nhìn người cũ bước đi mà lòng đau nhói, những giây phút muốn trả đũa nhưng đã chọn im lặng, những lúc muốn bỏ cuộc nhưng vẫn đứng dậy chăm sóc gia đình. Không một giọt nước mắt nào bị lãng quên trước mặt Thiên Chúa. Không một nỗ lực tử tế nào trở nên vô nghĩa. Không một lời cầu nguyện vụn vỡ nào bị Người xem thường.
Và nếu bạn đã có lỗi, hãy tin rằng lòng thương xót vẫn dành cho bạn. Có thể chính bạn đã phản bội, đã vô tâm, đã gây ra những vết thương nghiêm trọng. Sự chữa lành không bắt đầu bằng việc biện minh, nhưng bằng sự thật. Hãy dám gọi tên điều mình đã làm. Hãy xin lỗi mà không đòi người khác phải tha thứ ngay. Hãy chấp nhận hậu quả. Hãy sửa chữa những gì còn có thể sửa chữa. Hãy tôn trọng ranh giới của người bị tổn thương. Hãy chứng minh sự hoán cải bằng một đời sống mới, chứ không chỉ bằng những lời hứa. Lòng thương xót của Chúa không miễn cho con người khỏi trách nhiệm, nhưng ban sức mạnh để họ đối diện với trách nhiệm mà không tuyệt vọng.
Nếu bạn là người bị bỏ rơi, xin đừng nghĩ rằng việc người khác không còn chọn bạn có nghĩa là bạn không đáng được yêu. Sự phản bội của người khác không định nghĩa giá trị của bạn. Có thể bạn đã bị nói rằng mình không đủ tốt, không đủ đẹp, không đủ thành công, không đủ hấp dẫn. Nhưng giá trị của bạn không nằm trong lời đánh giá của người đã làm bạn tổn thương. Giá trị của bạn bắt nguồn từ việc bạn được Thiên Chúa tạo dựng, biết rõ và yêu thương. Có thể hôm nay bạn chưa cảm nhận được điều đó. Nhưng hãy để sự thật ấy ở lại trong lòng như một hạt giống. Một ngày nào đó, khi nước mắt đã lắng xuống, hạt giống ấy sẽ nảy mầm.
Nếu bạn là người đã quyết định ra đi sau nhiều năm chịu đựng, xin đừng để những người không hiểu câu chuyện khiến bạn tin rằng mình không có đức tin. Nhưng cũng hãy giữ lòng khiêm tốn để phân định quyết định của mình dưới ánh sáng Chúa, chứ không chỉ theo cảm xúc. Nếu bạn là người bị người kia rời bỏ, xin đừng để nỗi đau dẫn bạn đến chỗ hủy hoại danh dự của họ trước mặt con cái và cộng đoàn. Nếu bạn là con của một gia đình ly hôn, xin hãy nhớ rằng bạn không phải là nguyên nhân và cũng không có trách nhiệm phải hàn gắn mọi thứ. Bạn có quyền yêu cả cha lẫn mẹ. Bạn có quyền đau buồn. Bạn có quyền tìm kiếm sự trợ giúp. Cuộc hôn nhân của cha mẹ không quyết định tương lai hôn nhân của bạn. Với sự chữa lành và trưởng thành, bạn vẫn có thể xây dựng một gia đình khác, một tương quan khác và một cách yêu thương lành mạnh hơn.
Trong những tháng năm sau ly hôn, sẽ có nhiều ngày lễ trở nên khó khăn. Giáng Sinh, Tết, ngày kỷ niệm cưới, sinh nhật con hoặc những cuộc họp mặt gia đình có thể làm nỗi đau sống dậy. Đừng ngạc nhiên khi mình đang bình an rồi bỗng dưng lại khóc. Chữa lành không đi theo một đường thẳng. Có những ngày bạn tiến rất xa, có những ngày bạn cảm thấy mình trở lại điểm ban đầu. Nhưng không phải mọi giọt nước mắt trở lại đều có nghĩa là bạn chưa chữa lành. Đôi khi đó chỉ là một lớp sâu hơn của vết thương đang được chạm tới. Hãy kiên nhẫn với mình như Thiên Chúa kiên nhẫn với bạn.
Một ngày nào đó, có thể bạn sẽ nhìn lại và nhận ra Chúa đã ở đó trong những lúc bạn tưởng mình bị bỏ rơi nhất. Người đã ở trong căn phòng vắng. Người đã ở trong chiếc xe khi bạn khóc một mình. Người đã ở bên giường con trẻ khi bạn không biết phải giải thích thế nào. Người đã ở trong lần bạn bước vào nhà thờ và không đủ can đảm tiến lên phía trước. Người đã ở trong người bạn gửi một tin nhắn đúng lúc. Người đã giữ bạn lại trong đêm bạn nghĩ mình không thể tiếp tục. Chúa không luôn cất khỏi ta chén đắng, nhưng Người không để ta uống một mình.
Xin các cộng đoàn đừng để một gia đình tan vỡ kéo theo một tâm hồn rời xa Hội Thánh. Xin đừng để người đã ly hôn phải đứng ngoài chỉ vì những ánh mắt thiếu cảm thông. Xin đừng lấy một biến cố đau buồn làm nhãn hiệu dán lên cả cuộc đời họ. Xin hãy mở cho họ một con đường trở về, một chỗ ngồi trong nhà thờ, một người đồng hành, một lời giải thích đúng đắn, một sự phân định nghiêm túc và một cộng đoàn biết cầu nguyện. Bởi Hội Thánh không chỉ hiện diện trong ngày cưới để chúc phúc cho những đôi vợ chồng hạnh phúc; Hội Thánh còn phải hiện diện trong những ngày nước mắt để nâng đỡ những người đang đứng giữa đống đổ nát của giấc mơ gia đình.
Xin những người đang trải qua ly hôn cũng đừng rời bỏ Chúa chỉ vì một số người đã không biết cách yêu thương bạn. Hội Thánh có thể có những thành viên vụng về, cứng nhắc hoặc thiếu hiểu biết, nhưng Đức Kitô thì không bao giờ đóng cửa trái tim Người. Hãy tìm một vị mục tử có lòng lắng nghe. Hãy tìm một cộng đoàn biết đón nhận. Hãy trở lại với Lời Chúa, với cầu nguyện và với những bước nhỏ của đời sống đức tin. Đừng đợi đến khi mọi rối ren được giải quyết hết mới đến với Chúa. Bạn không cần phải tự chữa lành hoàn toàn rồi mới đến gặp vị Thầy thuốc. Chính vì bạn đang bị thương nên bạn càng cần đến Người.
Thiên Chúa không vui trước sự tan vỡ của một gia đình, nhưng Người cũng không bỏ rơi những con người đang đứng giữa sự tan vỡ ấy. Người đi vào căn nhà đã mất tiếng cười. Người ngồi bên người bị bỏ rơi. Người nâng người đang mang mặc cảm tội lỗi. Người nhắc người đã sai lầm rằng vẫn còn con đường hoán cải. Người bảo vệ đứa trẻ đang hoang mang. Người dạy cộng đoàn biết thay lời xét đoán bằng sự hiện diện, thay sự tò mò bằng lời cầu nguyện và thay thái độ xa cách bằng vòng tay đón nhận.
Một cuộc ly hôn có thể kết thúc một hình thức đời sống, nhưng không thể kết thúc tình yêu của Thiên Chúa. Nó có thể làm đổ vỡ nhiều kế hoạch, nhưng không thể phá hủy kế hoạch cứu độ của Người. Nó có thể khiến con người cảm thấy mình mất tất cả, nhưng không thể lấy đi phẩm giá của một người con Chúa. Nó có thể để lại những vết thương sâu, nhưng không có vết thương nào sâu hơn lòng thương xót. Nó có thể làm một người xa cách cộng đoàn, nhưng Hội Thánh được mời gọi đi tìm họ, nâng họ lên và nhắc rằng họ vẫn có một mái nhà.
Xin cho những ai đang trải qua ly hôn tìm thấy nơi Chúa một người bạn không bỏ rơi, nơi Hội Thánh một người mẹ không đóng cửa, nơi cộng đoàn những anh chị em không phán xét và nơi chính mình lòng can đảm để bắt đầu lại. Xin cho họ được chữa lành khỏi cảm giác tội lỗi vô ích, khỏi sự cay đắng, khỏi nỗi sợ bị từ chối và khỏi ý nghĩ rằng cuộc đời mình đã hết giá trị. Xin cho họ biết đối diện với sự thật, nhận lấy trách nhiệm cần thiết, tha thứ từng bước và để ân sủng dẫn mình đến bình an. Xin cho các mục tử có trái tim của Đức Kitô, vừa trung thành với chân lý, vừa dịu dàng với những tâm hồn bị thương. Xin cho mỗi cộng đoàn trở thành một gia đình biết giữ lấy những thành viên đang đứng trước nguy cơ rời xa.
Bởi sau cùng, sứ mạng của Hội Thánh không phải là bảo vệ một vẻ bề ngoài hoàn hảo bằng cách giấu những con người bị đổ vỡ, nhưng là làm chứng rằng trong Đức Kitô, không có mảnh đời nào quá tan nát để không thể được chạm đến, không có tâm hồn nào quá xa để không thể được gọi về, không có quá khứ nào quá phức tạp để ân sủng không thể bắt đầu một công trình mới. Chúa vẫn len lỏi hiện diện trong tâm hồn người tín hữu. Người vẫn chữa lành, nhất là khi người ta cần đến sự chữa lành ấy nhất. Và trong chính nơi tưởng như chỉ còn tro tàn, Thiên Chúa vẫn có thể làm nảy sinh những mầm sống mới, những con người trưởng thành hơn, những tâm hồn khiêm nhường hơn, những chứng nhân biết cảm thông hơn và một đức tin không còn dựa trên những ngày bình yên, nhưng đã được tôi luyện qua nước mắt, qua mất mát và qua niềm xác tín rằng dù mọi người có thể rời xa, Chúa vẫn ở lại.
Đau đớn nhất trong biến cố ly hôn không chỉ là mất đi một người bạn đời, nhưng đôi khi còn là đánh mất cảm giác mình thuộc về một gia đình, một cộng đoàn và một tương lai đã từng được hình dung rất đẹp. Người ta đã từng cùng nhau mơ về một mái nhà, về những đứa con lớn lên trong tình yêu, về những bữa cơm quây quần, những buổi tối bình yên, những ngày lễ có nhau, những năm tháng tuổi già nương tựa vào nhau. Thế rồi tất cả những hình ảnh ấy vỡ vụn. Cánh cửa căn nhà quen thuộc bỗng trở nên xa lạ. Chiếc ghế đối diện trong bữa cơm bỗng trống không. Những kỷ vật từng gắn với niềm vui bây giờ lại trở thành những vật làm nhói đau ký ức. Có khi một tiếng chuông điện thoại cũng khiến người ta lo sợ. Có khi một câu hỏi vô tình của người quen cũng đủ làm nước mắt trào ra. Có khi người đã ly hôn phải học lại cách sống từng ngày, học cách thức dậy một mình, ăn một mình, quyết định một mình, chịu trách nhiệm một mình và đối diện với những đêm dài mà không còn ai bên cạnh.
Không ai bước vào hôn nhân với mong muốn một ngày nào đó sẽ ly hôn. Hầu hết người ta bắt đầu bằng tình yêu, bằng niềm tin và bằng những dự định chân thành. Họ đã từng nhìn nhau với hy vọng. Họ đã từng tin rằng tình yêu của mình đủ mạnh để vượt qua mọi thử thách. Họ đã từng đứng trước bàn thờ, trước gia đình và cộng đoàn để nói lời cam kết. Nhưng cuộc sống không phải lúc nào cũng diễn ra như người ta mong đợi. Những khác biệt nhỏ bé có thể lớn dần theo năm tháng. Những tổn thương không được chữa lành có thể âm thầm tích tụ. Những lời nói thiếu yêu thương có thể biến thành những vết cắt sâu. Sự vô tâm, phản bội, bạo lực, nghiện ngập, thiếu trách nhiệm, ích kỷ, những áp lực kinh tế, những vấn đề tâm lý, sự can thiệp của người thân hoặc nhiều nguyên nhân phức tạp khác có thể khiến đời sống chung trở thành một hành trình quá sức chịu đựng. Có những người đã cầu nguyện rất nhiều, đã nhẫn nhịn rất lâu, đã tìm kiếm sự giúp đỡ, đã cố gắng hàn gắn, nhưng cuối cùng vẫn phải đối diện với sự thật đau lòng rằng cuộc hôn nhân của mình đang rơi vào tình trạng đổ vỡ.
Khi đứng trước một cuộc ly hôn, người ngoài thường nhìn thấy một vài sự kiện, nhưng chỉ người trong cuộc mới biết hết những đêm không ngủ, những lần cố gắng, những nỗi sợ hãi và những giọt nước mắt đã âm thầm rơi xuống. Người ngoài có thể nghe một câu chuyện rồi vội vàng kết luận. Người ngoài có thể nhìn thấy người vợ bỏ đi mà không biết bà đã chịu đựng những gì. Người ngoài có thể nhìn thấy người chồng im lặng mà không biết trong lòng ông đang tan nát ra sao. Người ngoài có thể thấy một người bắt đầu cuộc sống mới rồi cho rằng người ấy vô tình, nhưng không biết họ đã phải chống chọi với cô đơn và tuyệt vọng thế nào. Bởi vậy, trước nỗi đau của một gia đình, điều cần thiết trước hết không phải là phán xét, nhưng là lắng nghe; không phải là tìm một người để kết tội, nhưng là giúp những người bị thương được an toàn; không phải là đứng từ xa chỉ trỏ, nhưng là đến gần bằng lòng nhân hậu và sự khôn ngoan.
Thật bi đát khi ly hôn không chỉ phá vỡ mối quan hệ vợ chồng, mà còn làm rạn nứt tương quan giữa các thành viên khác trong gia đình. Con cái thường là những người phải gánh chịu những hậu quả sâu xa nhất. Một đứa trẻ có thể không hiểu hết lý do cha mẹ chia tay, nhưng nó cảm nhận rất rõ sự thay đổi trong ngôi nhà. Nó thấy những cuộc cãi vã, những ánh mắt lạnh lùng, những cánh cửa đóng mạnh, những khoảng lặng đáng sợ. Nó có thể nghĩ rằng mình là nguyên nhân khiến cha mẹ không còn yêu nhau. Nó có thể tự hỏi tại sao bạn bè có cha mẹ sống chung còn mình thì phải đi lại giữa hai căn nhà. Nó có thể yêu cả cha lẫn mẹ nhưng bị kéo vào cuộc chiến của người lớn, bị buộc phải chọn bên, bị sử dụng như một phương tiện để làm tổn thương người kia. Có những đứa trẻ mang trong lòng nỗi sợ bị bỏ rơi, mất niềm tin vào tình yêu và hôn nhân. Có những em trở nên khép kín, nổi loạn hoặc tự trách mình. Những vết thương ấy nếu không được nhận biết và chữa lành có thể theo các em suốt nhiều năm.
Vì thế, ngay cả khi vợ chồng không còn có thể tiếp tục sống chung, họ vẫn được mời gọi nhớ rằng mình mãi mãi là cha, là mẹ của những đứa con đã được trao cho mình. Cuộc hôn nhân có thể tan vỡ, nhưng trách nhiệm làm cha mẹ không thể bị xóa bỏ. Người lớn có quyền đau, nhưng không có quyền biến con cái thành chiến trường. Người lớn có thể bất đồng, nhưng không nên đầu độc tâm hồn con trẻ bằng những lời nói xấu về cha hoặc mẹ của chúng. Đứa trẻ không cần biết mọi chi tiết tăm tối trong cuộc xung đột của người lớn. Nó cần biết rằng dù cha mẹ không còn sống chung, cả hai vẫn yêu thương nó, vẫn hiện diện, vẫn tôn trọng nhau trong vai trò làm cha mẹ và không buộc nó phải phản bội một người để chứng minh tình yêu đối với người còn lại. Có những vợ chồng không thể cứu được đời sống chung, nhưng vẫn có thể cứu tâm hồn con cái bằng cách cư xử trưởng thành, có trách nhiệm và giàu lòng thương xót.
Ly hôn cũng có thể làm tổn thương cha mẹ hai bên. Những người đã từng vui mừng trong ngày cưới nay đau lòng nhìn gia đình con mình tan vỡ. Có người tự trách mình đã không dạy con đủ tốt. Có người vì thương con mà căm giận người kia. Có người vô tình làm tình hình thêm trầm trọng khi kích động, nói xấu hoặc gây áp lực. Có gia đình từ thân thiết trở thành xa lạ, từ thông gia trở thành đối nghịch. Những ngày lễ, ngày giỗ, ngày sinh nhật của con cháu trở nên khó xử. Mỗi cuộc gặp mặt đều có thể gợi lại vết thương. Nhưng chính trong những lúc ấy, các bậc cha mẹ và người thân càng cần sự khôn ngoan. Thương con không có nghĩa là luôn khẳng định con mình đúng. Bảo vệ con không có nghĩa là nuôi dưỡng sự thù hận. Đồng hành với người thân đang ly hôn là giúp họ bình tĩnh, trung thực, chịu trách nhiệm và hướng về sự chữa lành, chứ không phải đổ thêm dầu vào ngọn lửa giận dữ.
Đau lòng hơn nữa là có những người sau ly hôn không chỉ xa cách gia đình mà còn xa cách cả Thiên Chúa. Vào đúng thời điểm họ cần Chúa và Hội Thánh nhất, họ lại có xu hướng tránh xa nhà thờ, không tham dự Thánh lễ, không cầu nguyện, không dám gặp linh mục và không dám lãnh nhận các bí tích. Một phần vì họ xấu hổ. Một phần vì họ sợ những ánh mắt dò xét. Một phần vì họ nghĩ rằng cuộc đời mình đã thất bại đến mức không còn xứng đáng đứng trước mặt Chúa. Có người tự kết án mình trước cả khi Hội Thánh nói một lời. Có người mang một quan niệm sai lầm rằng hễ đã ly hôn thì tự động bị loại khỏi đời sống bí tích và khỏi cộng đoàn. Có người nghĩ rằng từ nay mình chỉ có thể đứng ngoài cửa nhà thờ, nhìn người khác đến gần bàn tiệc Thánh Thể, còn mình thì không còn thuộc về nơi ấy nữa.
Nhưng ly hôn tự nó không đồng nghĩa với việc một người bị khai trừ khỏi Hội Thánh. Người đã ly hôn vẫn là người đã lãnh nhận bí tích Rửa Tội, vẫn là con cái Thiên Chúa, vẫn là chi thể trong Thân Thể Đức Kitô, vẫn được mời gọi tham dự đời sống cầu nguyện, phụng vụ và bác ái của cộng đoàn. Họ không mất phẩm giá chỉ vì cuộc hôn nhân đã đổ vỡ. Họ không trở thành người xa lạ đối với Chúa. Họ không bị xóa tên khỏi trái tim của Hội Thánh. Dĩ nhiên, mỗi hoàn cảnh hôn nhân có những vấn đề cụ thể cần được phân định cách nghiêm túc, đặc biệt khi có một kết hợp mới. Việc lãnh nhận các bí tích trong những hoàn cảnh phức tạp cần sự đồng hành mục vụ, đối thoại chân thành và phân định với vị mục tử có trách nhiệm. Nhưng không ai nên vì thiếu hiểu biết mà tự ý kết luận rằng người đã ly hôn không còn được cầu nguyện, không còn được tham dự Thánh lễ, không còn được bước vào nhà thờ, không còn được phục vụ cộng đoàn hoặc không còn được Chúa yêu thương.
Điều những người đang trải qua ly hôn cần không phải là những lời kết án lạnh lùng, nhưng là một cộng đoàn biết nói sự thật trong tình yêu. Lòng thương xót không có nghĩa là phủ nhận giáo huấn về hôn nhân. Hội Thánh luôn trân trọng sự bất khả phân ly của giao ước hôn nhân, bởi hôn nhân Kitô giáo là dấu chỉ tình yêu trung tín của Đức Kitô đối với Hội Thánh. Nhưng bảo vệ vẻ đẹp của hôn nhân không đồng nghĩa với việc loại bỏ những người đang mang thương tích do hôn nhân tan vỡ. Trái lại, chính vì tin vào sự thánh thiện của hôn nhân, Hội Thánh càng phải quan tâm đến những người đang đau khổ vì hôn nhân. Chính vì trân trọng giao ước, Hội Thánh càng phải giúp người ta hiểu, chữa lành, hoán cải, chịu trách nhiệm và tìm lại con đường bình an. Không thể nhân danh chân lý để hành xử thiếu lòng thương xót, cũng không thể nhân danh lòng thương xót để xem nhẹ chân lý. Chân lý và lòng thương xót nơi Đức Kitô không chống lại nhau; chúng gặp nhau trong một ánh mắt vừa thấu suốt vừa chữa lành.
Hãy nhìn cách Chúa Giêsu đến với những con người bị xã hội coi thường. Người không đứng xa để ném những lời kết án. Người đến gần. Người lắng nghe. Người nhìn vào nơi sâu nhất của tâm hồn. Người biết rõ mọi sự, nhưng không nghiền nát cây lau bị dập, không dập tắt tim đèn còn khói. Với người phụ nữ Samari có đời sống tình cảm đầy phức tạp, Chúa không phủ nhận sự thật, nhưng Người mở ra cho chị một khát vọng mới, một nguồn nước mới và một tương lai mới. Với người phụ nữ bị bắt quả tang phạm tội, Chúa không gọi điều sai là đúng, nhưng Người cũng không để đám đông dùng tội lỗi của chị làm lý do để hủy diệt chị. Người cứu chị khỏi những hòn đá, rồi mời gọi chị bước vào một đời sống mới. Đó là cách Thiên Chúa hành động: không che giấu sự thật, nhưng cũng không đóng kín con đường trở về.
Người đang ly hôn thường đã nghe quá nhiều lời khuyên, nhưng lại thiếu một người thật sự lắng nghe. Họ có thể đã nghe: “Cố chịu đi”, trong khi họ đang sống trong bạo lực. Họ có thể đã nghe: “Tại chị không khéo”, “Tại anh không biết giữ vợ”, “Chắc phải có lỗi gì người ta mới bỏ”, “Người Công giáo mà cũng ly hôn sao?”, “Đã ly hôn thì đừng lên rước lễ nữa”. Những lời ấy có thể được nói ra rất nhanh, nhưng để lại vết thương rất lâu. Đôi khi người nói không hiểu hoàn cảnh, không biết giáo luật, không có trách nhiệm mục vụ, nhưng lại đưa ra những phán quyết nặng nề như thể mình nắm giữ toàn bộ số phận linh hồn của người khác. Có những người vì một câu nói vô tâm của một người trong cộng đoàn mà rời nhà thờ nhiều năm. Có người không còn dám xưng tội vì sợ bị mắng. Có người từ bỏ việc cầu nguyện vì nghĩ rằng Chúa cũng thất vọng và ghê tởm mình như cách một vài người đã đối xử với họ.
Cộng đoàn Hội Thánh phải trở thành nơi người bị tổn thương được đón nhận, chứ không phải nơi vết thương của họ bị xé rộng thêm. Điều đó không có nghĩa là ai cũng phải đồng ý với mọi quyết định của họ. Đón nhận một con người không có nghĩa là đồng tình với tất cả những gì họ đã làm. Đồng hành không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm. Nhưng người ta chỉ có thể nghe được lời mời gọi hoán cải khi họ biết mình vẫn được yêu thương. Người ta chỉ có thể thành thật nhìn vào sai lầm khi họ không bị đe dọa bởi sự sỉ nhục. Người ta chỉ có thể mở lòng với Chúa khi họ cảm nhận Hội Thánh không đứng đó để xua đuổi, nhưng để nâng đỡ họ bước qua vùng tối.
Những người đang ly hôn cũng cần được giúp đỡ để tránh hai thái cực. Một mặt, họ không nên tự kết án mình như thể mọi sự đã chấm hết. Mặt khác, họ cũng không nên phủ nhận trách nhiệm của bản thân và chỉ đổ lỗi cho người kia. Một cuộc hôn nhân tan vỡ có thể có một bên chịu trách nhiệm nặng nề hơn, đặc biệt trong những trường hợp phản bội, bạo lực hoặc lạm dụng. Không bao giờ được buộc nạn nhân phải mang cùng mức trách nhiệm với người gây hại. Tuy nhiên, trong tiến trình chữa lành, mỗi người vẫn được mời gọi nhìn lại bản thân cách thành thật: tôi đã làm gì, đã không làm gì, đã nói những lời nào, đã bỏ qua những dấu hiệu nào, đã có những phản ứng nào làm tình hình xấu hơn, và từ biến cố này tôi cần học điều gì để không tiếp tục lặp lại những tổn thương trong tương lai? Việc nhìn nhận phần trách nhiệm không phải để tự hành hạ, nhưng để trưởng thành và được giải thoát.
Sự tha thứ trong ly hôn cũng là một hành trình rất dài. Không thể chỉ nói với một người vừa bị phản bội: “Hãy tha thứ đi”, như thể tha thứ là một nút bấm có thể thực hiện trong một khoảnh khắc. Tha thứ không có nghĩa là phủ nhận điều ác đã xảy ra. Tha thứ không có nghĩa là quay trở lại một tình trạng nguy hiểm. Tha thứ không có nghĩa là không cần công lý, không cần ranh giới hoặc không cần bảo vệ bản thân và con cái. Tha thứ trước hết là một hành trình để người bị tổn thương không còn để sự căm thù cai trị tâm hồn mình. Có những ngày họ nghĩ rằng mình đã tha thứ, nhưng ngày hôm sau ký ức lại trở về và nỗi đau lại trào lên. Có những lúc họ cầu nguyện rất bình an, nhưng một cuộc gặp bất ngờ lại khiến tất cả cảm xúc cũ sống dậy. Thiên Chúa hiểu sự chậm chạp ấy. Người không đòi một trái tim đang chảy máu phải lập tức trở nên bình thản. Người chỉ mời gọi người ấy mỗi ngày trao thêm một phần nỗi đau vào tay Người.
Cũng cần nói rõ rằng trong những hoàn cảnh có bạo lực, lạm dụng hoặc nguy hiểm thực sự, việc bảo vệ sự an toàn của người phối ngẫu và con cái phải được đặt lên hàng đầu. Không thể dùng những lời khuyên đạo đức thiếu khôn ngoan để buộc một người tiếp tục chịu bạo lực. Không thể nói với một người bị đánh đập rằng họ phải im lặng chịu đựng để giữ thể diện gia đình. Không thể biến sự nhẫn nhục Kitô giáo thành một cái cớ cho kẻ gây bạo lực tiếp tục hành động. Tình yêu không dung túng sự hủy diệt. Tha thứ không loại bỏ nhu cầu thiết lập ranh giới. Hòa giải chỉ có thể xảy ra khi có sự thật, trách nhiệm, hoán cải và những thay đổi cụ thể. Trong trường hợp cần thiết, việc ly thân có thể trở thành một biện pháp để bảo vệ sự sống, phẩm giá và sự an toàn. Người đang ở trong tình trạng nguy hiểm cần tìm sự trợ giúp từ người đáng tin cậy, các chuyên viên, những cơ quan có trách nhiệm và các vị mục tử khôn ngoan.
Đối với người mục tử, đồng hành với các gia đình tan vỡ đòi hỏi một trái tim kiên nhẫn và một đôi tai biết lắng nghe. Không thể chỉ gặp người ta vài phút rồi đưa ra một phán quyết cho cả cuộc đời họ. Có những câu chuyện cần nhiều lần gặp gỡ mới có thể hiểu được. Có những điều người bị tổn thương chưa đủ can đảm để nói ra ngay. Có những hoàn cảnh liên quan đến tâm lý, bạo lực, tài chính, con cái, pháp lý và đời sống đức tin. Người mục tử cần giúp họ phân biệt giữa cảm xúc nhất thời và quyết định lâu dài, giữa việc tìm kiếm sự an toàn và việc trả thù, giữa lòng thương xót và sự dễ dãi, giữa hy vọng hòa giải và việc nuôi dưỡng một ảo tưởng không còn thực tế. Đồng thời, người mục tử cũng cần giải thích rõ ràng, nhẹ nhàng về đời sống bí tích, để người đã ly hôn không tự loại mình khỏi Hội Thánh chỉ vì những lời truyền miệng thiếu chính xác.
Đối với người đã ly hôn và chưa bước vào một kết hợp mới, họ không nên mặc nhiên nghĩ rằng mình bị cấm lãnh nhận các bí tích. Họ được mời gọi tiếp tục sống đời sống đức tin, tham dự Thánh lễ, cầu nguyện, xưng tội, lãnh nhận Thánh Thể khi hội đủ những điều kiện thông thường như các tín hữu khác. Trong những hoàn cảnh có một kết hợp mới hoặc những vấn đề phức tạp liên quan đến hôn phối, cần có sự phân định mục vụ cụ thể, trung thực và kiên nhẫn. Không nên dựa vào những lời đồn đoán, cũng không nên tự quyết định theo cảm tính. Mỗi người cần đến gặp một linh mục có trách nhiệm để trình bày hoàn cảnh thực tế và tìm hiểu con đường phù hợp theo giáo huấn của Hội Thánh. Có những trường hợp cần xem xét tính thành sự của hôn nhân qua thủ tục của tòa án Hội Thánh. Việc xin xem xét hôn nhân không phải là “ly dị Công giáo”, cũng không phải là mua một sự hợp thức hóa, nhưng là một tiến trình tìm hiểu liệu dây hôn phối thành sự đã thực sự hình thành ngay từ ban đầu hay chưa. Con đường ấy cần sự trung thực, kiên nhẫn và tôn trọng sự thật.
Nhưng dù quá trình phân định dẫn đến đâu, người tín hữu vẫn không được ngừng tìm kiếm Thiên Chúa. Ngay cả khi có những giới hạn trong việc lãnh nhận một bí tích vào một giai đoạn nào đó, họ vẫn có thể tham dự Thánh lễ, lắng nghe Lời Chúa, chầu Thánh Thể, cầu nguyện, thực hành bác ái, nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng, giáo dục con cái trong đức tin và gắn bó với cộng đoàn. Không ai nên nói rằng: “Vì tôi chưa thể lãnh nhận mọi sự như trước nên tôi sẽ bỏ tất cả.” Một người bệnh không rời bệnh viện chỉ vì quá trình chữa trị kéo dài. Một người đang khát không nên bỏ nguồn nước chỉ vì mình chưa thể uống theo cách mình mong muốn. Chính khi đời sống rối ren nhất, con người càng cần ở gần Chúa, để ánh sáng của Người dần dần soi rõ con đường.
Có những người sau ly hôn cảm thấy cầu nguyện trở nên rất khó. Họ không biết nói gì với Chúa. Có người giận Chúa vì cho rằng Người đã không cứu cuộc hôn nhân của mình. Có người xấu hổ vì những lời thề ngày cưới giờ đây trở thành ký ức đau buồn. Có người bước vào nhà thờ và cảm thấy mọi bài đọc, mọi bài giảng về hôn nhân đều đang nhắc đến thất bại của mình. Nhưng cầu nguyện không nhất thiết phải bắt đầu bằng những lời đẹp. Có khi cầu nguyện chỉ là ngồi trước mặt Chúa và khóc. Có khi chỉ là thưa: “Lạy Chúa, con không hiểu.” Có khi chỉ là thú nhận: “Con đang giận Chúa.” Có khi là xin: “Xin đừng để con trở thành người cay độc.” Thiên Chúa không sợ những lời chân thật. Người không bị xúc phạm bởi nước mắt của một người đang đau. Người biết có những lời cầu nguyện được nói bằng tiếng nấc, có những lời cầu nguyện không thành tiếng và có những lời cầu nguyện chỉ là một sự hiện diện kiệt sức trước Nhà Tạm.
Chúa vẫn len lỏi hiện diện trong tâm hồn người tín hữu giữa biến cố ly hôn. Người hiện diện trong người bạn kiên nhẫn ngồi nghe mà không phán xét. Người hiện diện trong cha mẹ âm thầm chăm sóc các cháu để con mình có thời gian ổn định lại cuộc sống. Người hiện diện trong vị linh mục mở cửa phòng khách, dành thời gian và không vội vàng kết luận. Người hiện diện trong chuyên viên tâm lý giúp người ta nhận ra các vết thương và xây dựng lại đời sống. Người hiện diện trong cộng đoàn không tò mò hỏi han, nhưng âm thầm cầu nguyện và nâng đỡ. Người hiện diện trong một bữa ăn được mang đến, một cuộc điện thoại đúng lúc, một cái ôm không cần lời giải thích. Người hiện diện trong sức mạnh nhỏ bé giúp một người thức dậy vào buổi sáng và tiếp tục chăm sóc con cái dù lòng mình tan nát.
Sự chữa lành của Thiên Chúa không phải lúc nào cũng xảy ra theo cách con người mong muốn. Có người cầu xin hôn nhân được hàn gắn, nhưng cuối cùng hai người vẫn chia tay. Điều đó không có nghĩa là Chúa vắng mặt. Đôi khi phép lạ không phải là hai người trở về sống chung, nhưng là họ ngừng làm tổn thương nhau. Đôi khi phép lạ là một đứa trẻ được bảo vệ khỏi cuộc xung đột của cha mẹ. Đôi khi phép lạ là người bị phản bội không để hận thù biến mình thành một con người khác. Đôi khi phép lạ là một người dám nhận lỗi, xin tha thứ và sống có trách nhiệm hơn, dù không thể sửa chữa mọi hậu quả. Đôi khi phép lạ là sau nhiều năm xa nhà thờ, một người lại dám bước vào, ngồi ở hàng ghế cuối và cảm nhận rằng Chúa chưa bao giờ bỏ mình.
Một cuộc hôn nhân tan vỡ là một biến cố đau thương, nhưng không nhất thiết phải là dấu chấm hết cho toàn bộ cuộc đời. Người ta có thể mất một mái ấm, nhưng không mất phẩm giá. Người ta có thể thất bại trong một mối quan hệ, nhưng không vì thế mà trở thành một con người thất bại. Người ta có thể trải qua một quyết định sai lầm hoặc một hoàn cảnh ngoài ý muốn, nhưng cuộc đời họ không bị đóng khung mãi mãi trong biến cố ấy. Thiên Chúa vẫn có thể viết tiếp trên những trang giấy bị nhàu nát. Người không xóa bỏ quá khứ, nhưng có thể biến quá khứ thành một phần của con đường trưởng thành. Những vết sẹo vẫn còn, nhưng vết sẹo không chỉ kể câu chuyện về thương tích; nó còn kể câu chuyện về việc một người đã sống sót, đã được chữa lành và đã tiếp tục bước đi.
Cộng đoàn Kitô hữu cần học cách dành chỗ cho những gia đình không còn nguyên vẹn theo hình thức quen thuộc. Trong nhà thờ có những người góa bụa, những người độc thân, những người ly thân, những người đã ly hôn, những người một mình nuôi con và những người đang sống trong nhiều hoàn cảnh gia đình phức tạp. Họ không phải là những trường hợp bên lề, nhưng là những người cụ thể có tên gọi, có khuôn mặt, có lịch sử và có một khát vọng được yêu thương. Nếu cộng đoàn chỉ biết tổ chức những sinh hoạt dành cho các gia đình “lý tưởng” mà không có chỗ cho những người đang mang thương tích, thì cộng đoàn ấy chưa phản ánh đầy đủ trái tim của Đức Kitô. Hội Thánh là gia đình của Thiên Chúa, mà trong một gia đình đích thực, người yếu đuối nhất không bị đẩy ra ngoài nhưng được quan tâm nhiều hơn.
Chúng ta cũng cần cẩn trọng với việc biến câu chuyện ly hôn của người khác thành đề tài bàn tán. Có những người tự nhận là quan tâm nhưng thực ra chỉ tò mò. Họ hỏi chi tiết, truyền tai nhau, thêm thắt và đưa ra phán xét. Mỗi câu chuyện được kể lại có thể làm tổn thương thêm những người đang đau, đặc biệt là con cái. Một người Kitô hữu trưởng thành phải biết giữ miệng trước những điều không thuộc trách nhiệm của mình. Nếu không thể giúp đỡ, ít nhất đừng gây thêm thương tích. Nếu không hiểu rõ, đừng kết luận. Nếu nghe một phía, đừng tưởng mình đã biết toàn bộ sự thật. Nếu phải nói, hãy nói điều xây dựng. Nếu phải im lặng, hãy im lặng trong bác ái chứ không phải trong sự lạnh lùng.
Đối với người thân của người đang ly hôn, điều quý giá nhất nhiều khi không phải là những lời khuyên, nhưng là sự hiện diện. Đừng ép họ phải mạnh mẽ ngay. Đừng bắt họ phải quên nhanh. Đừng nói rằng: “Ngoài kia còn nhiều người tốt hơn”, khi họ vẫn đang chịu tang cho một cuộc hôn nhân. Đừng yêu cầu họ lập tức nhìn vào mặt tích cực. Hãy cho họ thời gian. Hãy giúp họ những việc cụ thể. Hãy hỏi họ có ngủ được không, có ăn uống đầy đủ không, có cần ai đưa đón con cái không. Hãy khuyến khích họ tìm sự giúp đỡ chuyên môn khi có dấu hiệu trầm cảm, tuyệt vọng hoặc kiệt sức. Hãy nhắc họ rằng xin giúp đỡ không phải là yếu đuối. Có những gánh nặng không nên mang một mình.
Đối với chính người đang trải qua ly hôn, xin đừng tự cô lập mình. Nỗi đau có thể khiến người ta muốn đóng cửa, tránh gặp gỡ và rút khỏi mọi tương quan. Một khoảng lặng để bình tâm là cần thiết, nhưng sự cô lập kéo dài có thể làm nỗi buồn trở nên nặng nề hơn. Hãy tìm một vài người đáng tin cậy. Hãy kể câu chuyện của mình cho người có khả năng lắng nghe và giữ kín. Hãy chăm sóc thân thể, bởi mất ngủ, bỏ ăn, lạm dụng rượu hoặc các hành vi nguy hiểm chỉ làm vết thương sâu hơn. Hãy giữ những thói quen nhỏ: một bữa ăn đúng giờ, một cuộc đi bộ, một giờ cầu nguyện, một công việc có ích, một lần đến nhà thờ. Khi đời sống lớn lao dường như sụp đổ, chính những hành động nhỏ bé đều đặn có thể trở thành chiếc cầu giúp người ta đi qua từng ngày.
Xin cũng đừng vội tìm một mối quan hệ mới chỉ để lấp đầy khoảng trống. Cô đơn có thể khiến người ta dễ nắm lấy bất cứ bàn tay nào đưa ra, nhưng một trái tim chưa được chữa lành có thể bước vào tương quan mới với tất cả những vết thương cũ. Người ta có thể tìm ở người mới sự xác nhận giá trị của bản thân, sự trả đũa người cũ hoặc một cách để chạy trốn đau khổ. Nhưng tình yêu mới không thể chữa lành nếu nó được xây trên sự vội vàng và thiếu phân định. Hãy cho mình thời gian để hiểu điều gì đã xảy ra, để trưởng thành, để ổn định đời sống của con cái và để tìm hiểu những trách nhiệm luân lý, bí tích và giáo luật liên quan đến hoàn cảnh của mình.
Một trong những cám dỗ lớn nhất sau ly hôn là để nỗi đau trở thành căn tính. Người ta bắt đầu nhìn mình chỉ như “người bị bỏ”, “người thất bại”, “người đã ly hôn”, “người có gia đình tan vỡ”. Nhưng trước tất cả những danh xưng ấy, bạn là một người con của Thiên Chúa. Cuộc ly hôn là một biến cố rất lớn trong đời bạn, nhưng nó không phải là toàn bộ con người bạn. Bạn vẫn có khả năng yêu thương, phục vụ, sáng tạo, làm cha, làm mẹ, làm bạn và làm một môn đệ của Chúa. Bạn vẫn có những ân ban chưa được sử dụng, những chặng đường chưa bước qua, những người đang cần sự hiện diện của bạn. Đừng để một chương đau buồn tự nhận mình là toàn bộ cuốn sách cuộc đời.
Có thể sẽ mất nhiều thời gian để xây dựng lại niềm tin. Có thể bạn không còn tin vào những lời hứa. Có thể bạn cảnh giác với tất cả mọi người. Có thể bạn sợ rằng ai đến rồi cũng sẽ bỏ đi. Đừng trách mình vì điều đó, nhưng cũng đừng để nỗi sợ quyết định mọi tương quan tương lai. Niềm tin không cần được trao lại ngay lập tức; nó có thể được xây dựng từng chút bằng những trải nghiệm an toàn, những con người trung thực và những ranh giới lành mạnh. Thiên Chúa không vội vàng với bạn. Người có thể kiên nhẫn ngồi bên những mảnh vỡ, cùng bạn nhặt lên từng mảnh, không để dựng lại nguyên vẹn điều đã qua, nhưng để tạo nên một cách sống mới có sự thật, sự khôn ngoan và bình an hơn.
Hội Thánh không được trở thành một phiên tòa nơi người đã ly hôn luôn phải đứng ở vị trí bị cáo. Hội Thánh phải là người mẹ biết khóc với con mình, biết chữa lành, dạy dỗ và dẫn con trở về với Chúa. Người mẹ không gọi bóng tối là ánh sáng, nhưng cũng không bỏ con trong bóng tối. Người mẹ nói sự thật, nhưng nói bằng giọng của tình yêu. Người mẹ sửa dạy, nhưng không làm nhục. Người mẹ biết rằng có những đứa con trở về với áo quần rách rưới, với những quyết định sai lầm và với một cuộc đời không giống như ước mơ ban đầu; nhưng người mẹ vẫn mở cửa, vẫn dọn bàn và vẫn tin rằng ân sủng có thể làm điều mà sức người không thể.
Những người đã ly hôn hoặc đang trải qua quá trình ly hôn cần được nhìn thấy nơi cộng đoàn Hội Thánh một khuôn mặt giống Đức Kitô: không kết án vội vàng, không thỏa hiệp với điều sai, không tò mò, không lạnh lùng, nhưng nhân hậu, chân thật và kiên nhẫn. Họ cần biết rằng mình không bị cô lập. Họ cần nghe rằng họ vẫn có thể cầu nguyện, vẫn có thể tham dự Thánh lễ, vẫn có thể gặp gỡ Chúa, vẫn có thể phục vụ và vẫn có thể tìm kiếm một con đường nên thánh ngay trong hoàn cảnh đầy thương tích của mình. Nên thánh không có nghĩa là chưa từng đổ vỡ. Nên thánh là để Thiên Chúa bước vào những đổ vỡ ấy, thanh luyện, chữa lành và biến chúng thành nơi ân sủng hoạt động.
Có người nghĩ rằng sau ly hôn, mình không còn gì để dâng cho Chúa. Nhưng có khi chính trái tim tan vỡ lại là của lễ chân thành nhất. Bạn có thể dâng cho Chúa những ngày cô đơn, những lần phải giải thích với con, những phiên tòa mệt mỏi, những khoản chi phí nặng nề, những lần nhìn người cũ bước đi mà lòng đau nhói, những giây phút muốn trả đũa nhưng đã chọn im lặng, những lúc muốn bỏ cuộc nhưng vẫn đứng dậy chăm sóc gia đình. Không một giọt nước mắt nào bị lãng quên trước mặt Thiên Chúa. Không một nỗ lực tử tế nào trở nên vô nghĩa. Không một lời cầu nguyện vụn vỡ nào bị Người xem thường.
Và nếu bạn đã có lỗi, hãy tin rằng lòng thương xót vẫn dành cho bạn. Có thể chính bạn đã phản bội, đã vô tâm, đã gây ra những vết thương nghiêm trọng. Sự chữa lành không bắt đầu bằng việc biện minh, nhưng bằng sự thật. Hãy dám gọi tên điều mình đã làm. Hãy xin lỗi mà không đòi người khác phải tha thứ ngay. Hãy chấp nhận hậu quả. Hãy sửa chữa những gì còn có thể sửa chữa. Hãy tôn trọng ranh giới của người bị tổn thương. Hãy chứng minh sự hoán cải bằng một đời sống mới, chứ không chỉ bằng những lời hứa. Lòng thương xót của Chúa không miễn cho con người khỏi trách nhiệm, nhưng ban sức mạnh để họ đối diện với trách nhiệm mà không tuyệt vọng.
Nếu bạn là người bị bỏ rơi, xin đừng nghĩ rằng việc người khác không còn chọn bạn có nghĩa là bạn không đáng được yêu. Sự phản bội của người khác không định nghĩa giá trị của bạn. Có thể bạn đã bị nói rằng mình không đủ tốt, không đủ đẹp, không đủ thành công, không đủ hấp dẫn. Nhưng giá trị của bạn không nằm trong lời đánh giá của người đã làm bạn tổn thương. Giá trị của bạn bắt nguồn từ việc bạn được Thiên Chúa tạo dựng, biết rõ và yêu thương. Có thể hôm nay bạn chưa cảm nhận được điều đó. Nhưng hãy để sự thật ấy ở lại trong lòng như một hạt giống. Một ngày nào đó, khi nước mắt đã lắng xuống, hạt giống ấy sẽ nảy mầm.
Nếu bạn là người đã quyết định ra đi sau nhiều năm chịu đựng, xin đừng để những người không hiểu câu chuyện khiến bạn tin rằng mình không có đức tin. Nhưng cũng hãy giữ lòng khiêm tốn để phân định quyết định của mình dưới ánh sáng Chúa, chứ không chỉ theo cảm xúc. Nếu bạn là người bị người kia rời bỏ, xin đừng để nỗi đau dẫn bạn đến chỗ hủy hoại danh dự của họ trước mặt con cái và cộng đoàn. Nếu bạn là con của một gia đình ly hôn, xin hãy nhớ rằng bạn không phải là nguyên nhân và cũng không có trách nhiệm phải hàn gắn mọi thứ. Bạn có quyền yêu cả cha lẫn mẹ. Bạn có quyền đau buồn. Bạn có quyền tìm kiếm sự trợ giúp. Cuộc hôn nhân của cha mẹ không quyết định tương lai hôn nhân của bạn. Với sự chữa lành và trưởng thành, bạn vẫn có thể xây dựng một gia đình khác, một tương quan khác và một cách yêu thương lành mạnh hơn.
Trong những tháng năm sau ly hôn, sẽ có nhiều ngày lễ trở nên khó khăn. Giáng Sinh, Tết, ngày kỷ niệm cưới, sinh nhật con hoặc những cuộc họp mặt gia đình có thể làm nỗi đau sống dậy. Đừng ngạc nhiên khi mình đang bình an rồi bỗng dưng lại khóc. Chữa lành không đi theo một đường thẳng. Có những ngày bạn tiến rất xa, có những ngày bạn cảm thấy mình trở lại điểm ban đầu. Nhưng không phải mọi giọt nước mắt trở lại đều có nghĩa là bạn chưa chữa lành. Đôi khi đó chỉ là một lớp sâu hơn của vết thương đang được chạm tới. Hãy kiên nhẫn với mình như Thiên Chúa kiên nhẫn với bạn.
Một ngày nào đó, có thể bạn sẽ nhìn lại và nhận ra Chúa đã ở đó trong những lúc bạn tưởng mình bị bỏ rơi nhất. Người đã ở trong căn phòng vắng. Người đã ở trong chiếc xe khi bạn khóc một mình. Người đã ở bên giường con trẻ khi bạn không biết phải giải thích thế nào. Người đã ở trong lần bạn bước vào nhà thờ và không đủ can đảm tiến lên phía trước. Người đã ở trong người bạn gửi một tin nhắn đúng lúc. Người đã giữ bạn lại trong đêm bạn nghĩ mình không thể tiếp tục. Chúa không luôn cất khỏi ta chén đắng, nhưng Người không để ta uống một mình.
Xin các cộng đoàn đừng để một gia đình tan vỡ kéo theo một tâm hồn rời xa Hội Thánh. Xin đừng để người đã ly hôn phải đứng ngoài chỉ vì những ánh mắt thiếu cảm thông. Xin đừng lấy một biến cố đau buồn làm nhãn hiệu dán lên cả cuộc đời họ. Xin hãy mở cho họ một con đường trở về, một chỗ ngồi trong nhà thờ, một người đồng hành, một lời giải thích đúng đắn, một sự phân định nghiêm túc và một cộng đoàn biết cầu nguyện. Bởi Hội Thánh không chỉ hiện diện trong ngày cưới để chúc phúc cho những đôi vợ chồng hạnh phúc; Hội Thánh còn phải hiện diện trong những ngày nước mắt để nâng đỡ những người đang đứng giữa đống đổ nát của giấc mơ gia đình.
Xin những người đang trải qua ly hôn cũng đừng rời bỏ Chúa chỉ vì một số người đã không biết cách yêu thương bạn. Hội Thánh có thể có những thành viên vụng về, cứng nhắc hoặc thiếu hiểu biết, nhưng Đức Kitô thì không bao giờ đóng cửa trái tim Người. Hãy tìm một vị mục tử có lòng lắng nghe. Hãy tìm một cộng đoàn biết đón nhận. Hãy trở lại với Lời Chúa, với cầu nguyện và với những bước nhỏ của đời sống đức tin. Đừng đợi đến khi mọi rối ren được giải quyết hết mới đến với Chúa. Bạn không cần phải tự chữa lành hoàn toàn rồi mới đến gặp vị Thầy thuốc. Chính vì bạn đang bị thương nên bạn càng cần đến Người.
Thiên Chúa không vui trước sự tan vỡ của một gia đình, nhưng Người cũng không bỏ rơi những con người đang đứng giữa sự tan vỡ ấy. Người đi vào căn nhà đã mất tiếng cười. Người ngồi bên người bị bỏ rơi. Người nâng người đang mang mặc cảm tội lỗi. Người nhắc người đã sai lầm rằng vẫn còn con đường hoán cải. Người bảo vệ đứa trẻ đang hoang mang. Người dạy cộng đoàn biết thay lời xét đoán bằng sự hiện diện, thay sự tò mò bằng lời cầu nguyện và thay thái độ xa cách bằng vòng tay đón nhận.
Một cuộc ly hôn có thể kết thúc một hình thức đời sống, nhưng không thể kết thúc tình yêu của Thiên Chúa. Nó có thể làm đổ vỡ nhiều kế hoạch, nhưng không thể phá hủy kế hoạch cứu độ của Người. Nó có thể khiến con người cảm thấy mình mất tất cả, nhưng không thể lấy đi phẩm giá của một người con Chúa. Nó có thể để lại những vết thương sâu, nhưng không có vết thương nào sâu hơn lòng thương xót. Nó có thể làm một người xa cách cộng đoàn, nhưng Hội Thánh được mời gọi đi tìm họ, nâng họ lên và nhắc rằng họ vẫn có một mái nhà.
Xin cho những ai đang trải qua ly hôn tìm thấy nơi Chúa một người bạn không bỏ rơi, nơi Hội Thánh một người mẹ không đóng cửa, nơi cộng đoàn những anh chị em không phán xét và nơi chính mình lòng can đảm để bắt đầu lại. Xin cho họ được chữa lành khỏi cảm giác tội lỗi vô ích, khỏi sự cay đắng, khỏi nỗi sợ bị từ chối và khỏi ý nghĩ rằng cuộc đời mình đã hết giá trị. Xin cho họ biết đối diện với sự thật, nhận lấy trách nhiệm cần thiết, tha thứ từng bước và để ân sủng dẫn mình đến bình an. Xin cho các mục tử có trái tim của Đức Kitô, vừa trung thành với chân lý, vừa dịu dàng với những tâm hồn bị thương. Xin cho mỗi cộng đoàn trở thành một gia đình biết giữ lấy những thành viên đang đứng trước nguy cơ rời xa.
Bởi sau cùng, sứ mạng của Hội Thánh không phải là bảo vệ một vẻ bề ngoài hoàn hảo bằng cách giấu những con người bị đổ vỡ, nhưng là làm chứng rằng trong Đức Kitô, không có mảnh đời nào quá tan nát để không thể được chạm đến, không có tâm hồn nào quá xa để không thể được gọi về, không có quá khứ nào quá phức tạp để ân sủng không thể bắt đầu một công trình mới. Chúa vẫn len lỏi hiện diện trong tâm hồn người tín hữu. Người vẫn chữa lành, nhất là khi người ta cần đến sự chữa lành ấy nhất. Và trong chính nơi tưởng như chỉ còn tro tàn, Thiên Chúa vẫn có thể làm nảy sinh những mầm sống mới, những con người trưởng thành hơn, những tâm hồn khiêm nhường hơn, những chứng nhân biết cảm thông hơn và một đức tin không còn dựa trên những ngày bình yên, nhưng đã được tôi luyện qua nước mắt, qua mất mát và qua niềm xác tín rằng dù mọi người có thể rời xa, Chúa vẫn ở lại.