CHƯƠNG III KHI GIA ĐÌNH ĐÁNH MẤT SỨC MẠNH CỦA CHỨNG TÁ

Chủ nhật - 04/10/2026 08:50

Thư Mục vụ, số 4
“Chính anh em là muối cho đời. Nhưng muối mà nhạt đi, thì lấy gì muối nó cho mặn lại?” (Mt 5,13)

“Chính anh em là muối cho đời. Nhưng muối mà nhạt đi, thì lấy gì muối nó cho mặn lại?” (Mt 5,13)
1. Một vị riêng
Có những mái nhà mà người ta bước vào chỉ một lát đã cảm thấy lòng mình dịu xuống. Không phải vì nhà rộng, vì đồ đạc đẹp, vì bàn ăn đầy những món đắt tiền, nhưng vì cách người trong nhà nhìn nhau, gọi nhau, nhường nhau một chỗ ngồi, hỏi nhau một câu thật lòng. Người khách chưa nghe một bài giảng nào, chưa được giới thiệu gia đình này có bao nhiêu năm tham gia hội đoàn, chưa biết ai là trưởng ban, ai là ca viên, ai là giáo lý viên, nhưng đã nhận ra một điều: ở đây, con người được đối xử như con người. Một người già nói chậm không bị thúc cho xong. Một đứa trẻ làm đổ nước không lập tức bị mắng là vô dụng. Người mẹ ngồi xuống ăn mà không phải đứng lên liên tục để phục vụ mọi người. Người cha có thể nói mình mệt mà không thấy phải giữ bộ mặt bất khả xâm phạm. Người khách nghèo không bị nhìn như một sự phiền hà. Có một thứ vị không nằm trong món ăn, nhưng đi vào lòng người qua cả bầu khí của mái nhà.
Khi Chúa Giêsu nói: “Chính anh em là muối cho đời”, Người trao cho các môn đệ một căn tính gắn liền với sự hiện diện của họ giữa thế gian. Muối không cần chiếm trọn cái bàn để chứng minh mình quan trọng. Muối cũng không làm cho mọi món ăn trở thành muối. Nó đi vào một món ăn, hòa trong món ăn, để món ăn có vị và được gìn giữ. Hình ảnh ấy mở ra một cách hiểu rất sâu về gia đình Công giáo. Gia đình không được gọi để chỉ đứng bên cạnh cuộc đời, tự hào về điều mình có, rồi nhìn những mái nhà khác bằng ánh mắt xét đoán. Gia đình được gọi để hiện diện giữa cuộc đời bằng một tình yêu có sức gìn giữ sự sống, nâng đỡ phẩm giá con người và làm cho những người chung quanh nhận ra rằng vẫn có thể sống trung tín, chân thật, quảng đại, ngay cả khi nhiều điều trong xã hội đang kéo con người về hướng ngược lại.
Vị riêng của một gia đình Công giáo trước hết đến từ việc gia đình ấy thuộc về Đức Kitô và để cho Người định hình cách sống của mình. Người ta có thể có cùng một kiểu nhà, cùng một mức thu nhập, cùng một nghề nghiệp, cùng những khó khăn về học hành của con cái, cùng những nỗi lo về tuổi già. Điều làm nên sức mạnh chứng tá không nằm ở việc gia đình Công giáo được miễn khỏi những thử thách thông thường. Nó nằm ở cách gia đình đi qua thử thách ấy. Khi thiếu tiền, họ có còn giữ sự ngay thẳng không? Khi bất đồng, họ có còn tôn trọng nhau không? Khi một người trở nên yếu đuối, họ có xem người ấy là gánh nặng cần đẩy đi không? Khi thành công, họ có còn nhớ những người không được may mắn như mình không? Khi bị tổn thương, họ có để cho lòng mình hoàn toàn bị điều khiển bởi ý muốn trả đũa không? Chính tại những nơi ấy, vị của Tin mừng trở nên cụ thể.
Một đôi vợ chồng tiếp tục chăm sóc nhau khi đời sống không còn dễ dàng là một lời chứng. Một gia đình đón nhận người con đau yếu, tìm cách chữa trị, học cách đồng hành, chấp nhận điều chỉnh những dự tính riêng để người con ấy được sống trong yêu thương là một lời chứng. Một người cha biết đặt điện thoại xuống để nghe con nói hết câu chuyện đang làm con sợ là một lời chứng. Một người mẹ không dùng lỗi lầm cũ của chồng làm vũ khí trong mọi cuộc tranh luận là một lời chứng. Một người con biết chăm sóc cha mẹ già bằng sự hiện diện và lòng kính trọng là một lời chứng. Những việc ấy có thể không được ghi vào báo cáo mục vụ. Chúng không có sân khấu, không có người dẫn chương trình, không có lời giới thiệu long trọng. Nhưng chúng làm cho Tin mừng có một khuôn mặt, một giọng nói, một đôi bàn tay, một chỗ ngồi bên giường bệnh.
Sức mạnh của chứng tá thường nằm ở chỗ người ta thấy điều được nói cũng đang được sống. Một bài giảng về lòng thương xót có thể giúp người nghe hiểu lòng thương xót. Một mái nhà biết thương xót giúp người ta cảm được lòng thương xót. Một lời dạy về sự trung tín có thể soi sáng trí óc. Hai người già vẫn chăm nhau trong những việc nhỏ giúp sự trung tín trở thành một điều có thể nhìn thấy. Một bài học về phẩm giá con người có thể trình bày những nguyên tắc đúng đắn. Cách gia đình đối xử với người giúp việc, người giao hàng, người bệnh, người thất nghiệp cho thấy những nguyên tắc ấy đã đi vào đời sống tới đâu. Người ta có thể không đồng ý với cách chúng ta diễn đạt một niềm tin; tuy nhiên, một tình yêu chân thành và bền bỉ vẫn có thể mở ra nơi họ một câu hỏi mà trước đó họ chưa từng đặt: điều gì giúp những người này sống như vậy?
Vẻ đẹp hôn nhân mà gia đình được mời gọi làm chứng vì thế không chỉ là vẻ đẹp của ngày cưới. Ngày cưới có hoa, có áo đẹp, có những lời chúc, có ánh mắt đầy hy vọng. Nhưng lời hứa hôn nhân đi xa hơn một ngày vui. Nó bước vào buổi sáng hai người đều thiếu ngủ vì con bệnh. Nó bước vào tháng cuối năm khi những khoản phải trả nhiều hơn số tiền đang có. Nó bước vào tuổi trung niên khi sức khỏe thay đổi, khi sự hấp dẫn ban đầu không còn là động lực duy nhất, khi tính tình đã lộ ra với cả những giới hạn khó chịu. Nó bước vào những mùa một người không còn đóng góp được như trước. Ở đó, sự trung tín được làm bằng những lựa chọn cụ thể: hôm nay tôi vẫn nói với người này bằng sự tôn trọng; hôm nay tôi vẫn tìm cách chia sẻ trách nhiệm; hôm nay tôi không biến sự yếu đuối của người này thành lý do để rút lại tình yêu.
Gia đình có vị khi lời hứa không chỉ nằm trong ký ức của lễ cưới mà còn đang được thực hiện trong căn bếp, ngoài sân, trên đường đưa con đến trường, trong cuộc gọi hỏi thăm, trong việc chăm sóc nhau khi chẳng ai còn đủ sức để nói những lời đẹp. Đó là thứ vị âm thầm mà bền. Nó không khiến đời sống hết nhọc nhằn, nhưng giúp nhọc nhằn không trở thành một nơi con người bị bỏ rơi. Nó không xóa mọi khác biệt, nhưng giúp khác biệt không biến thành khinh miệt. Nó không bảo đảm rằng gia đình sẽ không khóc, nhưng giúp nước mắt được đón nhận bằng một bàn tay ở lại.
2. Nếu muối nhạt
Chúa Giêsu vừa gọi các môn đệ là muối, vừa đặt trước họ một lời cảnh báo. Người không để căn tính ấy trở thành một danh hiệu khiến con người yên tâm quá sớm. Được gọi là muối không có nghĩa là có thể sống thế nào cũng được mà vẫn giữ nguyên sức mạnh chứng tá. Một gia đình đã lãnh nhận bí tích Hôn phối vẫn phải sống bí tích ấy. Một người đã được rửa tội vẫn phải để đời mình được đổi mới trong ân sủng. Một mái nhà có bàn thờ, có ảnh thánh, có những sinh hoạt đạo đức vẫn cần thường xuyên tự hỏi: những điều thánh thiêng này đang dẫn chúng ta đến một cách sống nào?
Sự nhạt đi của gia đình thường không xảy ra trong một biến cố duy nhất. Nó có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ được lặp lại quá lâu. Một lời nói thiếu tôn trọng được bỏ qua vì “tính ông ấy vốn vậy”. Một lần nói dối được chấp nhận vì “ai làm ăn cũng phải thế”. Một người con bị đem ra so sánh hết năm này sang năm khác vì “phải nói như vậy nó mới cố gắng”. Một người mẹ luôn ăn sau cùng vì “mẹ quen rồi”. Một người cha không bao giờ được hỏi về nỗi buồn của mình vì “đàn ông thì phải mạnh”. Những điều ấy dần trở thành nếp. Khi đã thành nếp, chúng ít gây khó chịu cho người thực hiện, nhưng vẫn tiếp tục làm tổn thương người phải chịu đựng. Gia đình có thể quen với sự nhạt đến mức không còn nhận ra mình đang nhạt.
Có những mái nhà vẫn giữ khá đầy đủ hình thức đời sống đạo. Chủ nhật vẫn đi lễ. Những ngày lễ lớn vẫn chuẩn bị chu đáo. Con cái vẫn được đưa đi học giáo lý. Trong nhà vẫn có chuỗi Mân Côi, có nước thánh, có những câu đạo đức được treo ở chỗ trang trọng. Tất cả những điều ấy đều đáng quý và có thể trở thành phương tiện nuôi dưỡng đức tin. Nhưng khi chúng không còn dẫn tới sự hoán cải trong cách sống, gia đình cần nhìn lại. Nếu đi lễ mà vẫn thường xuyên làm nhục nhau, đọc kinh mà không muốn lắng nghe nhau, dạy con phải nói thật mà cha mẹ dễ dàng gian dối, thì đang có một khoảng cách cần được chữa lành. Khoảng cách ấy không làm cho các bí tích mất giá trị; nó cho thấy con người đang cần mở lòng để ân sủng đã lãnh nhận thực sự sinh hoa trái.
Điều đáng lo là khi gia đình dùng những thực hành đạo đức để khỏi phải đặt câu hỏi về đời sống của mình. “Nhà tôi vẫn giữ đạo” có thể trở thành một câu trả lời đóng lại mọi góp ý. Một người con nói mình bị tổn thương thì bị cho là vô ơn. Một người vợ nói mình quá tải thì bị bảo phải hy sinh thêm. Một người chồng nói mình đang lạc lõng thì bị xem là làm chuyện lớn. Thay vì để ánh sáng Tin mừng chiếu vào những vùng tối ấy, gia đình lấy danh nghĩa đạo đức để che chúng lại. Khi đó, điều cần được bảo vệ không còn là phẩm giá của người trong nhà, mà là hình ảnh của một gia đình được cho là tốt. Muối bắt đầu mất vị chính tại nơi sự thật không còn được phép lên tiếng.
Nhạt có những dạng rất gần với đời sống hằng ngày. Nhà được sửa sang mỗi năm, nhưng tương quan giữa người trong nhà thì để xuống cấp. Con được đầu tư ngoại ngữ, kỹ năng, trường tốt, thiết bị tốt, nhưng ít được hưởng sự hiện diện bình an của cha mẹ. Gia đình sẵn lòng đóng góp cho một công trình lớn, nhưng khó dành sự kiên nhẫn cho người già đang sống ngay trong nhà. Người lớn nói rất hay về tình liên đới, nhưng dễ dàng khinh thường người làm công. Mọi người có thể nhớ lịch những cuộc hẹn xã hội, nhưng quên ngày khám bệnh của ông bà. Bữa ăn có nhiều món hơn, nhưng không ai còn biết người ngồi trước mặt mình đang lo điều gì. Những thay đổi ấy không nhất thiết bắt đầu từ ác ý. Chúng thường bắt đầu từ việc những điều phụ chiếm dần chỗ của những điều chính.
Một gia đình cũng có thể nhạt vì đời sống trở nên quá vội. Người cha thật sự muốn lo cho con, nhưng luôn nghĩ phải kiếm thêm một chút nữa rồi mới có thời gian. Người mẹ thật sự thương chồng, nhưng kiệt sức đến mức mỗi cuộc trò chuyện đều thành một cuộc trao đổi công việc. Những người con thật sự biết ơn cha mẹ, nhưng quen giữ liên lạc bằng vài dòng tin nhắn trong khi sự cô đơn của cha mẹ cần một cuộc thăm viếng. Không ai tuyên bố sẽ bỏ nhau. Không ai chủ ý làm gia đình nguội lạnh. Tuy vậy, ngày này qua ngày khác, những người cùng nhà chỉ còn gặp nhau trong vai trò và trách nhiệm. Họ biết nhau đang phải làm gì, nhưng không còn biết nhau đang sống thế nào.
Có một sự nhạt khác kín đáo hơn: gia đình vẫn làm nhiều việc tốt, nhưng mất dần lòng vui và sự quảng đại. Mọi việc phục vụ đều được ghi nhớ để tính công. Mọi hy sinh đều có thể trở thành món nợ người khác phải trả. Người cha kể lại bao nhiêu năm mình nuôi con mỗi khi con có ý kiến khác. Người mẹ nhắc lại mọi điều mình đã chịu đựng để người nhà không được quyền từ chối một yêu cầu nào. Con cái chăm sóc cha mẹ nhưng làm cho cha mẹ luôn cảm thấy mình đang gây phiền. Khi tình yêu bị biến thành sổ ghi nợ, những hành vi bên ngoài có thể vẫn tiếp tục, còn người nhận thì không còn được nâng đỡ. Họ được giúp, nhưng đồng thời bị làm cho thấy mình mắc nợ sự tồn tại của chính mình.
Lời cảnh báo về muối nhạt mời gia đình tỉnh thức trước những điều ấy. Nó không cho phép chúng ta dễ dàng kết án một mái nhà từ bên ngoài, vì không ai biết hết những gánh nặng người khác đang mang. Nhưng nó cũng không để mỗi gia đình tự ru ngủ bằng danh xưng của mình. Câu hỏi cần được đặt trong sự khiêm tốn: người sống gần tôi có đang được hưởng một chút bình an từ đức tin của tôi không? Cách tôi giữ đạo có giúp tôi trở nên dễ lắng nghe hơn, công bằng hơn, chân thật hơn, biết nhận lỗi hơn không? Nếu chưa, tôi đang cần trở về ở đâu?
3. Khi người trong nhà không còn được nếm vị của Tin mừng
Những người đầu tiên được hưởng chứng tá của gia đình phải là những người đang sống trong gia đình ấy. Người cha có thể được cộng đoàn quý trọng vì sự nhiệt thành, nhưng người con cần biết cha có sẵn lòng nghe mình. Người mẹ có thể được nhiều người khen vì chăm lo việc đạo đức, nhưng người chồng cần được đối thoại bằng sự tôn trọng. Con cái có thể lịch thiệp ngoài xã hội, nhưng ông bà trong nhà cần được đối xử bằng lòng kiên nhẫn. Sức mạnh chứng tá sẽ trở nên mong manh nếu những người ở xa được gặp một khuôn mặt, còn những người ở gần phải chịu một khuôn mặt khác.
Không ai có thể hoàn toàn giống nhau trong mọi hoàn cảnh. Người ta dễ mệt hơn ở nhà, dễ bộc lộ giới hạn hơn với người thân. Điều đó thuộc về thực tế của đời sống con người. Nhưng sự thân thuộc không cho phép chúng ta liên tục làm tổn thương nhau rồi yêu cầu người kia phải hiểu. Có những người đã đem phần dịu dàng nhất của mình dành cho khách, cho đồng nghiệp, cho bạn bè; đến khi về nhà chỉ còn lời cộc cằn và sự thiếu kiên nhẫn. Họ nghĩ người thân sẽ không bỏ đi, nên không cần giữ gìn. Chính cách nghĩ ấy làm cho mái nhà dần trở thành nơi người ta phải chịu đựng nhiều hơn là được nghỉ ngơi.
Người ngoài có thể đánh giá một gia đình qua vài lần gặp. Người trong nhà biết gia đình ấy qua những ngày dài. Họ biết lời nói nào thường được dùng khi có lỗi lầm. Họ biết một cuộc bất đồng sẽ được giải quyết bằng đối thoại hay bằng im lặng trừng phạt. Họ biết ai được quyền mệt, ai phải tiếp tục làm việc dù đã kiệt sức. Họ biết một lời xin lỗi có được đón nhận hay sẽ trở thành cơ hội để kể thêm mọi lỗi cũ. Vì thế, nếu muốn biết mái nhà còn vị Tin mừng tới đâu, gia đình cần can đảm nghe những người đang sống bên trong nó, nhất là những người ít quyền lên tiếng nhất.
Một đứa trẻ có thể không diễn tả được bằng ngôn ngữ thần học, nhưng nó cảm được lòng thương xót. Nó biết mình có thể trở về sau một lỗi lầm hay phải che giấu để tránh bị làm nhục. Nó biết cha mẹ muốn giúp mình nên tốt hơn hay chỉ muốn mình đừng làm xấu mặt gia đình. Nó biết khi cha mẹ nói “vì thương con”, lời ấy đi kèm với sự lắng nghe hay đi kèm với việc tước mọi quyền được giải thích. Những kinh nghiệm ấy có thể ảnh hưởng sâu đến cách đứa trẻ hình dung về Thiên Chúa. Cha mẹ không phải là hình ảnh hoàn hảo của Thiên Chúa, nhưng cách cha mẹ sống đức tin có thể mở đường hoặc tạo ra những chướng ngại khiến con khó đón nhận tình yêu của Người.
Người phối ngẫu cũng cần được nếm vị của Tin mừng nơi người mình đã kết hôn. Một người vợ không thể mãi chỉ nghe lời dạy về sự hy sinh mà không được chia sẻ gánh nặng. Một người chồng không thể mãi chỉ được nhìn như người cung cấp tiền bạc mà không được đón nhận những lo âu và giới hạn. Hai người đã trao cho nhau một lời hứa, nên cũng cần trao cho nhau khả năng được sống thật. Điều ấy đòi cả hai học cách nói về những điều khó, nhìn nhận phần trách nhiệm của mình, và tìm sự giúp đỡ khi không còn tự giải quyết được. Một gia đình có chứng tá không phải gia đình không bao giờ phải nhờ ai giúp; đó là gia đình biết coi sự thật và việc chữa lành quý hơn lòng tự ái.
Đặc biệt, sự trung tín không thể bị dùng để buộc một người âm thầm chịu bạo lực hoặc để trẻ em tiếp tục sống trong nguy hiểm. Bảo vệ người bị tổn thương, ngăn chặn hành vi gây hại, tìm sự hỗ trợ thích hợp cũng thuộc về trách nhiệm gìn giữ sự sống và phẩm giá con người. Tha thứ cần đi cùng việc nhìn nhận sự thật; việc xây dựng lại lòng tin cần có thay đổi thực tế và thời gian. Một mái nhà không trở nên thánh thiện bằng cách giấu những điều đang hủy hoại người trong nhà. Nó bắt đầu được chữa lành khi điều sai được gọi đúng tên, người yếu thế được bảo vệ, và mỗi người được mời chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Vị của Tin mừng trong gia đình được cảm nhận khi người yếu không bị xem thường, người có lỗi vẫn được đối xử bằng phẩm giá, người đang đau khổ không bị thúc phải mau vui lên cho mọi người đỡ bất tiện. Nó được cảm nhận khi có chỗ cho một lời thật: “Con đang sợ”; “Em không còn đủ sức”; “Anh đã làm sai”; “Mẹ cần được giúp”; “Cha thấy mình cô đơn”. Những câu ấy có thể làm mái nhà chậm lại, nhưng chính sự chậm lại ấy giúp các thành viên gặp nhau. Gia đình bắt đầu có vị trở lại khi một người không còn phải giấu nỗi đau để giữ sự yên ổn bên ngoài.
4. Chứng tá không ai thấy
Những chứng tá mạnh nhất thường được hình thành ở nơi không có khán giả. Một người chồng giữ lòng chung thủy trong những lựa chọn riêng tư. Một người vợ chăm sóc bạn đời đau yếu qua những tháng dài mà chẳng có lời khen nào đủ bù lại sự mệt mỏi. Một người con trở về thăm cha mẹ, ngồi nghe những chuyện đã nghe nhiều lần, kiên nhẫn trả lời một câu hỏi được lặp lại. Cha mẹ tiếp tục đồng hành với người con đang lạc hướng, vừa giữ những giới hạn cần thiết, vừa không rút lại tình thương. Những điều ấy không làm người thực hiện nổi bật giữa đám đông, nhưng làm cho tình yêu trở nên đáng tin.
Có một khác biệt lớn giữa việc làm điều tốt để người khác nhìn thấy và việc làm điều tốt vì người trước mặt cần được yêu. Con người thường có cả hai động lực xen lẫn. Ai cũng có thể vui khi được ghi nhận. Niềm vui ấy tự nó không xấu. Nhưng gia đình cần tỉnh thức để sự ghi nhận không trở thành điều kiện của lòng quảng đại. Nếu không ai cảm ơn, tôi có còn chăm sóc người bệnh bằng sự tử tế không? Nếu không ai biết, tôi có còn trả lại số tiền không thuộc về mình không? Nếu việc tốt không được kể trên mạng, tôi có còn thấy nó đáng làm không? Những câu hỏi ấy giúp chúng ta nhận ra tình yêu đang được nuôi bằng điều gì.
Đời sống gia đình có rất nhiều công việc không để lại dấu vết lâu. Quét nhà rồi nhà lại bụi. Giặt áo rồi áo lại bẩn. Nấu một bữa ăn rồi chẳng mấy chốc lại phải nấu bữa khác. Lau người bệnh xong, vài giờ sau lại phải bắt đầu. Có những người đã dành phần lớn đời mình cho những việc như thế. Nếu chỉ nhìn bằng thước đo thành tích, người ta dễ thấy cuộc sống ấy nhỏ bé. Nhưng trong ánh sáng Tin mừng, những việc lặp lại có thể trở thành nơi tình yêu được trao một cách bền bỉ. Điều cần thiết là gia đình cùng nhìn nhận giá trị của chúng và chia sẻ trách nhiệm, để sự hy sinh của một người không bị coi là điều hiển nhiên mà mọi người có quyền hưởng mãi.
Một người cha sau ngày làm việc vẫn giúp con làm bài, một người mẹ được nghỉ vì người chồng chủ động nhận phần chăm sóc, một người con biết tự làm việc của mình để giảm gánh cho cha mẹ: những điều ấy giữ vị cho mái nhà. Chúng diễn tả rằng tình yêu có đôi mắt nhìn thấy công sức của người khác. Gia đình mất vị khi chỉ thấy những gì mình đã làm và quên những gì người kia đang âm thầm gánh. Gia đình có vị khi biết nói một lời cảm ơn cụ thể, biết nhận ra người kia đã mệt, biết chia phần việc trước khi bị yêu cầu nhiều lần.
Chứng tá không ai thấy còn nằm trong việc giữ gìn danh dự của người thân. Không đem những điều riêng tư ra làm chuyện mua vui. Không dùng một phút yếu đuối của người kia để thắng một cuộc tranh luận. Không kể lỗi của con cho mọi người nghe rồi nói rằng làm thế để dạy con. Không biến những rạn nứt trong hôn nhân thành nội dung để tìm sự tán thưởng của người ngoài. Có lúc gia đình cần chia sẻ khó khăn với người có khả năng giúp đỡ; đó là một việc cần thiết và khôn ngoan. Nhưng tìm sự giúp đỡ khác với việc phơi bày người thân để bảo vệ hình ảnh của mình. Tình yêu biết tìm ánh sáng mà vẫn gìn giữ phẩm giá.
Trong những nơi kín đáo ấy, gia đình học sống trước mặt Thiên Chúa. Người thấy điều người đời không thấy. Người biết một lời dịu dàng đã đòi bao nhiêu cố gắng khi lòng đang mệt. Người biết một quyết định trung thực đã khiến gia đình bỏ lỡ khoản lợi nào. Người biết sự kiên nhẫn của người chăm bệnh, biết nước mắt của cha mẹ đang cầu nguyện cho con, biết nỗi lo của người con đang tìm cách chăm sóc cha mẹ già. Ý thức mình sống trước mặt Chúa không khiến chúng ta coi nhẹ nhu cầu được người khác nâng đỡ. Nó giúp những hy sinh âm thầm có một chiều sâu và một chỗ tựa, để người thực hiện không phải sống hoàn toàn bằng tiếng khen của người đời.
5. Gia đình thừa sai giữa những giới hạn của mình
Hoàn hảo có thể trở thành một cái bẫy. Gia đình nghĩ phải giải quyết xong mọi vấn đề, phải có con cái ngoan đủ, phải có hôn nhân yên ổn đủ, phải có đời sống đạo mẫu mực đủ thì mới có thể làm chứng. Nghĩ như vậy, nhiều mái nhà sẽ chờ mãi. Nhà nào cũng có những giới hạn, những điều chưa lành, những câu đã nói quá lời, những trách nhiệm chưa chu toàn. Có gia đình đang đau vì một người con xa đức tin. Có gia đình đang khó khăn tài chính. Có đôi vợ chồng phải học lại cách trò chuyện sau nhiều năm chỉ nói với nhau về công việc. Có người đang chăm sóc cha mẹ già mà thường xuyên thấy mình vừa thương vừa mệt. Những thực tế ấy không tự động làm gia đình mất khả năng làm chứng.
Sức mạnh chứng tá không chỉ nằm ở việc chưa từng ngã, mà còn ở cách con người đứng dậy. Một người cha có thể giúp con hiểu sự hoán cải khi cha dám nhận: “Hôm qua cha đã nói quá lời. Cha xin lỗi con”. Một người mẹ có thể làm chứng về lòng khiêm tốn khi mẹ nhận ra mình đã áp đặt một điều không công bằng. Hai vợ chồng có thể làm chứng về sự trung tín khi cùng tìm người đồng hành để chữa lành tương quan. Gia đình có thể làm chứng về niềm hy vọng khi không giấu khó khăn dưới vẻ ngoài vui vẻ, nhưng cũng không buông mình trong tuyệt vọng. Chứng tá ấy có sức gần gũi vì người khác nhận ra đây là một mái nhà thật, có thương tích thật, và đang thật sự tìm đường trở về.
Lời xin lỗi của người lớn có thể là một bài học đức tin rất sâu cho trẻ em. Nó cho thấy sự thật quan trọng hơn việc giữ quyền lực. Nó cho thấy người có trách nhiệm vẫn có thể sai, và có thể sửa sai mà không mất phẩm giá. Nó cho thấy yêu thương không chỉ là đòi người kia ngoan hơn, mà còn là tự mình sống tốt hơn. Khi một người cha hoặc người mẹ không bao giờ nhận lỗi, trẻ dễ hiểu rằng mạnh là không cần xin lỗi. Khi người lớn biết xin lỗi và thay đổi, trẻ có thể học rằng mạnh còn là dám đối diện với điều chưa tốt trong chính mình.
Tuy vậy, sự khiêm tốn cần đi đến hành động. Một lời xin lỗi được lặp đi lặp lại mà không có nỗ lực thay đổi sẽ dần mất sức chữa lành. Nếu đã biết lời nói của mình gây đau, cần học cách dừng lại trước khi nói. Nếu đã biết mình bỏ mặc việc nhà, cần nhận một phần việc cụ thể. Nếu đã biết gia đình thiếu đối thoại, cần dành thời gian có thể thực hiện được. Nếu đã biết một thói quen đang gây hại, cần tìm cách từ bỏ và nhờ giúp đỡ khi cần. Chứng tá trưởng thành khi lòng thống hối trở thành một hướng sống, dù việc thay đổi có thể chậm và còn nhiều lần phải bắt đầu lại.
Gia đình cũng cần nhìn những người đang gặp đổ vỡ bằng lòng thương xót. Một mái nhà đang rạn nứt không phải một bản tin để những nhà khác bàn tán. Một người đang chịu hậu quả của những lựa chọn sai không phải đối tượng để chúng ta chứng minh mình đúng. Một người con đang xa nhà không phải bằng chứng cho phép kết án toàn bộ đời sống của cha mẹ. Có những điều chúng ta không biết, những cố gắng chúng ta chưa thấy, những thương tích không thể kể hết. Sống chứng tá bao gồm cả việc không dùng nỗi đau của người khác để làm nổi bật sự đạo đức của mình.
Vì thế, gia đình thừa sai là gia đình biết mình còn cần được Tin mừng hóa. Mỗi ngày, mái nhà ấy vẫn phải học yêu, học tha thứ, học nói thật, học chia sẻ trách nhiệm, học đón nhận người khác trong sự khác biệt. Khiêm tốn như vậy giúp gia đình mở cửa mà không kiêu căng, phục vụ mà không coi mình cao hơn người được phục vụ, khuyên nhủ mà không quên mình cũng cần được nâng đỡ. Người ngoài có thể cảm thấy gần một gia đình biết nhận mình còn đang học. Và chính sự gần gũi ấy có thể mở đường cho một cuộc gặp gỡ sâu hơn với Đức Kitô.
6. Khi tiền bạc, danh dự và cái tôi làm vị nhạt đi
Tiền bạc là một nhu cầu thật của gia đình. Không thể nuôi con bằng những lời tốt đẹp mà không lo cơm ăn, học hành, chăm sóc sức khỏe. Công việc nghiêm túc và sự quản lý khôn ngoan là những trách nhiệm đáng trân trọng. Nhưng tiền bạc cần được đặt trong tương quan với mục đích của đời sống gia đình. Khi mọi quyết định đều xoay quanh việc kiếm thêm, giữ thêm, có thêm, những điều từng được coi là quý nhất có thể dần bị đẩy xuống sau. Người ta nói làm việc vì gia đình, nhưng gia đình không còn được gặp người đang làm việc vì mình. Người ta nói lo cho tương lai của con, nhưng tuổi thơ hiện tại của con trôi qua trong sự vắng mặt của cha mẹ.
Một mái nhà mất vị khi giá trị của mỗi người bị đo chủ yếu bằng khả năng tạo ra thu nhập. Người kiếm nhiều được quyền quyết định mọi việc. Người kiếm ít thấy mình phải im lặng. Người ở nhà chăm con hoặc chăm người bệnh bị coi là không đóng góp. Người già không còn làm ra tiền thì cảm thấy mình không còn đáng kể. Trong khi đó, đời sống gia đình được nâng đỡ bởi nhiều thứ không thể quy ra tiền: sự hiện diện, công việc chăm sóc, trí nhớ, lòng kiên nhẫn, khả năng làm cho người khác được an tâm. Tin mừng giúp gia đình nhìn lại những giá trị ấy để không biến mái nhà thành nơi người ta phải chứng minh mình có ích mới được yêu.
Danh dự cũng có thể làm muối nhạt khi gia đình sợ điều người ngoài nghĩ hơn là quan tâm đến điều người trong nhà đang chịu. Con phải chọn ngành học vì cha mẹ muốn được nể. Đám cưới phải vượt khả năng tài chính vì sợ bị chê. Người có vấn đề cần được giúp thì bị yêu cầu im lặng vì “chuyện này mà ai biết thì xấu hổ”. Một đôi vợ chồng đang tổn thương không được tìm sự hỗ trợ vì sợ người khác nhận ra nhà mình không như hình ảnh đã tạo. Khi ấy, danh dự bên ngoài trở thành gánh nặng bên trong. Người thân phải trả giá cho một hình ảnh mà không ai được quyền làm thay đổi.
Cái tôi làm vị nhạt theo một cách khác: mỗi người đều muốn được hiểu, nhưng ít người sẵn lòng hiểu trước. Mỗi người đều nhớ những điều mình đã nhịn, nhưng quên những lần người kia cũng đã nhịn mình. Mỗi người đều muốn được đối xử dịu dàng, nhưng cho phép mình nói nặng vì đang mệt. Trong một cuộc tranh luận, điều quan trọng nhất dần trở thành việc ai thắng. Những chuyện cũ được đưa ra, những điểm yếu được nhắm tới, những người ngoài được gọi vào để làm bằng chứng. Cuối cùng, một người có thể thắng về lý lẽ trong khi cả hai cùng thua về tương quan.
Tin mừng mời gia đình học một sự tự do sâu hơn. Tôi có thể bảo vệ điều đúng mà không làm nhục người đối diện. Tôi có thể nói nhu cầu của mình mà không phủ nhận nhu cầu của người kia. Tôi có thể thừa nhận người khác đã cố gắng, dù vẫn cần họ thay đổi một điều nào đó. Tôi có thể dừng một cuộc cãi vã để cả hai bình tĩnh lại, rồi trở về đối thoại. Sự tự do ấy không đến dễ dàng. Nó cần cầu nguyện, rèn luyện, và đôi khi cần sự đồng hành thích hợp. Nhưng mỗi lần gia đình lựa chọn như thế, tình yêu được giải thoát một chút khỏi sự thống trị của cái tôi.
Một gia đình có vị cũng cần có lòng thương xót trong cách nhìn những người nghèo hơn mình. Không phải mọi khó khăn đều do người ta lười biếng. Không phải mọi thành công đều chỉ do tài giỏi. Có những người đã làm việc rất chăm nhưng vẫn mắc kẹt vì bệnh tật, vì trách nhiệm chăm sóc, vì hoàn cảnh bất lợi. Nhận ra điều ấy giúp gia đình bớt kiêu ngạo và biết chia sẻ. Con cái lớn lên trong một mái nhà biết trân trọng người lao động, biết trả công công bằng, biết giúp người khó khăn với sự tế nhị sẽ học được một cách nhìn con người sâu hơn vẻ ngoài và địa vị.
7. Người ngoài có thể nhận ra điều gì nơi mái nhà chúng ta?
Một gia đình Công giáo hiện diện giữa khu phố, nơi làm việc, trường học, họ hàng. Chứng tá vì thế không chỉ diễn ra trong những lúc gia đình chủ động nói về đức tin. Nó còn diễn ra khi có tranh chấp, khi làm ăn, khi phải trả nợ, khi có người cần giúp, khi sống cạnh một người khác niềm tin. Người hàng xóm có thể chưa từng đọc sách giáo lý, nhưng biết gia đình bên cạnh có giữ lời hay không. Người mua hàng có thể không hiểu các sinh hoạt giáo xứ, nhưng biết người bán có chân thật hay không. Người làm công có thể không biết gia đình tham gia hội đoàn nào, nhưng biết mình được trả công và đối xử ra sao.
Chính những điều ấy tạo ra sự đáng tin. Khi gia đình sống ngay thẳng, người khác có thể chưa lập tức tin vào Đức Kitô, nhưng họ bớt lý do để nghĩ rằng đức tin chỉ là lời nói. Khi gia đình biết xin lỗi hàng xóm vì đã gây phiền, biết nhận trách nhiệm trong một việc làm sai, biết trả lại món đồ mượn, biết giải quyết bất đồng bằng sự tôn trọng, họ đang góp phần làm cho đời sống chung có thêm lòng tin. Lòng tin xã hội được xây từ rất nhiều việc nhỏ như thế. Một mái nhà giữ lời có thể trở thành một điểm tựa cho cả những người chưa chia sẻ cùng niềm tin.
Ngược lại, khoảng cách giữa lời nói đạo đức và cách sống có thể làm người khác tổn thương sâu. Khi một người nhân danh đức tin để tạo sự tin tưởng rồi gian dối trong việc làm ăn, thiệt hại không chỉ nằm ở tiền bạc. Người bị tổn thương có thể trở nên dè dặt trước cả những lời nói về Thiên Chúa. Khi một gia đình tỏ ra đạo đức nhưng đối xử tàn nhẫn với người yếu thế, người chứng kiến có thể đặt câu hỏi về ý nghĩa của đời sống đạo. Điều ấy nhắc chúng ta rằng căn tính Công giáo cần được mang bằng sự khiêm tốn và trách nhiệm. Những biểu tượng thánh thiêng càng hiện diện rõ, đời sống càng cần được soi xét chân thành.
Gia đình không thể kiểm soát mọi điều người khác nghĩ. Có lúc sống đúng vẫn bị hiểu lầm. Có lúc giúp đỡ vẫn bị nghi ngờ. Có lúc làm điều ngay thẳng lại chịu thiệt. Chứng tá không bảo đảm được người ta khen. Điều gia đình có thể chịu trách nhiệm là cách mình sống trước mặt Chúa và trước mặt người khác. Khi sự tốt lành không được đón nhận ngay, gia đình vẫn cần kiên nhẫn. Muối làm việc theo cách của muối; đức tin sinh hoa trái trong thời gian của Thiên Chúa. Một việc tốt hôm nay có thể được người khác hiểu sau nhiều năm, khi họ nhớ lại rằng giữa lúc khó khăn đã có một mái nhà không bỏ mặc họ.
Sức lan của Tin mừng vì thế không thể chỉ được đo bằng số hoạt động hoặc số người được mời đến. Hoạt động tông đồ là cần thiết và có giá trị, nhưng cần được nuôi bằng đời sống thật. Một buổi chia sẻ về gia đình sẽ có chiều sâu hơn khi người chia sẻ đang cố gắng lắng nghe chính người nhà mình. Một việc bác ái sẽ diễn tả Tin mừng rõ hơn khi người được giúp được đối xử bằng phẩm giá. Một lời mời đến nhà thờ sẽ trở nên dễ đón nhận hơn khi người mời đã sống đáng tin trong những tương quan thường ngày. Những điều bên ngoài và bên trong cần nâng đỡ nhau để chứng tá có sự thống nhất.
8. Mặn lại bằng cách nào?
Câu hỏi của Chúa Giêsu về muối nhạt là một lời cảnh tỉnh nghiêm túc. Chúng ta không nên làm nhẹ lời ấy bằng cách nghĩ rằng mọi sự rồi sẽ tự ổn. Nhưng cũng không nên dùng hình ảnh ấy để kết luận một gia đình đã nhạt thì không còn hy vọng. Tin mừng đồng thời mở cho con người con đường hoán cải. Đức Kitô tìm người lạc, chữa người bệnh, gọi người tội lỗi trở về. Người có thể đổi mới một mái nhà đã mệt, nếu những người trong nhà sẵn lòng mở cửa và cộng tác với ân sủng.
Sức sống ấy không thể chỉ được tạo ra bằng việc gia tăng hoạt động. Một gia đình có thể kín lịch mà vẫn thiếu tình yêu. Có thể tham gia nhiều chương trình nhưng không có thời gian nói chuyện với nhau. Có thể phục vụ ở nhiều nơi nhưng để một người trong nhà gánh mọi việc còn lại. Vì thế, trước khi thêm điều mới, gia đình có khi cần nhìn lại những điều đang có. Điều gì đang làm chúng ta xa nhau? Thói quen nào làm người thân bị tổn thương? Điều gì đang chiếm chỗ của cầu nguyện, bữa ăn chung, việc chăm sóc, sự nghỉ ngơi cần thiết? Việc đổi mới bắt đầu từ một sự thật được nhận ra.
Cầu nguyện đưa gia đình trở về với nguồn của tình yêu. Quỳ xuống trước Chúa, mỗi người nhớ rằng mình cũng là người cần được tha thứ, cần được hướng dẫn, cần được cứu khỏi những khép kín của chính mình. Trong cầu nguyện, người cha không chỉ là người có trách nhiệm dạy con, nhưng còn là một người con của Thiên Chúa đang phải học. Người mẹ không chỉ là người chăm sóc mọi người, nhưng cũng là một người được Chúa yêu và cần được nâng đỡ. Những người con không chỉ là đối tượng của các yêu cầu, nhưng là những con người được Thiên Chúa biết tên và nhìn bằng tình yêu. Khi cùng đứng trước Chúa, gia đình có thể học nhìn nhau từ một chiều sâu mới.
Tuy vậy, cầu nguyện trong gia đình cần được sống bằng sự chân thành. Không dùng giờ kinh để bóng gió lên án một người. Không lấy ý cầu nguyện làm cách công khai kể lỗi của nhau. Không ép một người đang tổn thương phải lập tức tỏ ra bình an trong khi điều gây tổn thương vẫn tiếp diễn. Cầu nguyện giúp chúng ta can đảm đi vào sự thật, chứ không giúp chúng ta né tránh sự thật. Sau một giờ kinh, có thể vẫn cần một cuộc đối thoại khó, một quyết định sửa sai, một việc bồi hoàn, một sự giúp đỡ từ bên ngoài. Chính những việc ấy có thể là cách gia đình đáp lại điều Chúa đang soi sáng.
Lời Chúa cũng cần đi vào những câu hỏi cụ thể. Đọc về lòng thương xót, gia đình có thể hỏi: ai trong nhà đang cần được nghe một lời dịu dàng hơn? Đọc về sự chân thật, gia đình có thể hỏi: có điều gì trong cách làm ăn hoặc cư xử đang cần sửa? Đọc về việc phục vụ, gia đình có thể hỏi: phần việc hiện nay có đang dồn quá nhiều lên một người? Đọc về lòng tin, gia đình có thể hỏi: nỗi lo nào đang làm chúng ta mất bình an và khép lại với nhau? Một đoạn Tin mừng ngắn được đón nhận như thế có thể mở ra nhiều thay đổi. Lời Chúa bắt đầu có chỗ ở trong mái nhà khi người ta cho phép Lời ấy chạm tới việc mình thực sự đang sống.
Bí tích Hòa giải mời mỗi người xét mình về chính trách nhiệm của mình. Tôi đã nói gì, đã làm gì, đã bỏ qua điều gì, đã có thể yêu mà không yêu ra sao? Việc xét mình sẽ mất chiều sâu nếu chỉ là một bản kể lỗi của người khác. Gia đình được đổi mới khi từng người bớt chờ người kia thay đổi trước, và nhận phần hoán cải thuộc về mình. Ân sủng bí tích không loại bỏ công việc sửa chữa; ân sủng nâng đỡ công việc ấy. Đã nhận ra mình làm sai trong tiền bạc thì tìm cách sửa. Đã xúc phạm thì xin lỗi. Đã thiếu trách nhiệm thì nhận việc. Đã gây tổn thương lòng tin thì kiên nhẫn xây dựng lại bằng sự trung thực.
Thánh Thể nuôi gia đình bằng tình yêu tự hiến của Đức Kitô. Từ bàn tiệc Thánh Thể, gia đình được mời trở về bàn ăn của mình với một cách hiện diện khác. Người đã được Chúa đón nhận học đón nhận người thân. Người đã được Chúa nuôi dưỡng học quan tâm tới nhu cầu của người khác. Người đã nghe lời bình an học gìn giữ sự bình an bằng lời nói và hành vi. Sự nối kết ấy cần được tập luyện mỗi ngày. Có thể hôm nay chỉ là việc không buông một câu châm chọc, chủ động rửa chén, hỏi người bệnh có cần gì, hoặc nghe con nói thêm mười phút. Chính những bước nhỏ giúp đời sống bí tích thấm vào đời sống gia đình.
9. Những việc nhỏ để vị trở lại
Một gia đình có thể bắt đầu từ việc phục hồi một khoảng thời gian thật sự dành cho nhau. Không cần đặt mục tiêu quá lớn đến mức chỉ làm được vài hôm rồi bỏ. Có thể là một bữa ăn chung vào thời điểm phù hợp, một buổi tối ngắn không điện thoại, một cuộc đi bộ, một lần cả nhà cùng ngồi nghe nhau. Điều quan trọng là trong khoảng thời gian ấy, người có mặt được quan tâm thật. Bữa ăn chung không nên trở thành phiên kiểm tra kết quả học tập. Cuộc trò chuyện không nên chỉ có người lớn hỏi và trẻ em trả lời. Mỗi người cần có cơ hội kể điều vui, điều khó, điều mình chưa biết giải quyết.
Gia đình cũng có thể bắt đầu bằng việc thay đổi một kiểu nói năng. Ngưng dùng những từ làm nhục. Ngưng gắn cho người thân một nhãn cố định: “Con lúc nào cũng…”, “Anh chẳng bao giờ…”, “Em vốn là người…”. Những lời ấy làm một lỗi lầm trở thành căn tính, khiến người nghe khó tin mình còn có thể thay đổi. Có thể nói rõ điều chưa đúng mà không phủ nhận toàn bộ con người. Có thể góp ý một hành vi, yêu cầu một trách nhiệm, đặt một giới hạn bằng sự nghiêm túc và tôn trọng. Khi ngôn ngữ được chữa lành, bầu khí trong nhà thường cũng bắt đầu thay đổi.
Một việc khác là nhìn lại sự phân chia trách nhiệm. Ai đang phải nhớ mọi lịch hẹn, mọi khoản cần trả, mọi đồ dùng sắp hết, mọi công việc chăm sóc? Ai có thể nghỉ mà không thấy có lỗi, ai gần như không bao giờ được nghỉ? Những câu hỏi ấy giúp gia đình nhận ra gánh nặng thường bị bỏ quên. Yêu thương cần trở thành sự tham gia cụ thể. Người có khả năng nhận thêm việc thì nhận. Trẻ em được dạy làm những việc phù hợp với tuổi. Người đang yếu được giảm gánh. Gia đình có vị khi trách nhiệm được chia sẻ trong sự công bằng, thay vì dựa mãi vào lòng tốt và sức chịu đựng của một người.
Có những mái nhà cần bắt đầu bằng việc trả lại một điều: trả một món nợ, trả một lời hứa, trả danh dự cho người đã bị nói oan, trả thời gian cho người đã bị bỏ quên. Không phải điều gì cũng sửa được hoàn toàn, nhưng sự thành thật trong việc sửa sai vẫn có ý nghĩa. Một người con chủ động về thăm cha mẹ sau thời gian dài ít quan tâm. Một người chồng nhận lại phần chăm sóc mà mình đã mặc nhiên để vợ gánh. Một người mẹ nói với con rằng mình đã hiểu sai một chuyện. Những việc ấy có thể nhỏ trong mắt người ngoài, nhưng đối với người đã chờ đợi, chúng có thể là một cánh cửa mở ra.
Gia đình cũng cần học cách đón nhận lòng tốt của nhau. Có người đã tổn thương lâu nên khi người kia bắt đầu thay đổi, họ vừa hy vọng vừa dè chừng. Sự dè chừng ấy cần được tôn trọng. Không thể đòi lòng tin trở lại ngay chỉ vì một lời xin lỗi. Nhưng nếu thay đổi là thật và bền bỉ, gia đình cần tạo điều kiện cho điều tốt được lớn lên. Một lời cảm ơn, một sự ghi nhận, một cuộc đối thoại bình tĩnh có thể nâng đỡ nỗ lực ấy. Việc chữa lành thường cần cả người sửa sai và người bị tổn thương được đồng hành, để không ai phải tự mình gánh toàn bộ con đường.
Và có lúc việc nhỏ cần làm là xin giúp đỡ. Một gia đình không nhất thiết tự giải quyết được mọi vấn đề. Có những khó khăn liên quan đến sức khỏe, nghiện ngập, tổn thương tâm lý, bạo lực, nợ nần hoặc những rạn nứt kéo dài cần sự hỗ trợ phù hợp. Tìm người có khả năng đồng hành là một cách nhận trách nhiệm với mái nhà. Cầu nguyện có thể nâng đỡ quyết định ấy. Cộng đoàn có thể trở thành nơi nâng đỡ ấy. Khi một gia đình được giúp đúng lúc, sự hiện diện của Hội thánh trở nên cụ thể: người đang yếu không bị để một mình, người đang cần thay đổi không bị bỏ mặc trong những lời khuyên chung chung.
10. Đừng để người thân đói tình yêu ngay trong một mái nhà có đạo
Có một nỗi buồn rất sâu khi người ta được nuôi đầy đủ mà vẫn đói tình yêu. Nhà có thức ăn, có chỗ ngủ, có điều kiện học hành, nhưng thiếu một ánh mắt muốn hiểu. Người già có thuốc, có người lo việc cần, nhưng ít được nghe một câu hỏi về lòng mình. Người con được trả học phí, nhưng không dám kể nỗi sợ. Người vợ được bảo rằng mọi việc chồng làm đều vì gia đình, nhưng không có một cuộc trò chuyện thật. Người chồng được mong đợi phải vững vàng, nhưng không có chỗ để nói mình đang kiệt sức. Những cái đói ấy có thể bị che dưới một đời sống bên ngoài khá đầy đủ.
Đức tin gọi gia đình nhìn thấy chúng. Chúng ta không thể đáp ứng mọi nhu cầu của nhau một cách hoàn hảo, nhưng có thể học hiện diện với nhau chân thành hơn. Không phải lúc nào cũng có câu trả lời, nhưng có thể lắng nghe. Không phải lúc nào cũng giải quyết được nỗi buồn, nhưng có thể không bỏ người buồn một mình. Không phải lúc nào cũng có tiền giúp như mong muốn, nhưng có thể nói thật, cùng tìm cách và không làm nhục nhau vì khó khăn. Tình yêu trong gia đình được cảm nhận khi người ta biết rằng sự yếu đuối của mình sẽ được gặp bằng trách nhiệm và lòng thương xót.
Một mái nhà có đạo cần để người thân nhận ra rằng Thiên Chúa được nhắc đến trong lời kinh cũng đang dẫn chúng ta tới việc chăm sóc nhau. Người con không nên chỉ nhớ đức tin như một loạt điều bị buộc phải làm, mà còn được nhớ những lúc cha mẹ biết nhận lỗi, biết bênh vực người yếu, biết giữ sự ngay thẳng, biết cầu nguyện trong khó khăn mà vẫn tiếp tục chịu trách nhiệm. Người già không nên chỉ nghe lời dạy về lòng hiếu thảo, mà còn được sống những ngày cuối trong sự kính trọng. Người phối ngẫu không nên chỉ nghe nói về sự bất khả phân ly, mà còn được gặp một người đang cố gắng làm cho lời hứa trở thành sự chăm sóc thật.
Đó là cách gia đình gìn giữ vẻ đẹp của Tin mừng tình yêu và sự sống. Sự sống được bảo vệ khi đứa trẻ được đón nhận, người bệnh được chăm sóc, người già không bị coi là vật cản, người đang tuyệt vọng được nâng đỡ, người bị tổn thương được bảo vệ. Tình yêu được làm chứng khi con người được nhìn bằng phẩm giá, khi trách nhiệm được chia sẻ, khi sự trung tín có sự thật và lòng thương xót, khi gia đình không để ai phải liên tục thu nhỏ mình để những người khác được thoải mái.
Có thể gia đình chưa làm được nhiều. Có thể hôm nay cả nhà còn đang vất vả và chỉ đủ sức bắt đầu bằng một điều. Nhưng một điều thật vẫn có giá trị: một lời xin lỗi không kèm biện hộ; một việc được nhận làm đến nơi; một cuộc gọi cho người già; một khoản tiền được trả đúng; một giờ ngồi bên người bệnh; một lần dừng lại trước khi làm tổn thương người thân. Khi được làm trong tình yêu và được lặp lại, những điều ấy dần thay đổi bầu khí của mái nhà. Vị của Tin mừng trở lại qua những lựa chọn có thể sống được.
11. Để lời gọi “muối cho đời” đi vào mái nhà hôm nay
Chúa Giêsu gọi các môn đệ là muối khi họ còn phải học rất nhiều điều. Họ chưa hoàn toàn hiểu Người. Họ còn những sợ hãi, tham vọng và yếu đuối. Lời gọi ấy vì thế cũng có thể đến với gia đình chúng ta hôm nay: một mái nhà chưa hoàn tất, đang mang những giới hạn thật, nhưng được Chúa yêu và được mời cộng tác với Người. Chúng ta không cần giả vờ mình đã có tất cả. Chúng ta cần thành thật đón nhận điều Chúa đang muốn làm trong đời sống mình.
Lời cảnh báo về muối nhạt giữ chúng ta khỏi sự tự mãn. Lòng thương xót của Chúa giữ chúng ta khỏi tuyệt vọng. Giữa hai điều ấy, gia đình có thể đi một con đường khiêm tốn: nhận ra mình đang nhạt ở đâu, trở về với nguồn, sửa điều có thể sửa, tìm sự giúp đỡ cần thiết, và kiên trì trong những việc nhỏ. Con đường ấy có lúc vui, có lúc chậm, có lúc phải bắt đầu lại sau một thất bại. Điều quan trọng là mái nhà không đóng cửa trước ân sủng và không coi nỗi đau của người thân là điều phải chấp nhận mãi.
Trước khi nghĩ đến một nơi xa, gia đình có thể nhìn người đang ngồi gần mình. Người ấy cần gì từ tôi? Có điều gì họ đã cố nói mà tôi chưa nghe? Có việc gì tôi đã hứa mà chưa làm? Có một nỗi buồn nào tôi đã xem nhẹ? Có một trách nhiệm nào tôi đang để người khác gánh vì tôi biết họ sẽ không từ chối? Những câu hỏi ấy đưa việc truyền giáo về nơi gần nhất, nơi tình yêu cần được kiểm chứng mỗi ngày. Khi mái nhà để mình được Tin mừng đổi mới, mái nhà ấy đang làm chứng rằng Đức Kitô có thể đi vào đời sống thật và biến đổi đời sống ấy.
Rồi từ mái nhà, vị ấy có thể lan ra. Người con học được sự ngay thẳng đem nó đến trường. Người cha học được sự tôn trọng đem nó vào công việc. Người mẹ được nâng đỡ trong gia đình có thêm khả năng nâng đỡ người khác. Người già được đón nhận có thể tiếp tục trao lại sự khôn ngoan và lời cầu nguyện. Người hàng xóm gặp một gia đình biết giữ lời có thêm một lý do để tin vào lòng tốt. Không ai có thể tính hết những đường đi của chứng tá. Một đời sống yêu thương có thể chạm đến nhiều người theo những cách gia đình không bao giờ biết.
Muối có giá trị trong việc nó làm cho đời sống chung. Gia đình Công giáo cũng được mời sống căn tính của mình bằng những hoa trái người khác có thể đón nhận: sự chân thật, lòng trung tín, việc phục vụ, sự kính trọng, khả năng tha thứ và cùng nhau bắt đầu lại. Những hoa trái ấy cần được nuôi mỗi ngày từ tình yêu của Đức Kitô. Khi ở lại trong Người, gia đình có một nguồn để trở về giữa những mệt mỏi. Khi xa nguồn ấy, gia đình cần nghe lời cảnh tỉnh và can đảm quay lại.
Hôm nay, có thể điều Chúa xin rất cụ thể. Cha ngồi xuống nghe con. Mẹ được nghỉ và được hỏi han. Hai vợ chồng nói với nhau một điều thật bằng giọng không làm đau. Một người con gọi về cho cha mẹ. Một món nợ được nhìn nhận. Một thói quen gây hại được bắt đầu từ bỏ. Một người đang chịu đựng được bảo vệ. Một lời kinh được nối tiếp bằng một hành động yêu thương. Chính ở những nơi ấy, lời “anh em là muối cho đời” bắt đầu có hình hài trong mái nhà chúng ta.
12. Những câu hỏi để gia đình cùng nhìn lại
Gia đình có thể dành một khoảng thời gian bình tĩnh để nghe nhau. Mục đích là nhận ra điều đang cần được chăm sóc, không phải tìm người có lỗi để kết án. Mỗi người nói về kinh nghiệm của mình; những người khác cố gắng nghe hết trước khi trả lời. Nếu vấn đề quá căng thẳng hoặc có nguy cơ gây hại, cần chọn cách đối thoại và sự hỗ trợ bảo đảm an toàn cho người tham dự.
– Trong nhà mình, ai đang mệt mà ít được hỏi han? Ai đang có điều muốn nói nhưng sợ nói ra sẽ bị xem thường?
– Đức tin của chúng ta đang giúp cách nói năng và đối xử với nhau thay đổi ra sao? Có thực hành đạo đức nào cần được nối lại với một trách nhiệm cụ thể?
– Những lời nói nào đã thành thói quen nhưng đang làm người thân bị tổn thương? Tuần này, mỗi người có thể bắt đầu sửa một điều gì?
– Việc kiếm tiền, học hành, phục vụ và sinh hoạt bên ngoài có đang làm chúng ta thiếu sự hiện diện dành cho nhau? Điều gì cần được sắp xếp lại?
– Công việc trong nhà và việc chăm sóc người yếu có được chia sẻ công bằng không? Ai cần được giảm gánh ngay?
– Có món nợ, lời hứa, hành vi gian dối hoặc việc làm sai nào chúng ta cần nhìn nhận và sửa chữa?
– Người ngoài sống gần gia đình có thể cảm nhận sự chân thật, lòng tôn trọng và tinh thần phục vụ của chúng ta ở đâu?
– Gia đình đang cần sự đồng hành nào để có thể chữa lành một khó khăn mà mình chưa giải quyết được?
– Một việc nhỏ, rõ ràng và có thể thực hiện trong tuần này để vị của Tin mừng trở lại là gì?
Lời nguyện
Lạy Chúa Giêsu, Chúa đã gọi chúng con là muối cho đời. Xin giúp chúng con đón nhận lời gọi ấy bằng lòng biết ơn và sự khiêm tốn. Chúa biết mái nhà chúng con, biết những cố gắng không ai thấy, biết những mệt mỏi chưa nói thành lời, biết cả những điều chúng con đã làm tổn thương nhau. Xin soi sáng để chúng con nhận ra nơi tình yêu đang nguội lạnh, nơi sự thật đang bị che giấu, nơi một người đang phải gánh quá nhiều mà chưa được nâng đỡ.
Xin cho chúng con biết trở về với Chúa trong cầu nguyện, trong Lời Chúa và trong các bí tích, rồi can đảm đem điều đã đón nhận vào đời sống. Xin cho lời kinh giúp chúng con biết lắng nghe. Xin cho ơn tha thứ giúp chúng con biết nhận lỗi và sửa sai. Xin cho bàn tiệc Thánh Thể dạy chúng con biết chia sẻ, biết phục vụ, biết gìn giữ phẩm giá của người đang sống cạnh mình. Xin cho chúng con biết bảo vệ người yếu thế và tìm sự giúp đỡ khi mái nhà đang cần được chữa lành.
Lạy Chúa, xin chăm sóc những gia đình đang kiệt sức, những đôi vợ chồng đang xa nhau, những cha mẹ đau lòng vì con, những người con đang mang thương tích, những người già đang cô đơn, những người bệnh cần được nâng đỡ. Xin cho cộng đoàn chúng con trở thành nơi họ được đón nhận bằng sự thật và lòng thương xót. Xin đừng để chúng con dùng danh nghĩa đạo đức để làm nỗi đau của họ thêm nặng.
Xin cho gia đình chúng con có vị của Tin mừng trong những việc nhỏ hôm nay: một lời nói dịu dàng, một lời xin lỗi chân thành, một trách nhiệm được chu toàn, một lựa chọn ngay thẳng, một bàn tay ở lại bên người đang yếu. Và khi chúng con lại vấp ngã, xin giúp chúng con biết đứng dậy, trở về với Chúa và tiếp tục học yêu thương. Amen.

Nguồn tin: Linh mục An Mai CSSR: