CHƯƠNG V MỘT MÁI NHÀ BIẾT TRUYỀN ĐỨC TIN

Chủ nhật - 04/10/2026 08:54

Thư Mục vụ, số 6
“Anh em phải lặp lại những lời ấy cho con cái, nói lại cho chúng khi ngồi trong nhà cũng như lúc đi đường, lúc đi ngủ cũng như khi thức dậy.” (Đnl 6,6-7)
1. Trường đức tin trước lớp giáo lý
Trước khi một đứa trẻ biết đọc chữ “Thiên Chúa”, nó đã nhìn thấy cách cha mẹ sống trước mặt Thiên Chúa. Trước khi thuộc một kinh, nó đã nghe giọng người lớn trong nhà khi vui, khi buồn, khi bất đồng, khi gặp một điều không như ý. Trước khi được giải thích rằng Thiên Chúa là tình yêu, nó đã cảm nhận mình có được yêu thương hay không, có được lắng nghe hay không, có được đón nhận ngay cả khi làm sai hay không. Trước khi bước vào lớp giáo lý, nó đã sống nhiều năm trong một lớp học không có bảng đen, không có giờ kiểm tra, không có sổ điểm, nhưng những bài học ở đó đi vào lòng rất sâu. Lớp học ấy là gia đình. Người dạy là những người thân. Phương pháp là đời sống. Bài học được lặp lại mỗi ngày qua một ánh mắt, một bàn tay, một tiếng thở dài, một lời cầu nguyện, một cách đối xử.
Bởi vậy, lời mời gọi làm cho gia đình trở thành ngôi trường giáo dục đức tin chạm tới một trách nhiệm rất căn bản. Gia đình không chỉ chuẩn bị cho con một chỗ học tốt, một nghề nghiệp vững, một khả năng tự lập, một vốn sống đủ để bước vào xã hội. Gia đình còn được mời gọi giúp con biết mình từ đâu đến, được ai yêu thương, sống để làm gì, phải làm gì với sự tự do của mình, và có thể đặt cuộc đời vào đâu khi những điểm tựa quen thuộc không còn. Một đứa trẻ được chuẩn bị rất kỹ để thi cử nhưng không được nâng đỡ để đối diện với đau khổ vẫn có thể hoang mang khi gặp thất bại đầu tiên. Một người trẻ biết nhiều ngoại ngữ nhưng không biết nói lời xin lỗi có thể đi rất xa mà vẫn không biết trở về với người mình đã làm tổn thương. Một người có nhiều kỹ năng nhưng không có lương tâm được giáo dục sẽ dễ dùng khả năng của mình để phục vụ lợi ích riêng bằng mọi giá. Giáo dục đức tin giúp con người học cách sống toàn bộ cuộc đời trước mặt Thiên Chúa, với trách nhiệm đối với chính mình và đối với người khác.
Cha mẹ là những người rao giảng Tin Mừng đầu tiên cho con cái. Điều ấy không đòi mọi cha mẹ phải có khả năng giảng một bài thần học. Có người cha ít chữ, có người mẹ nói không khéo, có gia đình chưa từng sở hữu một tủ sách đạo, nhưng vẫn trao cho con một nền tảng đức tin sâu sắc. Người cha ấy làm việc nặng nhọc nhưng không lấy của người khác. Người mẹ ấy không giải thích được nhiều thuật ngữ, nhưng biết cầu nguyện cho người làm mình buồn. Cả nhà không có nhiều tiền, nhưng vẫn dành một phần nhỏ để giúp người túng thiếu. Khi con hỏi điều chưa biết, cha mẹ không làm ra vẻ mình hiểu hết; họ cùng con tìm hiểu, hỏi linh mục, đọc lại Kinh Thánh, học thêm giáo lý. Trong những điều ấy, đứa trẻ nhận ra đức tin là một con đường có thể bước đi, một ánh sáng có thể mang theo, một sự hiện diện có thể cậy dựa.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng gương sống và việc dạy dỗ phải nâng đỡ nhau. Một mái nhà tử tế rất quý, nhưng con cái vẫn cần được nghe về Đức Giêsu, cần biết vì sao gia đình cầu nguyện, vì sao tham dự Thánh lễ, vì sao lãnh nhận các bí tích, vì sao tha thứ, vì sao trân trọng sự sống. Nếu cha mẹ chỉ sống tốt mà không bao giờ nói về nguồn mạch của lòng tốt ấy, con có thể quý cha mẹ nhưng chưa hiểu đức tin của cha mẹ. Nếu cha mẹ chỉ nói nhiều về Chúa mà đời sống thiếu yêu thương, con lại khó nhận ra vẻ đẹp của điều được dạy. Ngôi trường đức tin của gia đình cần cả lời nói lẫn chứng tá, cả việc giải thích lẫn sự kiên nhẫn, cả những điều phải tin lẫn kinh nghiệm được sống trong tình yêu.
Một đứa trẻ hỏi: “Tại sao nhà mình phải đi lễ?” Có thể cha mẹ trả lời rất nhanh: “Vì người Công giáo phải đi lễ.” Câu trả lời ấy nói lên một bổn phận, nhưng chưa mở được ý nghĩa của bổn phận. Cha mẹ có thể nói thêm bằng những lời gần gũi: “Nhà mình đi gặp Chúa, tạ ơn Chúa, nghe Lời Chúa và đón nhận sự sống Người ban. Cũng như gia đình cần gặp nhau để tình yêu được nuôi dưỡng, chúng ta cần dành thời gian cho Chúa.” Rồi cha mẹ phải sống sao để con nhận ra việc gặp Chúa giúp gia đình biết gặp nhau hơn. Nếu từ nhà thờ trở về, người lớn lập tức mắng nhiếc, nói xấu và làm nhục nhau, đứa trẻ sẽ khó nối kết Thánh lễ với tình yêu. Nếu sau Thánh lễ, cha mẹ biết nhẫn nại hơn một chút, biết nhớ đến người bệnh, biết dành thời gian cho con, thì điều được giải thích đã có một hình hài.
Lớp giáo lý của giáo xứ giữ một vai trò cần thiết. Ở đó, con được học có hệ thống, được làm quen với đời sống cộng đoàn, được hướng dẫn để lãnh nhận các bí tích và lớn lên trong đức tin của Hội thánh. Nhưng giáo lý viên không sống với con trong những giờ con sợ hãi giữa đêm, những ngày con bị bạn bè làm tổn thương, những lúc con thất bại và nghĩ mình vô dụng. Linh mục không hiện diện trong mọi bữa cơm, không nghe được tất cả những câu chuyện sau cánh cửa nhà. Cha mẹ và người thân ở gần con trong những thời điểm ấy. Chính lúc ấy, đức tin được giải thích bằng một cách rất sâu: qua việc người lớn có ở lại hay không, có lắng nghe hay không, có giúp con nhìn thấy một lối đi hay không. Một bài giáo lý về lòng thương xót cần có một mái nhà biết thương xót để đứa trẻ hiểu bằng cả trí óc lẫn trái tim.
Có những phụ huynh rất quan tâm đến chuyện con đã học xong lớp nào, đã đủ điều kiện rước lễ hay chưa, đã được thêm sức hay chưa, nhưng ít khi hỏi con đang hiểu Thiên Chúa thế nào, đang gặp khó khăn gì trong cầu nguyện, đang mang câu hỏi nào về đức tin. Khi việc học đạo chỉ được nhìn như một chặng phải hoàn tất, con dễ nghĩ rằng sau khi nhận đủ các bí tích khai tâm, mình đã xong phần học của đời sống Kitô hữu. Trong khi đó, đức tin cần trưởng thành suốt đời. Gia đình phải giúp con nhận ra rằng học giáo lý mở ra một hành trình. Những điều đã học sẽ tiếp tục được hiểu sâu hơn khi con biết yêu, biết đau, biết chọn lựa, biết đứng trước trách nhiệm và biết cầu nguyện bằng chính cuộc đời mình.
Ngôi trường đức tin trước lớp giáo lý vì thế bắt đầu từ một câu hỏi rất thật dành cho người lớn: trong nhà này, điều gì đang giúp con nhận biết Chúa? Không phải chỉ trên bàn thờ có những ảnh tượng nào, tủ sách có bao nhiêu sách đạo, điện thoại lưu bao nhiêu bài giảng. Cần nhìn cả cách nhà mình sử dụng tiền bạc, cách mình nói về người vắng mặt, cách mình đối xử với người yếu thế, cách mình sửa lỗi của nhau. Đứa trẻ học từ tất cả những điều ấy. Mỗi ngày, gia đình đều đang dạy một điều gì đó. Trách nhiệm của cha mẹ là giúp những bài học âm thầm ấy dẫn con đến với sự thật, lòng nhân hậu và tình yêu Thiên Chúa.
2. Đưa Lời Chúa vào nhịp sống của mái nhà
Sách Đệ nhị luật đặt việc truyền đức tin vào những hoạt động quen thuộc nhất: ngồi trong nhà, đi đường, đi ngủ, thức dậy. Những lời ấy mở ra một cách giáo dục vừa đơn sơ vừa sâu sắc. Đức tin được trao trong nhịp sống, trong những lúc con người cùng hiện diện, trong những câu chuyện có thật, trong những việc phải giải quyết. Gia đình không cần đợi đến khi mọi người có một giờ hoàn hảo, một tâm trạng hoàn hảo, một chương trình hoàn hảo mới bắt đầu nói về Thiên Chúa. Mỗi ngày đã có những cơ hội nhỏ. Điều cần là người lớn đủ chú ý để nhận ra và đủ chân thành để bước vào.
Khi ngồi trong nhà, cha mẹ có thể giúp con đọc một sự việc dưới ánh sáng Tin Mừng. Con kể rằng một bạn trong lớp bị cả nhóm tẩy chay. Người lớn có thể hỏi: “Nếu con là bạn ấy, con sẽ mong người khác làm gì cho mình?” Từ câu chuyện rất cụ thể ấy, con học cách nhìn người khác như một người có phẩm giá, có nỗi đau, có nhu cầu được đón nhận. Con kể rằng có thể gian lận một chút để được điểm cao. Cha mẹ có thể cùng con suy nghĩ về sự thật, về lương tâm, về cái giá của một thành tích có được bằng điều không ngay thẳng. Lời Chúa lúc ấy đi vào đời sống qua một lựa chọn. Con hiểu rằng điều mình nghe trong nhà thờ có liên quan đến việc mình làm trong lớp học.
Khi đi đường, một gia đình có thể thấy người nhặt ve chai, người bán hàng dưới mưa, một cụ già qua đường chậm chạp. Có người lớn dùng những hình ảnh ấy để dọa con: “Không học thì sau này sẽ như thế.” Cách nói ấy vô tình dạy con nhìn những người lao động nghèo như một hình phạt và đo phẩm giá bằng địa vị. Cha mẹ có thể giúp con nhìn khác: “Người ấy đang làm việc rất vất vả. Mình biết quý công sức của người khác và biết chia sẻ khi có thể.” Một câu nói ngắn có thể sửa lại cả một cách nhìn. Giáo dục đức tin xảy ra ngay trên đường đi, khi cha mẹ giúp con nhận ra người trước mắt là một người anh em, một người chị em, chứ không phải một hình ảnh để mình sử dụng cho lời răn dạy.
Khi đi ngủ, tâm hồn con thường bộc lộ những điều ban ngày chưa nói được. Có trẻ sợ ngày mai đến trường, có trẻ buồn vì một lời chê, có trẻ mang mặc cảm về lỗi đã làm. Một lời cầu nguyện trước giờ ngủ có thể là nơi con đặt xuống những điều ấy. Cha mẹ không cần nói dài. Có thể cùng con nhớ lại một điều tốt trong ngày, xin tha thứ về một điều chưa tốt, cầu nguyện cho một người đang đau khổ, rồi phó thác đêm nay cho Chúa. Khi con được nghe rằng mình vẫn được yêu thương sau một ngày không hoàn hảo, con dần học cách sống với sự thật về mình mà không tuyệt vọng. Con biết mình có thể sửa lỗi, có thể bắt đầu lại, có thể bước vào ngày mai với niềm cậy trông.
Khi thức dậy, gia đình có thể trao ngày mới cho Chúa bằng một lời ngắn. Có ngày cả nhà vội, có người phải đi làm từ rất sớm, có trẻ còn ngái ngủ. Một lời chúc lành, một dấu thánh giá, một câu nhắc nhau sống ngay thẳng có thể giúp ngày mới có hướng đi. Đức tin trong nhịp nhà cần có khả năng sống được giữa những điều kiện thực tế. Những thực hành quá dài, quá khó hoặc quá xa với tuổi của con dễ khiến giờ cầu nguyện thành một cuộc chịu đựng. Sự đều đặn của một việc vừa sức thường giúp gia đình đi xa hơn một chương trình lớn chỉ thực hiện được đôi lần.
Đưa Lời Chúa vào nhịp sống cũng đòi cha mẹ biết giữ sự tự nhiên. Không phải câu chuyện nào của con cũng cần bị biến ngay thành một bài giảng. Con có thể cần được nghe hết câu chuyện trước khi được hướng dẫn. Có lúc một cái ôm, một khoảng lặng, một lời thừa nhận “chuyện ấy làm con buồn thật” giúp con mở lòng hơn nhiều lời giải thích vội vàng. Khi đã được hiểu, con dễ đón nhận lời soi sáng. Nếu mỗi lần chia sẻ đều bị cắt ngang bởi một bài răn dạy, con sẽ học cách im lặng. Rồi người lớn tưởng con không có chuyện gì, trong khi thực ra con đã thôi kể.
Có những bữa cơm trở thành lớp học đức tin vì mọi người biết đợi nhau, biết hỏi thăm người mệt, biết để phần cho người về muộn. Có những buổi tối trở thành lớp học đức tin vì một người cha chịu tắt điện thoại để nghe con. Có những ngày khó khăn trở thành lớp học đức tin vì cả nhà không tìm một người yếu nhất để trút giận. Những việc ấy cần được nối với lời cầu nguyện và ý thức về Chúa, để con nhận ra tình yêu trong nhà được nuôi bằng một nguồn mạch sâu hơn sự dễ chịu của hoàn cảnh. Gia đình càng sống đức tin trong những việc thường ngày, con càng hiểu rằng Thiên Chúa có chỗ trong toàn bộ cuộc đời.
3. Trao cho con một ký ức về Thiên Chúa
Có những điều trẻ không nhớ đúng từng chữ, nhưng nhớ rất lâu bằng cảm xúc. Con có thể quên cha đã đọc đoạn Kinh Thánh nào trong một buổi tối, nhưng nhớ cha quỳ xuống khi nhà gặp chuyện. Con có thể không thuộc lời mẹ cầu nguyện, nhưng nhớ bàn tay mẹ đặt lên vai mình trước ngày đi học xa. Con có thể không kể lại đầy đủ một Thánh lễ, nhưng nhớ cả nhà đã đi bên nhau trong ngày lãnh nhận bí tích. Những ký ức ấy âm thầm tạo nên một cảm nhận: cuộc đời mình đã được đặt trong tình yêu Thiên Chúa; khi gặp điều khó, mình có một nơi để trở về.
Ký ức đức tin không chỉ gồm những ngày trang trọng. Một người trẻ có thể nhớ tiếng bà đọc kinh trong căn phòng nhỏ, nhớ ông làm dấu trước bữa ăn, nhớ cha mẹ ghé thăm một người bệnh sau giờ làm, nhớ cả nhà dành tiền giúp một gia đình gặp nạn. Những cảnh rất nhỏ ấy có khi đi theo người ta lâu hơn những bài nói lớn. Khi đã trưởng thành, ở một thành phố xa, giữa lúc cô đơn, người ấy có thể chợt nhớ lại tiếng kinh của bà và bắt đầu cầu nguyện. Một hạt giống từng được gieo trong mái nhà có thể nảy mầm vào thời điểm người gieo không còn nhìn thấy.
Vì vậy, gia đình cần trân trọng những ngày kỷ niệm. Ngày sinh là dịp tạ ơn về sự sống của một người. Ngày rửa tội nhắc rằng người ấy đã được đón nhận vào đời sống mới trong Đức Kitô và cộng đoàn Hội thánh. Ngày cưới giúp vợ chồng nhớ lại lời cam kết, nhớ rằng tình yêu đã được trao và được đón trong một giao ước cần tiếp tục được chăm sóc. Ngày giỗ là dịp cầu nguyện cho người đã qua đời, kể lại những điều tốt họ để lại, và học cách sống biết ơn. Một ngày gia đình vượt qua bệnh tật, một ngày người thân được đoàn tụ, một ngày con bắt đầu một chặng đường mới cũng có thể trở thành dịp cùng nhau nhận ra hồng ân.
Không phải mọi kỷ niệm đều cần một bữa tiệc. Có gia đình không đủ tiền tổ chức, có người thân ở xa, có ngày rơi vào lúc mọi người bận rộn. Vẫn có thể thắp một ngọn nến, đọc một đoạn Tin Mừng, cùng nói một lời tạ ơn, gọi điện cho nhau, nhắc lại một câu chuyện. Điều làm nên chiều sâu của ngày kỷ niệm là sự nhận biết và lòng biết ơn. Con cần nghe cha mẹ kể rằng mình đã được mong đợi thế nào, gia đình đã được giúp đỡ ra sao, những người đi trước đã hy sinh điều gì. Nhờ đó, con học rằng cuộc đời mình không tự nhiên mà có, những điều đang hưởng không chỉ do tài năng của riêng mình, và tình yêu thường mang dấu vết của những hy sinh không được kể hết.
Một mái nhà biết kể chuyện đức tin sẽ giúp con nhận ra Thiên Chúa hiện diện trong lịch sử gia đình. Nhưng kể chuyện đức tin cần có sự thật. Không phải mọi điều thuận lợi đều được trình bày như phần thưởng Chúa ban vì nhà mình tốt hơn người khác. Không phải mọi tai họa đều được giải thích như một hình phạt. Cha mẹ có thể kể đơn sơ: “Khi ấy nhà mình rất sợ. Có những điều không hiểu được. Nhà mình đã cầu nguyện, đã được người khác giúp đỡ, đã học cách đỡ nâng nhau.” Cách kể ấy giúp con nhận ra đức tin có thể sống giữa những câu hỏi chưa được giải đáp. Con không bị buộc phải tin rằng người có Chúa sẽ luôn thành công, luôn khỏe mạnh, luôn tránh được mất mát.
Cũng có những ký ức đau cần được chữa lành. Có nhà từng bỏ kinh nhiều năm. Có người cha đã làm gia đình sợ vì những cơn say. Có người mẹ từng nói những lời khiến con mang mặc cảm. Có anh chị em từng sống xa nhau vì tranh chấp. Những điều ấy không thể được xóa bằng một lời kể đẹp. Truyền đức tin đòi người lớn can đảm nhìn nhận phần sự thật của mình. Một người cha có thể nói với con: “Có thời gian cha đã làm con sợ. Điều ấy là lỗi của cha. Cha đang sửa và cha cần ơn Chúa để sống khác.” Một người mẹ có thể nói: “Mẹ đã dùng những lời quá nặng. Con không đáng bị đối xử như vậy.” Khi sự thật được nhìn nhận và việc sửa đổi được thực hiện, gia đình bắt đầu trao cho con một ký ức mới: ký ức về lòng khiêm nhường và sự trở về.
Đứa trẻ không cần một câu chuyện gia đình trong đó mọi người đều hoàn hảo. Nó cần được biết tình yêu có đủ sức để nhận lỗi, trách nhiệm có đủ sức để sửa sai, và lòng thương xót mở ra một tương lai. Ký ức về Thiên Chúa trong mái nhà sẽ sâu hơn khi gắn với những kinh nghiệm ấy. Chúa đã ở với gia đình trong những ngày đẹp; gia đình cũng đã tìm đến Chúa trong những ngày mình sống chưa đẹp. Con học được rằng đức tin không buộc mình che giấu sự thật để giữ một hình ảnh. Đức tin giúp mình bước ra ánh sáng, đón nhận ơn tha thứ và sống có trách nhiệm hơn.
4. Không truyền điều mình không chịu sống
Cha mẹ có thể yêu cầu con đọc kinh, đi lễ, học giáo lý, nhưng tình yêu đối với Thiên Chúa cần được nuôi dưỡng từ bên trong. Một đứa trẻ có thể làm những việc đạo đức vì sợ bị phạt, vì muốn làm cha mẹ vui, vì đã quen với thời khóa biểu. Những động lực ấy có thể hiện diện trong giai đoạn đầu, nhưng gia đình cần giúp con tiến đến sự hiểu biết và chọn lựa tự do hơn. Nếu chỉ duy trì việc đạo bằng áp lực, đến khi con không còn nằm trong tầm kiểm soát, những thực hành ấy rất dễ bị bỏ lại. Điều cần gieo sâu là một tương quan với Chúa và một nhận biết rằng đức tin có ý nghĩa đối với đời mình.
Chứng tá của cha mẹ có sức nặng đặc biệt vì con nhìn thấy đời sống rất gần. Con biết cha nói về sự thật nhưng có ngay thẳng trong làm ăn hay không. Con biết mẹ khuyên tha thứ nhưng có thường xuyên nuôi lời cay đắng hay không. Con biết cả nhà cầu nguyện cho người nghèo nhưng có coi thường người giúp việc, người lao công, người bán hàng hay không. Con biết người lớn nói mọi người đều là anh chị em nhưng có phân biệt cách đối xử theo tiền bạc và địa vị hay không. Những mâu thuẫn ấy không chỉ khiến con thắc mắc về tính cách của cha mẹ. Chúng có thể khiến con thắc mắc về chính đức tin được cha mẹ trình bày.
Có gia đình dạy con không được nói dối, nhưng khi có người gọi điện lại bảo con trả lời rằng cha mẹ không có ở nhà. Có gia đình khuyên con tôn trọng người khác, nhưng trong bữa ăn thường đem một người vắng mặt ra chế giễu. Có gia đình dạy con sống khiêm nhường, nhưng chỉ vui khi con đứng trên bạn bè. Có gia đình nhắc con biết chia sẻ, nhưng mọi cuộc nói chuyện đều xoay quanh việc phải hơn người khác một căn nhà, một chiếc xe, một mức thu nhập. Đứa trẻ học rất nhanh điều người lớn thật sự coi là quan trọng. Nó nghe lời dạy, rồi nhìn cách sống để hiểu lời dạy ấy được áp dụng đến đâu.
Sự nhất quán không có nghĩa cha mẹ không còn yếu đuối. Không người cha, người mẹ nào có thể bảo đảm mình luôn bình tĩnh, luôn sáng suốt, luôn nói đúng. Nhưng cha mẹ có thể giữ một thái độ nhất quán trước lỗi của mình: nhận lỗi, xin tha thứ, sửa hậu quả, tìm sự trợ giúp cần thiết và tiếp tục tập sống tốt hơn. Chính thái độ ấy làm cho lời dạy có độ tin cậy. Khi cha mẹ khuyên con nhận lỗi và bản thân cũng nhận lỗi, con hiểu rằng sự thật áp dụng cho mọi người. Khi cha mẹ nói về việc sám hối và thực sự thay đổi một thói quen làm người khác đau, con nhận ra sám hối có một nội dung cụ thể.
Một lời xin lỗi của cha mẹ có thể trở thành bài giáo lý rất sâu. “Cha đã giận và nói điều làm con tổn thương. Cha xin lỗi con.” “Mẹ đã kết luận khi chưa nghe con nói hết. Mẹ sẽ nghe lại.” Những câu ấy không làm mất sự tôn trọng cần có đối với cha mẹ. Chúng giúp con học cách sử dụng quyền hạn với lương tâm. Con hiểu rằng người có trách nhiệm hướng dẫn cũng phải chịu trách nhiệm về cách mình hướng dẫn. Con học rằng yêu thương không miễn cho mình khỏi việc nhận lỗi. Sau này, khi làm cha mẹ, làm người lãnh đạo, làm người dạy học, con có thể mang theo bài học ấy.
Việc lãnh nhận bí tích Hòa giải cũng giúp gia đình sống điều mình dạy. Cha mẹ có thể cho con biết mình cần ơn tha thứ và đang cố gắng sửa đổi, trong khi vẫn tôn trọng sự kín đáo của đời sống nội tâm và bí tích. Con không cần biết những chi tiết riêng tư để hiểu rằng người lớn cũng cần Chúa chữa lành. Điều quan trọng là con thấy hoa trái: cha bớt nóng nảy, mẹ bớt nói lời làm đau, gia đình cố giải quyết một bất công đã kéo dài. Khi lời cầu nguyện và các bí tích đi vào cách sống, con có cơ hội nhận ra đức tin đang hoạt động trong lòng người lớn.
Cũng cần thành thật rằng không phải cứ có gương tốt thì con sẽ tự động đón nhận đức tin theo đúng điều cha mẹ mong. Con có tự do, có lịch sử riêng, có ảnh hưởng từ môi trường và có những chặng đường người lớn chưa hiểu hết. Chứng tá không cho cha mẹ quyền bảo đảm kết quả. Nó trao cho cha mẹ một trách nhiệm trung thành: sống điều mình tin, dạy điều mình hiểu, tiếp tục học điều còn thiếu và yêu con trong suốt hành trình. Điều ấy giúp gia đình tránh hai thái độ làm đau nhau: tự mãn khi con sống đạo tốt và kết án chính mình hoặc kết án con khi hành trình của con gặp khúc quanh.
5. Dạy con cầu nguyện bằng một tương quan sống
Cầu nguyện là một trong những món quà quý nhất gia đình có thể trao cho con. Nhờ cầu nguyện, con học rằng mình có thể thưa với Thiên Chúa, có thể đem niềm vui, nỗi sợ, sự biết ơn và cả những điều khó hiểu đến trước mặt Người. Những kinh quen thuộc rất cần thiết vì giúp con bước vào lời cầu nguyện của Hội thánh. Nhưng gia đình cũng cần giúp con hiểu điều mình đọc và tập thưa với Chúa bằng lời của mình. Một em nhỏ có thể nói: “Lạy Chúa, hôm nay con buồn vì bị bạn chê. Xin giúp con.” Một người trẻ có thể nói: “Con không biết phải chọn thế nào. Xin cho con biết điều đúng và có can đảm làm.” Những lời đơn sơ ấy giúp cầu nguyện trở thành tương quan.
Giờ kinh gia đình cần phù hợp với tuổi tác và sức lực của mọi người. Có trẻ rất nhỏ chưa thể ngồi lâu. Có người lớn tuổi đọc chậm. Có cha mẹ đi làm ca, có nhà chỉ gặp nhau được ít phút. Gia đình có thể chọn một cách vừa sức: làm dấu, đọc một đoạn Lời Chúa ngắn, cùng tạ ơn, cầu nguyện cho một vài nhu cầu, kết thúc bằng một kinh quen thuộc. Những ngày đặc biệt có thể dành nhiều thời gian hơn. Điều cần giữ là sự hiện diện và lòng chân thành. Nếu giờ kinh luôn gắn với sự căng thẳng, những lời quát mắng, việc kiểm tra ai đọc sai, con dễ nhớ sự sợ hãi hơn nội dung lời kinh.
Cha mẹ cũng cần tránh dùng Thiên Chúa để đe dọa con. Những lời như “Chúa sẽ phạt con”, “Con làm vậy Chúa không thương” có thể tạo trong lòng trẻ một hình ảnh sai lệch về tình yêu Thiên Chúa. Con cần được dạy về điều tốt và điều xấu, về hậu quả của việc mình làm, về trách nhiệm và sự sám hối. Nhưng con cũng cần biết rằng khi phạm lỗi, mình được mời gọi trở về với Chúa, xin tha thứ và sửa đổi. Thiên Chúa yêu thương con và muốn con sống tốt. Tình yêu ấy nâng đỡ việc hoán cải, giúp con can đảm đối diện với sự thật về mình.
Có những lúc lời cầu nguyện xin một điều cụ thể mà điều ấy không xảy ra. Con cầu cho người thân khỏi bệnh, nhưng người thân vẫn qua đời. Con cầu cho một kỳ thi, nhưng kết quả không như mong đợi. Những thời điểm ấy đòi cha mẹ đồng hành rất tinh tế. Không nên quy kết rằng con cầu chưa đủ, tin chưa mạnh hoặc gia đình chưa tốt. Có thể cùng con nhìn nhận nỗi buồn, tiếp tục cầu nguyện, nhờ cộng đoàn nâng đỡ và học cách ở lại với những điều chưa hiểu. Con cần biết người tin Chúa vẫn có thể khóc, vẫn có thể sợ, vẫn có thể đặt câu hỏi. Trong đức tin, con được mời gọi đem cả những điều ấy đến với Người.
Một gia đình cầu nguyện cũng cần biết lắng nghe. Sau một đoạn Tin Mừng, cha mẹ có thể hỏi: “Con nhớ điều gì?” hoặc “Có câu nào làm con thắc mắc?” Không phải câu trả lời nào cũng cần được sửa ngay. Có khi cách hiểu đơn sơ của trẻ giúp người lớn nhận ra một điều mình đã bỏ qua. Có khi câu hỏi của con cho thấy cha mẹ cần tìm hiểu thêm. Cả nhà cùng học trước Lời Chúa là một kinh nghiệm đẹp. Con nhận ra cha mẹ có trách nhiệm hướng dẫn, đồng thời cũng là những người đang bước đi trong đức tin.
Cầu nguyện dần trở thành một nhịp thở của mái nhà khi được nối với hành động. Cầu cho người bệnh rồi hỏi thăm họ. Cầu cho người nghèo rồi chia sẻ điều có thể. Xin bình an rồi cố gắng nói với nhau bằng những lời có thể xây dựng bình an. Xin tha thứ rồi chủ động sửa một điều sai. Con sẽ hiểu lời cầu nguyện có liên quan đến bàn tay, đôi chân, tiền bạc, thời gian và những lựa chọn của mình. Nhờ đó, con học sống trước mặt Chúa bằng cả con người.
6. Để con được hỏi và cùng con tìm hiểu
Một mái nhà biết truyền đức tin cần có chỗ cho những câu hỏi. Trẻ nhỏ hỏi theo cách của trẻ nhỏ. Người thiếu niên hỏi theo những gì đang trải qua. Người trẻ hỏi sâu hơn khi gặp bất công, đau khổ, những mâu thuẫn trong đời sống người có đạo hoặc những cách nhìn khác ngoài xã hội. “Tại sao Chúa để người tốt đau khổ?” “Tại sao có người đi lễ mà vẫn sống không ngay thẳng?” “Nếu Chúa yêu mọi người, tại sao có quá nhiều người bị bỏ rơi?” Những câu hỏi ấy có thể khiến cha mẹ lúng túng, nhưng chúng cũng mở ra cơ hội để đức tin được hiểu sâu hơn.
Nếu phản ứng đầu tiên của người lớn là quát mắng, chụp cho con sự vô lễ hoặc kết luận con đang mất đức tin, con có thể thôi hỏi trước mặt cha mẹ. Những câu hỏi vẫn còn, nhưng được đem đến nơi khác. Gia đình mất cơ hội đồng hành. Cha mẹ cần phân biệt việc con đặt câu hỏi với thái độ cố tình xúc phạm. Nhiều người trẻ hỏi vì điều ấy thật sự làm mình đau, vì muốn tìm một nền tảng có thể tin, vì không muốn chỉ lặp lại lời người khác. Được lắng nghe giúp con biết đức tin của gia đình có thể đối diện với sự thật.
Cha mẹ không phải biết mọi câu trả lời. “Cha chưa biết rõ, mình cùng tìm hiểu” là một câu nói có giá trị giáo dục. Nó dạy con sự khiêm nhường trí thức, sự cẩn trọng trước điều chưa hiểu và tinh thần tìm kiếm. Gia đình có thể nhờ linh mục, giáo lý viên, người có chuyên môn, tìm đến những sách và nguồn hướng dẫn đáng tin cậy. Điều cần tránh là trả lời tùy tiện để nhanh chóng kết thúc câu hỏi. Một câu trả lời sai nhưng được nói với giọng quả quyết có thể làm con mất niềm tin khi sau này nhận ra sự thật.
Với người trẻ, việc đồng hành còn đòi cha mẹ nhìn nhận hành trình trưởng thành của con. Con cần có khả năng hiểu, phân định và chọn lựa. Việc giữ những nề nếp đạo đức trong gia đình rất quan trọng, nhưng cách hướng dẫn cần thay đổi theo tuổi. Người lớn có thể trao đổi về ý nghĩa của việc tham dự Thánh lễ, về những khó khăn con đang gặp, về các mối quan hệ ảnh hưởng đến con, về cách sử dụng thời gian. Những cuộc trao đổi ấy cần được thực hiện trong tình yêu và sự tôn trọng. Nếu mọi bất đồng đều trở thành một cuộc đấu quyền lực, điều con nhớ có thể chỉ là cảm giác bị ép buộc.
Khi con nói mình thấy khó tin, cha mẹ cần bình tĩnh để nghe rõ con đang khó ở đâu. Có người vướng một câu hỏi về giáo lý. Có người tổn thương vì cách cư xử của một người có trách nhiệm. Có người kiệt sức và cảm thấy cầu nguyện trống rỗng. Có người đang sống xa cộng đoàn, thiếu những mối liên hệ nâng đỡ. Những hoàn cảnh khác nhau cần cách đồng hành khác nhau. Lời kết án chung chung không giúp được gì. Càng đau lòng vì con, cha mẹ càng cần xin ơn để yêu con sáng suốt, giữ tương quan và tìm sự trợ giúp phù hợp.
Con cũng cần được biết rằng giá trị của mình không biến mất khi đang có một hành trình đức tin khó khăn. Cha mẹ có thể đau, có thể nói rõ niềm tin và mong ước của mình, nhưng vẫn cần giữ cho con cảm nhận mình được yêu. Tình yêu bền bỉ ấy là một chứng tá quan trọng. Có những người chỉ có thể bắt đầu trở lại khi nhận ra cánh cửa gia đình vẫn mở, lời cầu nguyện cho mình vẫn còn, và mình có thể nói thật mà không bị làm nhục. Cha mẹ gieo hạt bằng cả lời nói lẫn khả năng chờ đợi.
7. Dạy đức tin qua cách gia đình đối xử với người yếu
Một đứa trẻ hiểu rất nhiều về đức tin của gia đình qua cách nhà mình đối xử với người không có khả năng đem lại lợi ích. Người già yếu, người bệnh lâu năm, người thân thất nghiệp, em nhỏ có khó khăn trong học tập, người giúp việc, người hàng xóm nghèo đều có thể trở thành nơi con nhìn thấy sự thật của lòng bác ái. Khi gia đình giữ sự tôn trọng đối với những người ấy, con học rằng phẩm giá con người không lệ thuộc vào sức khỏe, thu nhập, thành tích hay khả năng đóng góp.
Có gia đình rất kính trọng người thành đạt nhưng thường khó chịu với một người thân chậm chạp, bệnh tật hoặc cần chăm sóc. Trẻ nhìn thấy sự khác biệt ấy. Có gia đình nói nhiều về hiếu thảo nhưng xem ông bà như một gánh nặng cần chuyển đi càng sớm càng tốt. Có gia đình dạy tình yêu nhưng cho phép những lời chê bai một em nhỏ vì em học yếu. Những cách đối xử ấy gieo vào lòng con một điều đáng buồn: tình yêu chỉ dành cho người đáp ứng được sự mong đợi. Khi chính con gặp thất bại, con có thể sợ rằng mình cũng sẽ mất chỗ trong nhà.
Một mái nhà truyền đức tin cần giúp con biết quan tâm đến người yếu theo khả năng của mình. Trẻ có thể lấy một ly nước cho bà, ngồi nghe ông kể chuyện, nói nhỏ khi trong nhà có người bệnh, dành một phần quà cho bạn khó khăn. Người lớn cần hướng dẫn và đồng hành, không đặt lên trẻ những trách nhiệm vượt quá tuổi hoặc khiến trẻ phải gánh vai trò của người trưởng thành. Điều được giáo dục là sự nhạy cảm, khả năng nhìn thấy nhu cầu của người khác và niềm vui khi góp phần chăm sóc.
Những việc bác ái ngoài gia đình cũng có sức giáo dục lớn. Cùng con thăm một người bệnh, chuẩn bị một phần quà, góp vào một việc chung của giáo xứ, giúp một gia đình gặp hoạn nạn sẽ mở tầm nhìn của con. Khi làm những việc ấy, cha mẹ cần giữ sự tế nhị và phẩm giá của người nhận. Con nên học cách giúp mà không phô trương, cho mà không làm người khác mắc nợ tình cảm, đến gần mà không nhìn người nghèo bằng sự thương hại từ trên xuống. Người được giúp có tên, có lịch sử, có những điều đáng quý và có quyền được tôn trọng.
Qua những kinh nghiệm ấy, con nhận ra đức tin dẫn mình đến với người khác. Con cầu nguyện cho những người đau khổ và cũng biết bước một bước để đỡ nâng họ. Con hiểu rằng của cải có thể phục vụ tình yêu, thời gian có thể trở thành một món quà, sự hiện diện có thể làm một người bớt cô đơn. Mái nhà đã gieo nơi con một cách nhìn và một lối sống. Sau này, ở trường học, nơi làm việc hoặc trong gia đình riêng, con có thể tiếp tục mang điều ấy đi xa hơn.
8. Truyền đức tin trong một mái nhà có giới hạn
Không phải gia đình nào cũng có những điều kiện giống nhau. Có nhà cha mẹ cùng giữ đạo, có nhà chỉ một người là Công giáo. Có trẻ sống với ông bà, có trẻ ở với cha hoặc mẹ, có gia đình đang chịu cảnh ly thân, có người phải đi làm xa, có nhà luôn thiếu thời gian vì mưu sinh. Khi nói về gia đình như ngôi trường đức tin, cần nhìn cả những hoàn cảnh ấy với sự tôn trọng và lòng thương. Một chương trình chỉ dành cho những mái nhà thuận lợi sẽ bỏ quên nhiều người đang cố gắng giữ đức tin trong điều kiện rất khó.
Một người mẹ đi làm ca có thể chỉ cầu nguyện với con vài phút trước khi ra khỏi nhà. Một người cha ở xa có thể gọi điện, hỏi con về một điều đã học trong giáo lý, cùng đọc một lời kinh ngắn. Ông bà có thể trao cho cháu những câu chuyện đức tin và sự kiên nhẫn của tuổi già. Người thân, cha mẹ đỡ đầu, giáo lý viên và cộng đoàn giáo xứ có thể góp phần nâng đỡ. Những điều ấy không xóa hết khó khăn, nhưng giúp người đang gánh trách nhiệm biết mình không đơn độc. Ngôi trường đức tin của gia đình được nối với gia đình rộng lớn hơn là Hội thánh.
Trong gia đình có người khác tôn giáo, việc truyền đức tin cần đi cùng sự tôn trọng và đối thoại. Người Công giáo được mời gọi sống niềm tin cách rõ ràng, đồng thời giữ lòng kính trọng đối với người bạn đời và người thân. Con cần nhìn thấy cha mẹ có thể trao đổi về những điều khác biệt mà không hạ thấp nhau. Khi phải giải quyết những vấn đề liên quan đến việc giáo dục đức tin, gia đình cần sự thành thật, trách nhiệm và đồng hành mục vụ phù hợp. Những cuộc tranh cãi trong đó mỗi người dùng tôn giáo để thắng người kia dễ khiến con gắn đức tin với sự chia rẽ.
Với gia đình đang có những tổn thương nghiêm trọng, truyền đức tin phải gắn với việc bảo vệ và chữa lành. Không thể yêu cầu một đứa trẻ chỉ cầu nguyện nhiều hơn trong khi em đang bị xúc phạm hoặc sống trong sợ hãi. Người lớn cần nhận trách nhiệm chấm dứt điều gây hại, tìm sự trợ giúp và xây dựng những điều kiện an toàn hơn. Cầu nguyện nâng đỡ những việc ấy. Việc chăm sóc tâm lý, giải quyết những hành vi gây tổn thương và bảo vệ người yếu cũng là những cách thực thi trách nhiệm trước mặt Chúa.
Có cha mẹ cảm thấy mình không đủ tốt để dạy đạo cho con. Sự tự biết mình ấy có thể trở thành một khởi đầu quý nếu dẫn đến việc học hỏi và sửa đổi. Không cần đợi đến khi hoàn hảo mới bắt đầu cầu nguyện với con. Có thể bắt đầu ngay bằng một việc thành thật: xin lỗi về một điều đã sai, đọc lại một đoạn Tin Mừng, dành thời gian nghe con, cùng đến nhà thờ, hỏi một điều mình chưa hiểu. Gia đình có thể lớn lên trong đức tin cùng nhau. Người lớn truyền cho con cả niềm tin lẫn thái độ sẵn sàng để Chúa tiếp tục giáo dục mình.
9. Giữ một khoảng lặng để đức tin có thể lớn lên
Trong nhiều mái nhà hôm nay, điều thiếu không hẳn là phương tiện mà là sự chú ý dành cho nhau. Mỗi người có một màn hình, một luồng thông tin, một mối bận tâm riêng. Cùng ngồi trong phòng nhưng chưa chắc đã hiện diện với nhau. Cha mẹ có thể biết nhiều chuyện ở nơi xa mà không biết con đang buồn vì điều gì. Con có thể xem nhiều nội dung về tôn giáo mà chưa từng được trò chuyện chân thành với người thân về Chúa. Việc truyền đức tin cần những khoảng thời gian trong đó gia đình thật sự gặp nhau.
Công nghệ có thể giúp gia đình học hỏi, nghe Lời Chúa, giữ liên lạc khi xa nhau và tìm những nguồn giáo lý hữu ích. Nhưng khả năng tiếp cận nội dung không tự thay thế được tương quan. Một bài giảng hay cần được đón nhận, suy nghĩ và sống. Một video về lòng bác ái sẽ có ý nghĩa hơn khi cả nhà cũng biết quan tâm đến người ngay bên cạnh. Cha mẹ cần sử dụng các phương tiện ấy cách có chủ đích, đồng thời giữ một số khoảng thời gian cho bữa ăn, cuộc trò chuyện và cầu nguyện chung.
Những giới hạn về màn hình sẽ dễ được con đón nhận hơn khi người lớn cùng thực hiện. Cha mẹ yêu cầu con bỏ điện thoại trong bữa cơm thì cũng cần đặt điện thoại của mình xuống, trừ những nhu cầu thực sự cần thiết. Cha mẹ khuyên con không nói lời xúc phạm trên mạng thì cũng cần xem lại cách mình bình luận và chia sẻ. Con học cả đời sống trực tiếp lẫn đời sống trên mạng của người lớn. Một lời cầu nguyện đẹp không thể làm mất trách nhiệm về một bài đăng bôi nhọ người khác.
Giáo dục đức tin trong môi trường số còn bao gồm việc dạy con kiểm chứng, biết dừng trước thông tin chưa rõ, tôn trọng sự riêng tư và tránh tham gia vào những cuộc làm nhục người khác. Con cần hiểu rằng người ở bên kia màn hình vẫn là một con người. Một lời đùa có thể gây tổn thương, một tin sai có thể làm hại danh dự, một sự im lặng trước việc bắt nạt có thể khiến người yếu thêm cô đơn. Những lựa chọn ấy thuộc về đời sống lương tâm. Gia đình có thể cùng con nhìn lại một tình huống cụ thể và tìm cách hành xử phù hợp với Tin Mừng.
Khoảng lặng cũng giúp con nhận ra lòng mình. Không phải mọi phút trống đều cần được lấp bằng âm thanh và hình ảnh. Một lúc yên trước giờ ngủ, vài phút đọc một đoạn Kinh Thánh, một chuyến đi có thời gian trò chuyện, một buổi tối không quá nhiều thiết bị có thể giúp gia đình nghe lại điều mình đang sống. Đức tin cần sự chú ý. Khi lòng luôn bị kéo đi, con khó nhận ra những câu hỏi sâu và những chuyển động âm thầm của tình yêu. Gia đình giữ một khoảng lặng là đang tạo điều kiện để con học lắng nghe Thiên Chúa và lắng nghe người khác.
10. Truyền đức tin là gieo hạt và chăm sóc trong kiên nhẫn
Cha mẹ thường muốn nhìn thấy kết quả rõ ràng. Dạy một điều thì mong con nhớ. Khuyên một việc thì mong con làm. Cầu nguyện cho con thì mong con mau thay đổi. Nhưng đời sống nội tâm có những nhịp lớn lên không thể thúc ép. Một điều được nghe hôm nay có thể nhiều năm sau mới được hiểu. Một chứng tá tưởng như không gây ảnh hưởng có thể trở lại trong ký ức vào lúc con gặp khủng hoảng. Một lời xin lỗi của cha mẹ có thể âm thầm giúp con học cách xin lỗi trong gia đình riêng sau này. Truyền đức tin đòi sự trung thành với những việc nhỏ và lòng kiên nhẫn trước điều mình chưa nhìn thấy.
Gieo hạt cũng đòi chăm sóc. Cha mẹ không thể chỉ nói rằng mình đã làm gương rồi để mặc con với mọi câu hỏi và thử thách. Cần biết đời sống của con, lắng nghe những thay đổi, giúp con có những mối liên hệ tốt với cộng đoàn, khuyến khích việc học hỏi, đồng hành khi con gặp khó. Khi con lớn, sự chăm sóc phải biết tôn trọng tự do và trách nhiệm của con. Tình yêu cần học cách hiện diện phù hợp với từng chặng đời, để vừa nâng đỡ vừa giúp con trưởng thành.
Có những hạt giống bị tổn thương bởi cách gieo quá mạnh tay. Một lời dạy đúng được nói trong sự khinh miệt có thể khiến con khó đón nhận. Một thực hành tốt bị biến thành công cụ so sánh có thể làm con chán nản. “Con nhà người ta sốt sắng hơn”, “Anh chị con ngoan đạo hơn”, “Con làm cha mẹ mất mặt” là những lời dễ đẩy con vào mặc cảm. Đức tin cần được trao trong tình yêu đối với chính con người cụ thể ấy. Mỗi người có những thuận lợi và khó khăn riêng. Cha mẹ cần giúp con tiến một bước thật, thay vì chỉ nhìn con qua một khuôn mẫu để so sánh.
Kiên nhẫn cũng có nghĩa cha mẹ tiếp tục chăm sóc đức tin của mình. Không thể chỉ mong con cầu nguyện trong khi bản thân không còn tìm đến Chúa. Không thể chỉ lo con hiểu giáo lý trong khi mình không sẵn lòng học thêm. Người lớn cần được nuôi dưỡng bằng Lời Chúa, các bí tích, đời sống cộng đoàn và sự đồng hành thích hợp. Một mái nhà biết truyền đức tin là mái nhà trong đó cả người dạy lẫn người học đều đang được Chúa dẫn đi. Cha mẹ có trách nhiệm đặc biệt, nhưng vẫn là những môn đệ cần học mỗi ngày.
Khi nhận ra những giới hạn của mình, cha mẹ có thể phó thác con cho Chúa bằng một lời cầu nguyện chân thành. Sự phó thác ấy đi cùng trách nhiệm. Mình tiếp tục làm điều có thể, sửa điều phải sửa, tìm người nâng đỡ và đón nhận rằng không thể kiểm soát toàn bộ cuộc đời con. Con thuộc về tình yêu Thiên Chúa sâu hơn mọi dự định của cha mẹ. Ý thức ấy giúp người lớn yêu con bằng một tình yêu rộng hơn nỗi lo phải nhìn thấy ngay kết quả.
11. Từ mái nhà truyền đức tin đến mái nhà truyền giáo
Khi gia đình giúp con sống đức tin, một chuyển động truyền giáo đã bắt đầu. Con đem điều đã nhận vào những nơi cha mẹ không thể đến thay: lớp học, nhóm bạn, nơi làm việc, các mối quan hệ và một ngày nào đó là gia đình riêng. Một người trẻ đã học sự trung thực ở nhà có thể giữ sự ngay thẳng khi mọi người tìm cách gian lận. Một người đã được dạy tôn trọng người yếu có thể đứng bên cạnh bạn bị cô lập. Một người đã thấy cha mẹ nhận lỗi có thể có can đảm nhận trách nhiệm khi làm sai. Tin Mừng được mang đi qua những lựa chọn ấy.
Gia đình cũng cần giúp con biết nói về đức tin cách đơn sơ và tôn trọng. Con không phải biến mọi cuộc gặp thành một bài giảng. Nhưng khi có người hỏi, con có thể chia sẻ vì sao mình cầu nguyện, vì sao tham dự Thánh lễ, điều gì nâng đỡ mình trong lúc khó khăn. Khả năng nói ấy cần được nuôi bằng sự hiểu biết và kinh nghiệm thật. Một người chỉ biết lặp lại câu chữ có thể lúng túng trước câu hỏi. Một người đã được sống, được hỏi và được đồng hành sẽ có điều để chia sẻ bằng tiếng nói của chính mình.
Không xấu hổ về đức tin là một điều đáng quý, nhưng cần đi cùng sự khiêm nhường. Con không cần coi người khác thấp hơn vì họ chưa tin hoặc có niềm tin khác. Gia đình phải giúp con vừa xác tín vừa biết kính trọng. Người Kitô hữu có thể sống rõ căn tính của mình và vẫn biết lắng nghe, học hỏi, cộng tác với người khác trong những việc tốt. Chứng tá sẽ có sức thuyết phục hơn khi người đối diện cảm thấy được tôn trọng như một con người.
Một mái nhà truyền giáo còn có những cánh cửa mở. Bạn của con có thể được đón bằng sự tử tế. Người hàng xóm có thể tìm được một lời hỏi thăm. Người gặp khó có thể nhận được một sự trợ giúp. Cộng đoàn có thể được nâng đỡ bằng phần đóng góp vừa sức của gia đình. Những việc ấy giúp con thấy đức tin của nhà mình có một chiều hướng trao đi. Gia đình được yêu thương và học cách chia sẻ tình yêu đã nhận.
Tuy nhiên, cần giữ cho việc phục vụ bên ngoài gắn với trách nhiệm bên trong. Nếu cha mẹ dành hết sự dịu dàng cho người ngoài mà người thân chỉ nhận phần mệt mỏi và nóng nảy, con sẽ khó hiểu chứng tá ấy. Nếu gia đình nhiệt tình với mọi công việc chung nhưng không còn thời gian nghe nhau, cần nhìn lại cách sắp xếp. Việc truyền giáo được nuôi bằng một đời sống gia đình có sự chăm sóc thực tế. Người thân cần được hưởng hoa trái của đức tin mà gia đình muốn mang đến cho người khác.
Một đứa trẻ không phải chịu trách nhiệm bảo vệ danh tiếng đạo đức của cha mẹ. Con cần được sống như một người đang lớn, có quyền học, có lúc vụng về, có lúc cần được sửa dạy và nâng đỡ. Khi cha mẹ buộc con phải luôn làm hình ảnh đẹp cho gia đình, đức tin dễ trở thành gánh nặng. Khi cha mẹ giúp con lớn lên trong sự thật, trách nhiệm và tình yêu, con có thể trở thành chứng nhân bằng chính cuộc đời mình. Điều cha mẹ trao là nền tảng; cách con đáp lại sẽ có những nét riêng của ơn gọi và hành trình của con.
12. Bắt đầu bằng một thay đổi có thật
Lời mời gọi làm cho gia đình trở thành ngôi trường giáo dục đức tin có thể khiến người lớn nghĩ đến rất nhiều việc phải làm. Nhưng một khởi đầu tốt thường nằm ở điều cụ thể nhất đang cần được chữa lành. Có nhà cần phục hồi giờ kinh chung. Có nhà cần một bữa ăn trong đó mọi người thật sự nghe nhau. Có nhà cần cha mẹ ngừng nói xấu trước mặt con. Có nhà cần trả lại sự công bằng cho một người thân. Có nhà cần một lời xin lỗi đã bị trì hoãn quá lâu. Khi một điều thật được thay đổi, con có cơ hội nhìn thấy đức tin đang làm mới mái nhà.
Cha mẹ có thể hỏi một người con đã đủ lớn: “Ở nhà mình, điều gì giúp con gần Chúa? Điều gì làm con thấy khó?” Câu hỏi ấy cần được đặt bằng lòng chân thành, với sự sẵn sàng nghe câu trả lời không vừa ý. Có thể con nói mình thích khi cả nhà cùng đi lễ. Có thể con nói mình sợ giờ kinh vì sau đó thường bị mắng. Có thể con nói cha mẹ dạy yêu thương nhưng thường xúc phạm nhau. Có thể con chưa biết trả lời. Điều quan trọng là cha mẹ không lập tức biện hộ, không quay câu trả lời thành một lỗi của con. Lắng nghe giúp người lớn thấy điều mình đã không nhận ra.
Gia đình có thể chọn một ngày kỷ niệm gần nhất để cùng tạ ơn. Kể lại một điều đã nhận, nhớ đến một người đã giúp, cầu nguyện cho một người đã qua đời, nói một lời biết ơn với nhau. Có thể tìm lại ngày rửa tội của con và giúp con hiểu ý nghĩa của ngày ấy. Có thể trong ngày cưới, cha mẹ kể về lời cam kết và những điều đã học được khi sống với nhau. Không cần kể một chuyện hoàn hảo. Một câu chuyện thật về sự nâng đỡ, lòng trung thành và những lần bắt đầu lại sẽ có sức nuôi dưỡng.
Gia đình cũng có thể nhìn lại một mâu thuẫn đang dạy con bài học ngược. Nếu đã nói nhiều về sự thật, hãy giải quyết một chuyện chưa ngay thẳng. Nếu đã dạy hiếu thảo, hãy xem lại cách đối xử với ông bà. Nếu đã nói về bác ái, hãy ngừng một thói quen làm nhục người yếu. Nếu đã khuyên tha thứ, hãy bắt đầu bằng việc nhận trách nhiệm của mình trong một xung đột. Những thay đổi ấy không cần được quảng bá như thành tích. Con sẽ nhìn thấy qua thời gian.
Việc đồng hành với lớp giáo lý có thể bắt đầu từ vài câu hỏi rất đơn sơ: “Hôm nay con học điều gì?” “Có điều gì con chưa hiểu?” “Điều ấy có liên quan đến chuyện nào trong tuần của con?” Cha mẹ có thể kể một kinh nghiệm thật, đọc cùng con một đoạn Tin Mừng, hoặc cùng tìm câu trả lời. Cần giữ để cuộc trò chuyện không trở thành cuộc kiểm tra. Mục đích là cho con biết điều mình học được người thân quan tâm, và đức tin có chỗ trong những cuộc nói chuyện của gia đình.
Một mái nhà biết truyền đức tin được hình thành qua những điều ấy: một lời cầu nguyện được giữ, một câu hỏi được lắng nghe, một lỗi được nhìn nhận, một người yếu được chăm sóc, một ký ức được kể lại bằng lòng biết ơn. Qua ngày tháng, con học rằng Thiên Chúa được gia đình tìm đến và tình yêu Người có thể thấm vào cách mọi người sống. Con thấy cha mẹ vẫn có giới hạn nhưng đang cố gắng lớn lên. Con thấy mình được hướng dẫn và cũng được yêu thương trong hành trình còn nhiều vụng về.
Rồi sẽ đến ngày con bước ra khỏi mái nhà. Cha mẹ không còn ở bên để nhắc từng việc, không còn biết hết những gì con gặp, không còn có thể giải quyết mọi khó khăn. Khi ấy, điều đã được gieo có thể trở thành một điểm tựa âm thầm. Giữa một cám dỗ, con nhớ lời cha về sự ngay thẳng. Giữa một lần làm sai, con nhớ mẹ từng xin lỗi và biết mình cũng có thể nhận lỗi. Giữa cô đơn, con nhớ tiếng kinh trong nhà và thưa với Chúa bằng lời của mình. Giữa mất mát, con nhớ gia đình đã từng khóc, từng cầu nguyện, từng đỡ nâng nhau. Những ký ức ấy không giải quyết thay mọi điều, nhưng giúp con có hướng để bước tiếp.
Món quà quý nhất gia đình trao cho con là một đức tin đã được sống đủ thật để con có thể nhận biết vẻ đẹp của nó, đã được giải thích đủ rõ để con có thể hiểu, đã được trao đủ dịu dàng để con có thể tự do đón nhận. Cha mẹ không giữ được con mãi trong vòng tay, nhưng có thể giúp con biết mình luôn được mời gọi trở về với Thiên Chúa. Khi mái nhà làm được điều ấy bằng những cố gắng khiêm tốn và bền bỉ, mái nhà đang chu toàn một sứ mạng lớn: chăm sóc sự sống đức tin của một con người, để người ấy có thể sống, yêu thương và mang Tin Mừng vào thế giới.
Lạy Chúa Giêsu, Chúa đã lớn lên trong mái nhà Nazareth, được đón nhận trong tình yêu của Đức Maria và thánh Giuse. Xin đến với những mái nhà của chúng con, với những giờ vui, những ngày mệt, những điều còn thiếu và những vết thương chưa được chữa lành. Xin dạy chúng con làm cha mẹ bằng sự kiên nhẫn, làm con bằng lòng biết ơn, làm người thân của nhau bằng sự tôn trọng và trách nhiệm. Xin cho lời chúng con dạy được nâng đỡ bằng đời sống chúng con thực hiện. Khi chúng con sai, xin cho chúng con biết nhận lỗi; khi chưa hiểu, xin cho chúng con biết học hỏi; khi lo lắng, xin cho chúng con biết cầu nguyện và tiếp tục yêu thương. Xin cho con cái chúng con được nghe về Chúa và được nhìn thấy những dấu chỉ tình yêu Chúa ngay trong nhà mình. Xin gìn giữ những hạt giống đức tin đã được gieo, nâng đỡ chúng trong những chặng đường khó khăn và làm cho chúng sinh hoa trái theo thánh ý Chúa. Xin cho mái nhà chúng con trở thành nơi Lời Chúa được lắng nghe, lòng thương xót được thực hành và mỗi người được nâng đỡ để bước đi trong ánh sáng của Chúa. Amen.

Nguồn tin: Lm Anmai, CSsR::