THIÊN CHÚA LUÔN KỲ VỌNG NƠI CHÚNG TA

Bài Tin Mừng hôm nay nằm trong ngữ cảnh những giáo huấn của Chúa Giê-su về Nước Trời. Để người nghe dễ hiểu, Chúa Giê-su dùng những những hình ảnh đơn sơ dung dị trong cuộc sống đời thường để so sánh với Nước Trời. Tất cả các dụ ngôn đều giới thiệu hình ảnh của Thiên Chúa, Đấng nhân hậu và từ bi. Ngài được diễn tả như một ông vua sẵn sàng tha một khoản nợ lớn cho một con nợ; như một ông chủ vườn nho trả công cho mọi người theo lòng quảng đại; như một người đi xa sẽ trở về và tính toán với các đầy tớ về số bạc được trao; như một người cha sai hai con mình đi làm vườn nho. Đó là những nét phác họa chân dung của Thiên Chúa trong giáo huấn của Chúa Giê-su.

Thiên Chúa yêu thương con người. Đó là lời khẳng định được trải dài trong Kinh Thánh, Cựu ước cũng như Tân ước. Ngài tạo dựng con người và mong cho tất cả được cứu rỗi. Ngài không vui khi con người phải trừng phạt và phải chết. Bài đọc I đã diễn tả tình yêu thương của Thiên Chúa đối với con người dưới hình ảnh một ông chủ và vườn nho. Ông chăm sóc kỹ lưỡng vườn nho như người cha chăm sóc con cái mình, và ông kỳ vọng sẽ nhận được hoa thơm trái ngọt từ vườn nho này. Nhưng kết quả thì ngược lại với kỳ vọng của ông. Vườn nho không sinh trái ngọt mà sinh trái đắng. Ngôn sứ I-sai-a kết luận một cách rất rõ ràng: vườn nho ấy là nhà Ít-ra-en. “Thiên Chúa những mong họ sống công bình, mà chỉ toàn thấy là đổ máu; đợi chờ họ làm điều chính trực, mà chỉ nghe vẳng tiếng khóc than”. Lịch sử ghi nhận, biết bao lần con người đã làm Thiên Chúa thất vọng.

Nếu những người được trao quản lý vườn nho được nói tới trong Bài đọc I đã bê trễ và lười biếng trong trách nhiệm, thì những tá điền được nói trong Tin Mừng lại gian ác hơn bội phần. Không chỉ lười biếng, mà họ còn âm mưu chiếm đoạt vườn nho, thậm chí giết chính con của ông chủ vườn nho, khi cậu này đến thu lợi. Trong dụ ngôn của Chúa Giê-su, sự gian ác của những tá điền này lên tới cực điểm.

Qua dụ ngôn ông chủ vườn nho và tá điền gian ác, Chúa Giê-su đã phác họa lịch sử Ít-ra-en, cũng là lịch sử cứu độ. Các sách Tin Mừng được viết sau biến cố phục sinh, qua đó các tác giả quy hướng về Đức Giê-su là Con Thiên Chúa. Người được Chúa Cha sai đến trần gian để loan báo tình yêu thương, giúp cho con người hạnh phúc, nhưng Người đã bị giết chết một cách đau thương.

Kết thúc của dụ ngôn đậm nét bi thương. Một lưu ý quan trọng là Chúa Giê-su nói dụ ngôn này với các thượng tế và kỳ mục của người Do Thái, tức là nói với những người lãnh đạo cao nhất trong dân. Thánh Mát-thêu đặt dụ ngôn này vào bối cảnh sau khi Đức Giê-su đã long trọng vào thành Giê-ru-sa-lem, và lúc này Người đến giảng dạy trong Đền thờ. Nơi đây xảy ra cuộc đối đầu giữa các thượng tế và Chúa Giê-su. Chúng ta nhớ lại, trong Tin Mừng của Chúa Nhật tuần trước, Chúa Giê-su đã kể câu chuyện dụ ngôn về hai người con. Người thứ nhất từ chối lời cha mình rồi sau đó lại đi làm; người thứ hai vâng dạ rất lễ phép nhưng sau đó chẳng làm gì. Sau khi kể câu chuyện này, Chúa nhường cho các thượng tế và kỳ mục đưa ra câu kết luận xem người con nào thực hiện ý của cha mình. Tin Mừng Chúa Nhật hôm nay cũng vậy. Chúa hỏi họ: Vậy khi ông chủ vườn nho đến, ông sẽ làm gì với bọn tá điền kia?”. Họ trả lời: “Ác giả ác báo, ông sẽ tru diệt chúng và cho các tá điền khác canh tác vườn nho, để cứ đúng mùa, họ nộp hoa lợi cho ông”. Với lối kể chuyện tài tình, Chúa Giê-su muốn chính các thượng tế và kỳ mục đưa ra câu kết cho dụ ngôn, và như thế, họ đang kết luận về thân phận của chính mình. Bởi lẽ họ đã khước từ Con Một Thiên Chúa, Đấng đến thế gian để quy tụ muôn dân về một mối. Dụ ngôn này được viết và được đọc theo nhãn giới Ki-tô giáo, sẽ giúp độc giả nhận ra người con của ông chủ là Đức Giê-su. “Đứa con thừa tự đây rồi, nào ta giết quách đi và đạt lấy gia tài”. Độc giả gốc Do Thái qua câu chuyện này cũng dễ dàng nhận ra những điều tương tự trong câu chuyện về ông Giu-se con ông Gia-cóp trong sách Sáng thế. Ông đã bị các anh em mình ghen ghét bạc đãi và bán sang Ai-cập. Ông Giu-se là hình bóng Đấng Cứu thế. Câu kết của Tin Mừng hôm nay như một lời tuyên án trực tiếp đối với các thượng tế và kỳ mục: “Bởi đó, tôi nói cho các ông hay: Nước Thiên Chúa, Người sẽ lấy đi không cho các ông nữa, mà ban cho một dân biết làm cho Nước ấy sinh hoa lợi”.

Dưới lăng kính Ki-tô giáo, những gì được nói trong Bài đọc I và trong bài Tin Mừng vẫn mang tính hiện tại đối với chúng ta. Con người đang sống trong vườn nho cuộc đời, và Thiên Chúa luôn kỳ vọng những điều tốt lành từ cố gắng của chúng ta. Đức Giê-su đã chỉ cho chúng ta thấy con đường hoàn thiện để được về trời với Người. Tuy vậy, nhiều khi chúng ta đã khước từ lời mời gọi của Chúa, để chọn những giá trị khác, mang nét hào nhoáng bên ngoài mà trống rỗng nội tâm. Ước gì chúng ta thực hiện lời thánh Phao-lô trong thư gửi giáo dân Phi-líp-phê: “Những gì là chân thật, cao quý, những gì là chính trực tinh tuyền, những gì là đáng mến và đem lại danh thơm tiếng tốt, những gì là đức hạnh, đáng khen, thì xin anh em hãy để ý và thực hiện”. Đó là những gì Thiên Chúa chờ đợi nơi chúng ta, như những mong ước của một ông chủ vườn nho mong được thấy hoa thơm trái ngọt trong vườn nho mình.

+ ĐTGM Giuse Vũ Văn Thiên

VƯỜN NHO HỒNG ÂN

Hình ảnh vườn nho là một trong những biểu tượng tuyệt đẹp và ý nghĩa sâu xa của Kinh Thánh. Ngôn sứ I-sai-a đã diễn tả cách tình tứ: “Tôi sẽ ca tặng người yêu bài hát về vườn nho” (Is 5,1). Từ lời ngôn sứ I-sai-a, qua Thánh vịnh, đến dụ ngôn của Đức Giê-su về những người làm vườn nho, một câu hỏi xuyên suốt được đặt ra cho mỗi chúng ta: Thiên Chúa đã trao cho chúng ta một vườn nho như thế nào, và chúng ta đã làm gì với vườn nho Người trao?

Vườn nho, hồng ân tình yêu của Thiên Chúa

Thiên Chúa được ví như người chủ đã hết lòng chăm sóc vườn nho, còn vườn nho là nhà Ít-ra-en (Is 5,7). Ngài đã làm tất cả những gì cần thiết: rào giậu, nhặt đá, chọn giống nho tốt, xây tháp canh và chuẩn bị bồn đạp nho (x. Is 5,2). Mỗi công việc đều diễn tả sự ân cần, tận tụy và quảng đại của người trồng nho. Ít-ra-en không tự mình trở thành vườn nho của Chúa; chính Chúa đã tuyển chọn, yêu thương, giải thoát và chăm sóc Ít-ra-en trước.

Thế nhưng, điều đáng buồn là sau tất cả những gì Thiên Chúa đã làm, Chúa “trông mong nó sinh quả nho, mà nó lại sinh toàn nho dại” (Is 5,2). Nghĩa là Thiên Chúa mong dân Ít-ra-en sống chính trực và công bình, nhưng lại gặp toàn sự gian ác và nghe tiếng kêu oan (x. Is 5,7). “Nho dại” vì thế không chỉ nói đến sự thất bại của một mùa nho, mà diễn tả sự bất trung của Ít-ra-en trước tình yêu nhưng không của Thiên Chúa.

Lời ngôn sứ cũng trở thành câu hỏi dành cho mỗi người: Tôi đang làm gì với những hồng ân Chúa đã trao ban? Cuộc đời mỗi người chính là một “vườn nho” được Chúa chăm sóc bằng tình yêu. Sự sống, thời gian, gia đình, đức tin, khả năng, những người Chúa gửi đến và những cơ hội để làm điều thiện đều là những hồng ân quý giá. Thiên Chúa không chỉ ban ơn, nhưng còn chờ đợi nơi chúng ta những hoa trái tương xứng với tình yêu ấy.

Chúa muốn hái nho ngon ngọt nơi chúng ta là công bình, chính trực, yêu thương, tha thứ và biết quan tâm đến người khác, chứ không phải là thành công, danh vọng hay của cải. Chúng ta đón nhận hồng ân Chúa ban thì phải để cho tình yêu ấy sinh hoa trái trong đời mình.

Vườn nho cần được phục hồi

Nếu I-sai-a cho thấy một vườn nho đã thất bại vì không sinh hoa trái tốt, thì Thánh vịnh 79 lại mở ra một chân trời hy vọng. Dân Chúa nhớ lại nguồn gốc của mình: “Gốc nho này Chúa bứng từ Ai cập” (Tv 79,9). Căn tính của Ít-ra-en trước hết là một hồng ân của tình yêu giao ước.

Nhưng giờ đây vườn nho: tường rào bị phá đổ, heo rừng vào phá phách, dã thú gặm tan hoang (x. Tv 79,13-14). Hình ảnh ấy gợi lại lời cảnh báo của I-sai-a: khi con người không còn sinh hoa trái của công bình và chính trực, vườn nho sẽ trở nên hoang tàn.

Tuy nhiên, Thánh vịnh không kết thúc bằng thất vọng. Từ giữa cảnh hoang tàn, lời cầu xin vang lên: “Lạy Chúa, xin thương trở lại… đoái nhìn xem và thăm viếng vườn nho cũ” (Tv 79,15). Dân Chúa tin rằng Đấng đã trồng thì cũng có thể phục hồi; Đấng đã yêu thương thì không bỏ mặc công trình của tay Người.

Đức Ki-tô là viên đá góc của vườn nho mới

Chúa Giê-su đưa hình ảnh vườn nho đến một cao điểm mới. Ông chủ không ngừng sai các đầy tớ đến để nhận phần hoa lợi, nhưng các tá điền lần lượt đánh đập, ném đá và giết họ. Sau cùng, ông sai chính con trai mình, với hy vọng họ sẽ kính nể. Nhưng người con cũng bị bắt, lôi ra khỏi vườn nho và giết chết (x. Mt 21,35-39).

Người Con ấy chính là Đức Giê-su. Người đến như đỉnh cao của tình yêu Thiên Chúa dành cho nhân loại. Thế nhưng, con người đã khước từ Người. Tuy nhiên, điều tưởng như thất bại lại trở thành chiến thắng của Thiên Chúa: “Chính viên đá bọn thợ xây loại bỏ đã trở nên viên đá góc” (Mt 21,42).

Đức Ki-tô chính là viên đá góc: Người bị loại bỏ nhưng trở thành nền tảng; bị đóng đinh nhưng trở thành Đấng cứu độ; đi vào cái chết nhưng trở thành nguồn mạch sự sống. Đây là nghịch lý của Tin Mừng: Thiên Chúa có thể biến thập giá thành vinh quang, biến cái chết thành sự sống và biến điều con người tưởng là thất bại thành con đường cứu độ.

Sự kiên nhẫn của ông chủ vườn nho cũng mặc khải lòng thương xót vô biên của Thiên Chúa. Người không vội từ bỏ con người, nhưng liên tục sai các sứ giả đến và cuối cùng trao ban chính Con Một. Người luôn mở ra một con đường để con người trở về và sinh hoa trái.

Được trao phó để sinh hoa trái

Lời Chúa Giê-su: “Nước Thiên Chúa sẽ cất khỏi các ông để trao cho dân tộc khác biết làm cho trổ sinh hoa trái” (Mt 21,43) cho thấy một chân lý quan trọng: hồng ân luôn đi liền với trách nhiệm. Được tuyển chọn không phải để hưởng đặc quyền, nhưng để sinh hoa trái; được trao vườn nho không phải để chiếm hữu, nhưng để chăm sóc và làm cho vườn nho sinh ích lợi.

Nền tảng của tất cả vẫn là Đức Ki-tô, viên đá góc. Nếu không gắn bó với Người, vườn nho đời ta dễ trở thành khô cằn và chỉ sinh “nho dại”. Lấy Đức Ki-tô làm trung tâm, tình yêu của Chúa sẽ biến đổi tâm hồn, để từ đó đời sống chúng ta có thể sinh những hoa trái đẹp lòng Thiên Chúa.

Sau cùng, câu hỏi vẫn vang lên cho mỗi người: Vườn nho Chúa trao cho tôi hôm nay đang sinh hoa trái gì? Ước gì khi Chúa đến thăm vườn nho đời mình, Người không gặp những “nho dại” của ích kỷ và vô cảm, nhưng gặp được những chùm nho chín mọng của công bình, yêu thương, lòng thương xót và sự quảng đại.