MẦU NHIỆM CỦA SỰ LỚN LÊN: TỪ HẠT GIỐNG VÔ DANH ĐẾN BÓNG MÁT CỦA NƯỚC TRỜI

Thứ Sáu Tuần III - Mùa Thường Niên

Bên bờ hồ Galilê lộng gió, nơi những con thuyền chài dập dềnh trên sóng nước và những cánh đồng lúa chín vàng trải dài trên các sườn đồi thoai thoải, Đức Giêsu đã mượn chính khung cảnh thiên nhiên gần gũi ấy để vén mở những bí mật sâu kín nhất về Nước Thiên Chúa. Đoạn Tin Mừng Mác-cô chương 4, từ câu 26 đến câu 34, không chỉ là những câu chuyện kể dân gian, mà là một bản trường ca về niềm hy vọng, về quyền năng âm thầm nhưng mãnh liệt của Thiên Chúa, và về thái độ tín thác mà người môn đệ cần phải có giữa một thế giới đầy biến động. Khi lắng nghe những dụ ngôn này, chúng ta được mời gọi bước vào một cuộc hành trình nội tâm, đi từ sự bất lực lành thánh của con người trước quy luật sinh trưởng, đến sự kinh ngạc trước vẻ huy hoàng của Nước Chúa khởi đi từ những gì nhỏ bé nhất.

Khởi đầu bài giảng là một dụ ngôn độc nhất vô nhị, chỉ tìm thấy trong Tin Mừng Mác-cô: dụ ngôn hạt giống tự mọc. "Chuyện Nước Thiên Chúa thì cũng tựa như chuyện một người vãi hạt giống xuống đất. Đêm hay ngày, người ấy ngủ hay thức, hạt giống vẫn nẩy mầm và mọc lên, bằng cách nào, thì người ấy không biết". Hình ảnh người nông dân ở đây mang một nét phác họa rất đặc biệt. Ông không phải là một kỹ sư nông nghiệp luôn túc trực bên cây trồng để đo đạc, bón thúc hay can thiệp thô bạo vào quá trình sinh trưởng. Ông chỉ làm hai việc: gieo hạt và gặt hái. Khoảng thời gian ở giữa, thời gian của "đêm và ngày", của "ngủ và thức", là khoảng thời gian của sự chờ đợi và phó thác. Chi tiết "người ấy ngủ hay thức" không ám chỉ sự lười biếng hay vô trách nhiệm, mà diễn tả sự bình an của một người biết rõ giới hạn của mình. Ông ngủ, vì ông biết rằng việc ông thức chong chong cũng không làm cho hạt lúa mọc nhanh hơn được một mi-li-mét nào. Đây là một chi tiết mang tính thần học sâu sắc về sự ưu việt của ân sủng. Trong tiếng Hy Lạp, thánh Mác-cô sử dụng từ "automatos" để mô tả cách đất sinh hoa kết quả. Từ này, là gốc của từ "automatic" (tự động) trong tiếng Anh, diễn tả một hoạt động tự thân, một năng lực nội tại mà không cần tác động từ bên ngoài. Hạt giống mang trong mình một "mã gen" của sự sống, một sức mạnh thần linh (dynamis) mà một khi đã chạm vào lòng đất, nó sẽ kích hoạt quy trình sinh sôi nảy nở theo một trật tự lạ lùng mà trí khôn con người không thể thấu suốt hoàn toàn.

Điều này đánh động tâm thức của người mục tử và người tông đồ trong thế giới hiện đại. Chúng ta thường mắc căn bệnh "duy hoạt động", ảo tưởng rằng kết quả của công việc truyền giáo, sự thánh thiện của giáo xứ, hay sự đạo đức của con cái đều phụ thuộc hoàn toàn vào nỗ lực, vào kế hoạch, vào những chiến lược mục vụ hoành tráng của chúng ta. Dụ ngôn này là một gáo nước lạnh tạt vào sự kiêu ngạo ấy, đồng thời là một liều thuốc an thần cho những tâm hồn đang kiệt sức vì lo âu. Nước Thiên Chúa không phải là công trình xây dựng của con người, nơi chúng ta đặt từng viên gạch theo ý mình. Nước Thiên Chúa là công trình của Thiên Chúa. Người gieo giống – là linh mục, là giáo lý viên, là cha mẹ – chỉ có nhiệm vụ gieo Lời Chúa một cách trung tín và quảng đại. Phần còn lại: sự hoán cải, sự biến đổi tâm hồn, sự nảy mầm của đức tin trong lòng người nghe, đó là việc của Chúa Thánh Thần. Nhận thức được điều này không khiến chúng ta lười biếng, nhưng giúp chúng ta làm việc với một tâm thế nhẹ nhàng, thanh thoát. Chúng ta gieo trong niềm vui và ngủ trong sự tín thác, bởi biết rằng ngay cả khi ta ngủ, Thiên Chúa vẫn đang làm việc. Ngài làm việc trong vô thức của con người, trong những giấc mơ, trong những biến cố đời thường, âm thầm thúc đẩy hạt giống Lời Chúa đâm chồi nảy lộc "trước hết là cây lúa, rồi trổ đòng đòng, và sau cùng thành bông lúa nặng trĩu hạt". Quy luật tuần tự "trước hết... rồi... sau cùng" nhắc nhở chúng ta về sự kiên nhẫn. Không thể có "lúa ngắn ngày" trong đời sống thiêng liêng. Sự đốt cháy giai đoạn thường dẫn đến những kết quả èo uột. Mục vụ là nghệ thuật của sự kiên nhẫn, biết tôn trọng nhịp độ phát triển của từng linh hồn, không nôn nóng đòi hỏi sự hoàn thiện tức thời nơi người khác hay nơi chính mình.

Chuyển tiếp mạch suy tư, Đức Giêsu dẫn chúng ta đến dụ ngôn thứ hai, một hình ảnh quen thuộc nhưng đầy tính biểu tượng: hạt cải. "Nước Thiên Chúa giống như hạt cải, lúc gieo xuống đất, nó là loại nhỏ nhất trong các hạt giống trên mặt đất". Tại sao Chúa lại chọn hạt cải mà không phải là hạt sồi hay hạt bá hương, những loài cây biểu tượng cho sức mạnh và sự vĩnh cửu trong Kinh Thánh Cựu Ước? Sự lựa chọn này chứa đựng một sự đảo lộn các giá trị thế gian. Trong văn hóa Do Thái, hạt cải được dùng như một thành ngữ để chỉ cái gì đó nhỏ bé nhất, không đáng kể nhất (dù thực tế về mặt thực vật học còn có hạt nhỏ hơn). Nước Thiên Chúa khởi đầu trong sự khiêm hạ đến mức dường như vô hình. Nó bắt đầu từ một hài nhi nằm trong máng cỏ, từ một bác thợ mộc ở Nadarét, từ mười hai ngư phủ thất học bên hồ Galilê. Nó bắt đầu trong tâm hồn mỗi người bằng một ý nguyện mong manh, một cử chỉ bác ái nhỏ nhặt, một lời cầu nguyện thầm thì. Thế giới thường đánh giá sự việc dựa trên quy mô, số lượng, tiếng vang và sự hoành tráng. Nhưng logic của Thiên Chúa thì khác: Ngài yêu thích sự nhỏ bé. Chính trong cái nhỏ bé ấy, quyền năng của Ngài mới được bộc lộ trọn vẹn. Điều này mang lại niềm an ủi lớn lao cho những ai đang cảm thấy mình bất lực, nhỏ nhoi, những giáo xứ ở vùng sâu vùng xa, những cộng đoàn tu trì ít người, hay những cá nhân đang âm thầm hy sinh mà không ai biết tới. Đừng bao giờ khinh thường những khởi đầu nhỏ bé, bởi trong "hạt cải" đức tin nhỏ xíu ấy chứa đựng tiềm năng của một "cây lớn" che rợp bóng.

Sự tương phản kịch tính giữa "hạt giống nhỏ nhất" và "lớn hơn mọi thứ rau cỏ" là trọng tâm của dụ ngôn này. Từ cái vi mô chuyển sang cái vĩ mô. Cây cải ở Palestine có thể mọc cao đến hai, ba mét, cành lá xum xuê. Hình ảnh "chim trời có thể làm tổ dưới bóng" không chỉ là một nét vẽ tả thực, mà là một tham chiếu đến các sấm ngôn trong Cựu Ước, đặc biệt là sách Êdêkien (17,23) và Đanien (4,12), nơi mô tả vương quốc của Đấng Mêsia như một cây đại thụ che chở cho muôn dân nước. Chim trời tượng trưng cho các dân ngoại, cho tính phổ quát của Nước Trời. Giáo hội, hiện thân của Nước Chúa ở trần gian, dù khởi đi từ một nhóm nhỏ bé, nhưng có sứ mạng trở thành "cây lớn" để mọi dân tộc, mọi nền văn hóa, mọi con người đau khổ, bơ vơ có thể tìm thấy nơi nương tựa và an nghỉ. Về phương diện mục vụ, hình ảnh này chất vấn lương tâm của mỗi cộng đoàn Kitô hữu: Liệu giáo xứ của chúng ta, hội đoàn của chúng ta, hay chính gia đình của chúng ta có đang là một "bóng mát" cho người khác không? Hay chúng ta là những bụi gai sắc nhọn khiến ai đến gần cũng bị tổn thương? Một cộng đoàn đích thực của Nước Trời phải là nơi có khả năng đón tiếp (hospitality), nơi những "chú chim" lạ lẫm, lạc lõng, bị thương tích bởi cuộc đời có thể bay về làm tổ, tìm thấy sự an toàn, sự chấp nhận và tình yêu thương. Nếu chúng ta chỉ đóng kín cửa để bảo vệ sự trong sạch hay trật tự nội bộ, chúng ta chưa phải là cây cải của Tin Mừng, mà chỉ là một chậu cây cảnh cằn cỗi.

Kết thúc đoạn Tin Mừng, thánh Mác-cô ghi chú về phương pháp sư phạm của Chúa Giêsu: "Người dùng nhiều dụ ngôn tương tự mà giảng lời cho họ, tuỳ theo mức họ có thể nghe". Cụm từ "tùy theo mức họ có thể nghe" cho thấy lòng thương xót và sự tinh tế tột cùng của Thầy Giêsu. Ngài không dội bom chân lý xuống đám đông. Ngài không dùng những khái niệm thần học trừu tượng, cao siêu để lòe thiên hạ hay để chứng tỏ sự uyên bác. Ngài bẻ nhỏ chân lý ra, gói ghém vào trong những hình ảnh đời thường – hạt giống, cái đèn, mâm cơm, lưới cá – để ai cũng có thể hiểu, từ người nông dân thất học đến người trí thức uyên thâm. Dụ ngôn là một cách nói tôn trọng tự do của người nghe. Nó không ép buộc người ta phải chấp nhận một định lý, mà mời gọi người ta suy nghĩ, tìm tòi và tự mình khám phá ra ý nghĩa. Dụ ngôn vừa che giấu vừa mạc khải: che giấu với những ai tâm hồn chai đá, hời hợt, nhưng mạc khải cho những ai khao khát tìm kiếm. Đây là bài học lớn cho công tác loan báo Tin Mừng hôm nay. Chúng ta cần học ngôn ngữ của thời đại, học cách kể chuyện, học cách "nhập thể" sứ điệp Tin Mừng vào văn hóa và đời sống của con người, thay vì chỉ lặp lại những công thức giáo điều khô cứng.

Tuy nhiên, có một chi tiết đáng lưu ý ở câu cuối cùng: "Nhưng khi chỉ có thầy trò với nhau, thì Người giải nghĩa hết". Có một sự ưu tuyển dành cho các môn đệ, những người đã chọn đi theo Ngài sát sạt. Đám đông chỉ được nghe dụ ngôn, nhưng môn đệ được nghe giải nghĩa. Điều này không phải là sự phân biệt đối xử bất công, mà là quy luật của tình bạn và sự thân mật (intimacy). Để hiểu thấu đáo mầu nhiệm Nước Trời, chỉ nghe giảng ở đám đông thôi chưa đủ, người ta cần phải có những giây phút "riêng tư" với Chúa Giêsu. Đó là đời sống cầu nguyện, là sự chiêm niệm, là những giờ phút thinh lặng bên Thánh Thể. Trong không gian riêng tư ấy, Chúa Giêsu không còn nói qua loa phóng thanh của dụ ngôn nữa, mà Ngài nói trực tiếp vào trái tim (cor ad cor). Ngài giải mã những biến cố trong cuộc đời chúng ta, Ngài cho chúng ta thấy ý nghĩa của những đau khổ, những thất bại, và những hy vọng. Nếu người tín hữu chỉ dừng lại ở việc đi lễ ngày Chúa Nhật, nghe một bài giảng chung chung rồi về, họ vẫn chỉ là "đám đông" đứng bên ngoài. Để trở thành môn đệ đích thực, họ cần bước vào "căn phòng nội thượng", nơi chỉ có thầy trò với nhau, để được Ngài dạy dỗ và tỏ lộ những mầu nhiệm sâu kín nhất.

Tóm lại, bài Tin Mừng hôm nay vẽ nên một bức tranh tuyệt đẹp về Nước Thiên Chúa: một thực tại bắt đầu từ sự nhỏ bé, âm thầm, phát triển nhờ quyền năng tự thân của Thiên Chúa, và kết thúc trong vinh quang rực rỡ che chở muôn dân. Nó mời gọi chúng ta – những người gieo giống của thời đại mới – hãy sống tinh thần phó thác và kiên nhẫn. Đừng nản lòng khi thấy hạt giống Lời Chúa dường như bị chôn vùi và thối nát. Đừng lo âu khi thấy sự dữ dường như lấn lướt hay Giáo hội dường như bé nhỏ và yếu thế. Hãy nhìn vào hạt cải. Hãy tin vào sức sống mãnh liệt đang cuộn chảy bên trong vỏ bọc xù xì của nó. Thiên Chúa là chủ của mùa gặt, và Ngài có giờ của Ngài. Nhiệm vụ của chúng ta là gieo hạt với tất cả tình yêu, chăm sóc những mầm non yếu ớt, và mở rộng cành lá tâm hồn để đón nhận tha nhân. Phần còn lại, hãy để cho Đấng làm cho lúa mọc lên lo liệu. Trong một thế giới đầy tiếng ồn ào và sự vội vã, xin cho chúng ta biết trân trọng sự thinh lặng của hạt mầm, biết yêu mến những việc nhỏ bé, và biết dành thời gian riêng tư bên Thầy Giêsu để được Ngài dẫn vào mầu nhiệm của Tình Yêu Cứu Độ, nơi chúng ta hiểu rằng: tất cả là hồng ân, và chính lúc ta yếu đuối nhất, nhỏ bé nhất, là lúc quyền năng Chúa tỏ hiện mạnh mẽ nhất.