CÓ NHỮNG NẺO ĐƯỜNG CHÚA ĐÃ SAI THIÊN THẦN ĐI CÙNG TA

Thứ ba - 29/09/2026 08:29

Suy niệm lễ các Tổng lãnh thiên thần Mi-ca-en, Gáp-ri-en và Ra-pha-en
Có những ngày con người cảm thấy mình phải một mình chống đỡ mọi sự. Buổi sáng mở mắt ra, bao việc đã chờ sẵn: một người thân đang bệnh, một món nợ chưa biết xoay xở thế nào, một đứa con khiến cha mẹ lo lắng, một quyết định không ai có thể chọn thay, một cuộc chiến âm thầm với cám dỗ mà không tiện kể cho ai nghe. Ta vẫn đi làm, vẫn trả lời tin nhắn, vẫn mỉm cười khi gặp người quen, nhưng sâu trong lòng lại thấy mình đang đi trên một con đường quá dài. Lễ các Tổng lãnh thiên thần đưa ta ra khỏi ý nghĩ rằng những gì mắt thấy là toàn bộ thực tại. Đức tin của Hội Thánh tuyên xưng Thiên Chúa là Đấng tạo dựng trời đất, muôn vật hữu hình và vô hình. Các thiên thần thuộc về thế giới thụ tạo ấy: các ngài không phải những vị thần nhỏ đứng giữa ta và Thiên Chúa, nhưng là những thụ tạo thiêng liêng hoàn toàn hướng về Người, phụng sự Người và được Người sai đi. Vì vậy, khi mừng lễ các Tổng lãnh thiên thần, lòng ta không dừng lại ở vẻ huy hoàng của các ngài. Ta ngước lên Thiên Chúa, Đấng yêu thương con người đến nỗi trong chương trình quan phòng của Người, chúng ta không bị bỏ mặc trên đường. Ba tên gọi Mi-ca-en, Gáp-ri-en và Ra-pha-en như ba lời nhắc về những điều lòng người luôn cần: sức mạnh để đứng vững trước sự dữ, sự can đảm để lắng nghe lời Chúa, và niềm tin rằng trên hành trình có những sự trợ giúp ta chưa nhận ra. Bài suy niệm cha gửi cũng triển khai ba nét ấy qua hình ảnh thánh Mi-ca-en bảo vệ, thánh Gáp-ri-en loan báo và thánh Ra-pha-en đồng hành.
Tên Mi-ca-en mang một câu hỏi: “Ai bằng Thiên Chúa?” Câu hỏi ấy nghe như một lời tung hô, nhưng cũng là một lưỡi gươm sắc bén đặt trước lòng kiêu ngạo. Bởi có những lúc ta sống như thể chính mình là Thiên Chúa của đời mình. Ta muốn kiểm soát mọi người, muốn dự tính của mình không bao giờ bị đảo lộn, muốn điều ta cho là đúng phải thắng ngay lập tức. Ta cầu nguyện nhưng vẫn âm thầm ra điều kiện: “Lạy Chúa, xin giúp con, miễn là mọi sự diễn ra theo cách con đã chọn.” Khi không được như ý, ta tưởng Chúa vắng mặt. Câu hỏi của Mi-ca-en kéo ta về đúng chỗ: ai bằng Thiên Chúa? Không phải quyền lực của sự dữ, không phải nỗi sợ trong lòng ta, cũng không phải cái tôi của ta. Sách Khải Huyền dùng hình ảnh cuộc chiến của Mi-ca-en và các thiên thần chống lại con mãng xà để diễn tả sự thất bại của quyền lực chống đối Thiên Chúa. Người tín hữu không đọc trình thuật ấy để say mê những hình ảnh đáng sợ, nhưng để nhớ rằng sự dữ dù ồn ào và gây thương tích vẫn không phải tiếng nói cuối cùng của lịch sử. Chiến thắng thuộc về Thiên Chúa. Điều này rất cần được nhắc lại cho những ai đã chiến đấu lâu ngày mà bắt đầu nản: người đang vật lộn để từ bỏ một thói quen tội lỗi, người đã nhiều lần tha thứ mà lòng vẫn đau, người cố bảo vệ sự thật giữa những áp lực phải thỏa hiệp, người làm cha mẹ cầu nguyện cho đứa con đang đi xa. Chúa không bảo đảm rằng ta sẽ không bao giờ phải chiến đấu. Người cho ta lý do để không buông xuôi giữa cuộc chiến.
Có một cuộc chiến diễn ra rất lặng lẽ mà ai cũng biết: cuộc chiến giữ lòng mình khỏi trở nên chai cứng. Đôi khi sự dữ không đến với bộ mặt dữ tợn. Nó đến qua một lời nói tưởng nhỏ nhưng cố ý làm người khác đau; qua sự ghen tị được nuôi dưỡng mỗi ngày; qua thói quen xem nhẹ phẩm giá một người vì họ yếu thế; qua việc ta dần quen với điều mình từng biết là sai. Nó còn đến bằng lời thì thầm khiến ta tuyệt vọng: “Mày đã thất bại nhiều lần rồi; mày không thể đổi khác.” Có những người cần chống lại cám dỗ làm điều xấu; cũng có những người cần chống lại cám dỗ tin rằng mình hoàn toàn vô giá trị. Ta cầu xin thánh Mi-ca-en bảo vệ mình không phải để trút trách nhiệm luân lý cho một quyền năng bên ngoài. Ta vẫn phải chọn, phải tránh dịp tội, phải xin lỗi, phải sửa sai, phải tìm sự giúp đỡ thích hợp. Nhưng lời cầu nguyện nhắc ta rằng cuộc chiến của người Kitô hữu không bắt đầu bằng câu “tôi mạnh lắm”. Nó bắt đầu bằng lời thú nhận: “Lạy Chúa, con cần sức mạnh của Ngài.” Một người quỳ xuống cầu nguyện có thể đang thực hiện hành động can đảm nhất trong ngày. Họ ngừng giả vờ rằng mình tự cứu được mình. Họ đặt sự yếu đuối vào tay Đấng mạnh hơn sự yếu đuối ấy. Từ đó, họ đứng dậy làm điều cụ thể: xóa một cánh cửa dẫn mình vào cám dỗ, nói sự thật mình đã tránh né, đến tòa giải tội, tìm một người đáng tin để đồng hành, kiên trì thêm một ngày trong điều thiện. Tiếng gọi “Ai bằng Thiên Chúa?” giúp ta khiêm nhường trước Người và không quỳ gối trước điều đang đe dọa mình.
Nếu Mi-ca-en nhắc ta rằng Thiên Chúa mạnh hơn sự dữ, Gáp-ri-en nhắc ta rằng Thiên Chúa vẫn đang nói với con người. Có lúc ta than rằng Chúa im lặng, nhưng đời sống lại đầy đến mức không còn một khoảng trống để nghe. Vừa thức dậy ta đã đọc tin, trong bữa ăn vẫn nhìn màn hình, trước khi ngủ lại để tiếng ồn chạy thêm một lúc trong đầu. Ta nghe rất nhiều lời, nhưng lời nào cũng muốn giữ ta ở lại với nó; bởi vậy, khi Lời Chúa đòi ta thay đổi hướng đi, ta dễ thấy nó quá xa lạ. Thánh Gáp-ri-en hiện diện trong những thời khắc Thiên Chúa trao sứ điệp quan trọng. Trong Tin Mừng theo thánh Luca, ngài đem tin đến cho ông Dacaria và Đức Maria. Lời loan báo dành cho Đức Maria mở đầu bằng một sự trấn an: “Đừng sợ.” Đó là điều ta cần nghe khi đứng trước một ơn gọi vượt quá điều mình nghĩ có thể đảm đương. Thiên Chúa không coi thường nỗi sợ của con người. Người đến gặp ta ngay trong nỗi sợ ấy, mời ta tin rằng ân sủng của Người có thể mở một con đường mà sức riêng ta chưa thấy được.
Chúng ta thường mong lời Chúa rõ ràng theo kiểu một bản kế hoạch đầy đủ: bước một phải làm gì, bước hai gặp ai, đến cuối cùng chắc chắn sẽ thành công ra sao. Nhưng Đức Maria trong ngày Truyền Tin không được trao toàn bộ những ngày tháng phía trước. Mẹ được mời gọi đón nhận Lời và bước vào hành trình đức tin. Mẹ hỏi để hiểu điều Thiên Chúa đang mời gọi, rồi trao cho Người lời đáp của mình. Còn chúng ta nhiều khi muốn biết hết mới dám bắt đầu. Người trẻ muốn chắc rằng sẽ chẳng gặp thất bại mới dám sống ơn gọi. Một đôi vợ chồng muốn chắc rằng sẽ không còn gian khó mới dám tha thứ và cùng xây lại tương quan. Một người được mời phục vụ muốn chắc rằng mọi người sẽ ủng hộ mới dám nhận trách nhiệm. Có những điều cần suy xét cẩn thận, hỏi ý kiến khôn ngoan và phân định lâu dài; đức tin không yêu cầu ta hấp tấp. Nhưng sau khi đã phân định, vẫn có một bước không thể thay bằng việc tính toán: bước tín thác. Lời Gáp-ri-en loan báo về quyền năng Thiên Chúa không phải lời hứa rằng ta sẽ được miễn mọi khó khăn. Chính cuộc đời Đức Maria cho thấy tiếng “xin vâng” mở ra một tình yêu rất sâu và cũng dẫn Mẹ đi qua nhiều đau đớn. Điều lời ấy bảo đảm là Thiên Chúa sẽ không vắng mặt trong điều Người mời gọi ta sống.
Có lẽ hôm nay Chúa không đòi ta trả lời một câu hỏi lớn về cả cuộc đời. Người đang nói qua bổn phận trước mắt: hãy về làm hòa với người thân; hãy chăm sóc người bệnh đang trông mình; hãy ngừng nói xấu một người không có mặt để tự bảo vệ; hãy trung thực với công việc; hãy dành thời gian cho đứa con đã nhiều lần xin được lắng nghe; hãy trở lại cầu nguyện sau nhiều tháng nguội lạnh. Ta có thể đi tìm một sứ điệp lạ thường mà bỏ qua điều Chúa đã nói rất rõ trong Tin Mừng. Thánh Gáp-ri-en giúp ta hiểu điều quan trọng nơi một sứ giả là trung thành trao điều mình được sai trao. Trong đời sống cộng đoàn, ta cũng được mời trở nên người mang tin lành theo nghĩa rất thực: đem đến sự thật mà không làm nhục người nghe, đem đến hy vọng mà không che giấu khó khăn, đem đến lời khích lệ đúng lúc cho người đang tưởng mình không đi tiếp nổi. Có một lời nói có thể ở lại với người nghe rất lâu. Một giáo lý viên bảo một em nhỏ rằng em quý giá trước mặt Chúa; một người cha nói với con: “Cha biết con đã cố gắng”; một người bạn nói với người đang chịu tang: “Tôi ở đây với bạn.” Những câu ấy không thay thế Lời Chúa, nhưng có thể làm lòng người mở ra để nghe Lời Chúa. Ngược lại, lời nói thiếu suy nghĩ có thể khiến ai đó khép lòng rất lâu. Mừng lễ Gáp-ri-en, ta nên hỏi không chỉ mình đang lắng nghe điều gì, mà còn hỏi: qua miệng tôi, người khác thường nhận được tin gì? Họ có nhận được sự thật, lòng thương xót và can đảm hay không?
Rồi đến Ra-pha-en, vị tổng lãnh thiên thần gắn với một cuộc lên đường. Trong sách Tôbia, người con trẻ là Tôbia phải đi một hành trình khiến gia đình lo lắng. Một người bạn đồng hành xuất hiện; mãi về sau họ mới hiểu rõ người ấy là ai. Câu chuyện đẹp bởi nó gần với kinh nghiệm sống của chúng ta. Nhiều sự trợ giúp của Chúa không được nhận ra ngay lúc nó xảy ra. Ta chỉ thấy một người tình cờ chỉ đường, một cuộc gặp đến đúng lúc, một lời khuyên ngắn mà giúp mình tránh quyết định vội vàng, một người chịu đi cùng qua giai đoạn khó khăn. Có khi nhiều năm sau nhìn lại, ta mới thốt lên: “Ngày ấy, nếu không có người đó, không biết mình đã ra sao.” Tên Ra-pha-en gợi đến sự chữa lành của Thiên Chúa; trong câu chuyện Tôbia, ngài đồng hành qua những biến cố liên quan đến gia đình, tình yêu và việc người cha được sáng mắt. Nhưng điều cảm động không chỉ nằm ở những kết quả sau cùng. Nó còn nằm trong từng chặng đường người trẻ Tôbia không phải bước một mình. Thiên Chúa chăm sóc con người giữa hành trình, trước khi con người nhìn thấy đích đến.
Đôi khi chúng ta chỉ tin Chúa chăm sóc mình nếu Người lập tức cất khỏi đời mình mọi khó khăn. Ta cầu xin chữa lành và nghĩ điều ấy chỉ có một hình thức: bệnh phải hết ngay. Ta cầu xin bình an và nghĩ từ nay không được gặp xung đột. Ta cầu xin Chúa dẫn đường và muốn con đường không có khúc quanh. Nhưng có những cách chữa lành bắt đầu chậm hơn: một người bệnh vẫn đang điều trị nhưng không còn phải chịu đau đớn một mình; một gia đình chưa giải quyết hết bất đồng nhưng đã có thể ngồi lại mà không làm tổn thương nhau thêm; một người trẻ còn bối rối về tương lai nhưng đã tìm được ai đó biết lắng nghe và giúp mình phân định. Ta không nên vội gán nhãn mọi biến cố là điều Chúa đã trực tiếp sắp đặt để thử thách ai. Đau khổ vẫn là đau khổ, bất công cần được gọi đúng tên và phải được chống lại. Nhưng ngay trong một thế giới có đau khổ, Thiên Chúa vẫn có thể mở những con đường trợ giúp, chữa lành và đưa con người ra khỏi cô độc. Lòng tin vào sự đồng hành của Chúa không làm ta thụ động. Nó khiến ta biết tìm sự chăm sóc cần thiết, đón nhận bàn tay người khác, và trở thành người bạn đồng hành đáng tin trên đường của một ai đó.
Cha mẹ có thể học nhiều điều khi nhìn hành trình của Tôbia. Không cha mẹ nào thôi lo khi con bước vào một chặng đường mới: rời nhà đi học, bắt đầu công việc, chọn người bạn đời, chịu trách nhiệm về cuộc sống mình. Tình yêu của cha mẹ muốn bảo vệ con, đôi khi đến mức muốn đi thay con mọi đoạn đường. Nhưng có những quãng con phải tự bước để trưởng thành. Cầu xin thánh Ra-pha-en đồng hành với người trẻ là một cách đặt họ trong tay Chúa, đồng thời nhắc người lớn làm phần việc của mình: chuẩn bị cho họ biết phân định, biết cầu nguyện, biết hỏi khi cần giúp đỡ, biết tôn trọng bản thân và người khác. Người trẻ cần những người đi cùng không chỉ để ra lệnh, cũng không chỉ để tán thành mọi lựa chọn, nhưng để nói sự thật bằng lòng yêu thương và tin họ có thể lớn lên. Một người hướng dẫn tốt không chiếm chỗ của lương tâm người mình hướng dẫn. Họ giúp người ấy biết nhận ra tiếng Chúa, hiểu hậu quả của lựa chọn, rồi can đảm chịu trách nhiệm. Biết đâu trong mắt một người trẻ đang hoang mang, gương mặt gần gũi nhất của sự quan phòng Thiên Chúa chính là một người lớn chịu ở lại, chịu nghe hết câu chuyện, không vội kết luận về cả cuộc đời họ từ một lần vấp ngã.
Ba tổng lãnh thiên thần nhắc ta về ba cơn cô đơn khác nhau. Khi chống chọi sự dữ, ta sợ mình không đủ mạnh. Mi-ca-en đưa lòng ta hướng về sức mạnh của Thiên Chúa. Khi đứng trước lời mời gọi, ta sợ mình không đủ khả năng đáp lại. Gáp-ri-en nhắc ta rằng Thiên Chúa đã đến gần con người và ân sủng Người đi trước những bước chân của ta. Khi bước trên con đường chưa biết sẽ dẫn về đâu, ta sợ không ai hiểu mình và không ai đi cùng. Ra-pha-en nhắc ta nhìn kỹ những người bạn đường Chúa đặt bên cạnh. Tuy nhiên, lòng sùng kính các thiên thần chỉ trưởng thành khi đưa ta đến gần Chúa hơn và yêu con người hơn. Nếu ta cầu xin được bảo vệ nhưng vẫn nuôi sự ác cảm với anh chị em, ta chưa nghe được lời Mi-ca-en. Nếu ta thích nghe những sứ điệp an ủi nhưng tránh sự thật Chúa đang đòi mình đối diện, ta chưa học được nơi Gáp-ri-en. Nếu ta xin có người đồng hành nhưng luôn để mặc người khác bước trong cô độc, ta chưa hiểu điều Ra-pha-en gợi mở. Các thiên thần phụng sự Thiên Chúa; vì thế, việc kính nhớ các ngài phải làm cho đời ta sẵn sàng phụng sự hơn.
Có một hình ảnh rất đẹp để mang theo trong ngày lễ này: mỗi sáng trước khi bước ra khỏi nhà, ta dừng lại ít phút và đặt ngày sống vào tay Chúa. Ta không biết hôm nay sẽ gặp điều gì. Có thể là một niềm vui bất ngờ, cũng có thể là tin không mong đợi. Có thể ta sẽ được cảm ơn, cũng có thể phải làm một việc tốt chẳng ai nhìn thấy. Có thể hôm nay lòng rất vững, cũng có thể cám dỗ cũ lại trở về. Ta có thể cầu nguyện đơn sơ: “Lạy Chúa, khi con sợ điều ác, xin nhắc con rằng Ngài mạnh hơn nỗi sợ. Khi con không muốn nghe sự thật, xin mở tai con. Khi con thấy đường dài, xin giúp con nhận ra người Ngài gửi đến và biết đi cùng người khác.” Lời cầu nguyện ấy không làm chiếc xe ngoài đường bớt đông, không làm mọi cuộc trò chuyện trở nên dễ dàng, không khiến ta tự nhiên giải quyết được các vấn đề. Nhưng nó thay đổi tư thế của trái tim. Ta bắt đầu ngày sống như người đang ở trong mối tương quan với Thiên Chúa, chứ không như người bị quẳng một mình vào giữa những biến cố ngẫu nhiên. Và lúc tối về, ta có thể xét mình bằng ba câu hỏi nhỏ: hôm nay tôi đã chống lại điều xấu nào, dù rất âm thầm? Tôi đã nghe được lời Chúa mời gọi trong việc gì? Ai đã giúp tôi đi tiếp, và tôi đã giúp ai bớt cô đơn?
Trong Thánh lễ, Hội Thánh cùng các thiên thần ca tụng Thiên Chúa. Giữa một cộng đoàn có thể rất bình thường, với những người còn mệt, còn lo, còn mang đầy những điều chưa giải quyết, lời ca ấy nhắc rằng chúng ta thuộc về một cuộc phụng thờ lớn hơn điều mắt mình thấy. Người mẹ vừa trải qua một đêm thức vì con bệnh vẫn có chỗ trong lời ca ấy. Người trẻ vừa thất bại và ngại không dám nhìn ai vẫn có chỗ. Người già đi chậm và phải vịn vào hàng ghế để đứng lên vẫn có chỗ. Không ai phải đạt đến một đời sống hoàn hảo rồi mới được bước vào sự hiện diện của Chúa. Chúng ta đến để thờ phượng Người, nhận Lời Người, nhận sức sống từ Đức Kitô, và học lại cách tin giữa đời thường. Các thiên thần ca tụng Chúa bằng cả sự hiện hữu của mình; còn ta, sau khi rời nhà thờ, được mời để đời sống cũng trở thành một lời đáp: sự trung thực trong một công việc nhỏ, sự dịu dàng với người nhà, lòng can đảm sửa điều sai, sự kiên nhẫn với người đau khổ, niềm vui vì một người khác được nâng dậy.
Lạy Thiên Chúa là Cha của chúng con, trong ngày kính các Tổng lãnh thiên thần, chúng con cảm tạ Cha vì những điều mắt mình không nhìn thấy mà tình yêu Cha vẫn thực hiện. Xin gìn giữ chúng con khỏi sự kiêu ngạo muốn tự mình làm chủ mọi sự; xin cho chúng con nhớ chỉ một mình Cha là Thiên Chúa. Xin gìn giữ chúng con khỏi thứ sợ hãi làm mình không dám thưa tiếng “xin vâng”; xin cho chúng con tin rằng khi Cha mời gọi, Cha cũng ban ơn để chúng con đáp lại. Xin gìn giữ chúng con khỏi cảm giác bị bỏ rơi trên đường dài; xin mở mắt chúng con nhận ra những người đang đồng hành và mở lòng chúng con để biết đồng hành với họ. Nhờ lời chuyển cầu của thánh Mi-ca-en, xin nâng đỡ chúng con trong cuộc chiến chống sự dữ. Nhờ lời chuyển cầu của thánh Gáp-ri-en, xin cho chúng con chăm chú lắng nghe Lời Cha và đem lời chân thật, nâng đỡ đến cho anh chị em. Nhờ lời chuyển cầu của thánh Ra-pha-en, xin chữa lành những tâm hồn thương tích, dẫn dắt người trẻ, an ủi các gia đình đang lo âu, và cho những người đơn độc gặp được một bàn tay biết ở lại. Xin cho chúng con nhớ rằng dù hôm nay phải đi qua một đoạn đường khó, chúng con vẫn có thể bước tiếp trong niềm tin, bởi Cha thấy đường, Cha nghe lời cầu nguyện của chúng con, và Cha luôn ở gần những người kêu cầu Cha. Amen.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR.