LẤY CÁI XÀ RA KHỎI MẮT MÌNH TRƯỚC ĐÃ

Chủ nhật - 21/06/2026 20:10

Có lẽ trong đời sống hằng ngày, không ai trong chúng ta tránh khỏi việc nhận xét về người khác. Ta nhận xét một người qua lời nói, qua cách sống, qua thái độ, qua cung cách ứng xử. Cha mẹ nhận xét con cái để dạy dỗ. Thầy cô nhận xét học trò để giáo dục. Bề trên nhận xét anh em để hướng dẫn. Người có trách nhiệm nhận xét cộng sự viên để phân công. Xã hội cần có sự phân định. Cộng đoàn cần có sự lượng giá. Gia đình cần có sự góp ý. Giáo Hội cũng cần có việc sửa lỗi huynh đệ. Vì thế, khi Đức Giêsu nói: “Anh em đừng xét đoán, để khỏi bị Thiên Chúa xét đoán”, Người không dạy chúng ta sống vô trách nhiệm, nhắm mắt làm ngơ trước điều sai, bỏ mặc sự dữ, hay coi mọi sự đều như nhau. Không, Tin Mừng không bao giờ dạy ta sống mù mờ. Đức tin không làm cho con người mất khả năng phân định. Trái lại, người môn đệ Chúa càng phải tỉnh thức, càng phải biết phân biệt điều thật và điều giả, điều lành và điều dữ, điều đến từ Thiên Chúa và điều chỉ là lớp vỏ đạo đức bên ngoài.
Nhưng điều Đức Giêsu cảnh báo hôm nay là một thứ xét đoán rất nguy hiểm: xét đoán thiếu tình thương, xét đoán thiếu khiêm nhường, xét đoán thiếu sự thật về chính mình. Đó là thứ xét đoán phát xuất không phải từ lòng muốn cứu người anh em, mà từ thói quen muốn đứng cao hơn người khác. Đó là thứ xét đoán không nhằm chữa lành, mà nhằm kết án. Đó là thứ xét đoán không giúp người khác đứng dậy, mà làm cho họ thêm mặc cảm, thêm tổn thương, thêm xa cách. Đó là thứ xét đoán nhìn thấy cái rác rất nhỏ trong mắt anh em, nhưng lại không chịu nhìn cái xà thật lớn trong mắt mình.
Con người thường rất sáng mắt trước lỗi của người khác, nhưng lại rất mù trước lỗi của chính mình. Ta có thể nhớ rất lâu một lời nói làm ta đau, nhưng lại quên rất nhanh những lời nói ta đã làm người khác đau. Ta có thể thấy người khác ích kỷ, nóng nảy, vụng về, kiêu căng, nhưng lại dễ tìm lý do để bào chữa cho sự ích kỷ, nóng nảy, vụng về và kiêu căng của mình. Khi người khác im lặng, ta bảo họ lạnh lùng. Khi ta im lặng, ta bảo mình khôn ngoan. Khi người khác nói nhiều, ta bảo họ khoe khoang. Khi ta nói nhiều, ta bảo mình nhiệt thành. Khi người khác sai, ta gọi đó là bản chất. Khi ta sai, ta gọi đó là hoàn cảnh. Khi người khác vấp ngã, ta bảo họ yếu đuối. Khi ta vấp ngã, ta mong mọi người hiểu cho mình.
Tin Mừng hôm nay đánh thẳng vào cái vùng sâu kín ấy của lòng người. Đức Giêsu không chỉ nói về chuyện nhận xét người khác, nhưng còn nói về một căn bệnh thiêng liêng: bệnh đạo đức giả. Người đạo đức giả không phải là người không có đạo, cũng không nhất thiết là người công khai chống lại Thiên Chúa. Người đạo đức giả có thể là người nói rất hay về Chúa, rất quen với lời kinh, rất rành việc đạo, rất mau mắn sửa lỗi người khác, nhưng lại không chịu để Chúa sửa mình. Người đạo đức giả có thể lấy tiêu chuẩn của Tin Mừng để đo người khác, nhưng lại lấy tiêu chuẩn của lòng tự ái để miễn trừ cho chính mình. Người đạo đức giả có thể nhân danh sự thật, nhân danh công lý, nhân danh kỷ luật, nhân danh đạo đức, nhưng trong lòng lại thiếu lòng thương xót.
Đức Giêsu dùng một hình ảnh rất mạnh: cái rác và cái xà. Cái rác thì nhỏ, cái xà thì lớn. Cái rác trong mắt người anh em có thể gây khó chịu, nhưng cái xà trong mắt mình thì làm mình không còn thấy đúng nữa. Một người mang cái xà trong mắt mà đòi lấy cái rác trong mắt người khác thì thật buồn cười, nhưng cũng thật đáng sợ. Buồn cười vì hình ảnh ấy quá nghịch lý. Đáng sợ vì đó lại là điều xảy ra rất thường trong đời sống. Khi con mắt tâm hồn bị cái xà của kiêu ngạo che khuất, ta tưởng mình đang sáng suốt, nhưng thật ra ta đang mù. Khi con mắt tâm hồn bị cái xà của tự ái che khuất, ta tưởng mình đang bảo vệ sự thật, nhưng thật ra ta đang bảo vệ cái tôi. Khi con mắt tâm hồn bị cái xà của thành kiến che khuất, ta tưởng mình đang nhìn người khác đúng như họ là, nhưng thật ra ta chỉ nhìn họ qua vết thương và định kiến của mình.
Cái xà ấy có thể là lòng kiêu căng âm thầm. Nó làm ta khó chấp nhận mình sai. Nó khiến ta luôn muốn mình là người đúng, người sáng suốt, người có lý, người đạo đức hơn. Cái xà ấy cũng có thể là sự tự mãn thiêng liêng. Ta đi lễ, đọc kinh, làm việc đạo, phục vụ cộng đoàn, rồi từ từ nghĩ rằng mình có quyền nhìn người khác từ trên cao. Ta quên rằng mọi điều tốt lành nơi ta đều là ân sủng. Ta quên rằng nếu Chúa không giữ gìn, ta cũng có thể sa ngã như bất cứ ai. Ta quên rằng người đang nằm dưới đất hôm nay có khi đã chiến đấu rất nhiều, còn ta đứng vững được không phải vì ta mạnh hơn, nhưng vì Chúa thương nâng đỡ ta nhiều hơn.
Cái xà ấy cũng có thể là vết thương chưa được chữa lành. Có những người xét đoán khắt khe vì trong lòng họ mang nhiều tổn thương. Họ đã từng bị khinh thường, nên nay dễ khinh thường người khác. Họ đã từng bị phê bình nặng nề, nên nay dễ phê bình nặng nề. Họ đã từng thiếu lòng thương xót với chính mình, nên cũng không biết thương xót người khác. Có khi một người trở nên khắt khe không phải vì họ quá mạnh, nhưng vì họ quá đau. Nhưng dù vì lý do nào đi nữa, Tin Mừng vẫn mời gọi ta dừng lại trước mặt Chúa, để Người chỉ cho ta thấy cái xà trong mắt mình. Vì nếu không được chữa lành, người bị thương sẽ tiếp tục làm người khác bị thương. Nếu không được ánh sáng Chúa soi vào, người mù sẽ dẫn người khác vào hố sâu của xét đoán.
“Anh em xét đoán thế nào, thì cũng bị Thiên Chúa xét đoán như vậy; anh em đong đấu nào, thì Thiên Chúa cũng sẽ đong đấu ấy cho anh em.” Lời này thật nghiêm trọng. Đức Giêsu không nói để dọa nạt, nhưng để đánh thức chúng ta. Cái đấu ta dùng cho người khác sẽ trở thành cái đấu Thiên Chúa dùng cho ta. Nếu ta đong cho anh em bằng cái đấu nhỏ hẹp, cay nghiệt, lạnh lùng, thì chính ta đang tự đặt mình dưới một thước đo đáng sợ. Nếu ta luôn bắt lỗi, luôn kết án, luôn không cho người khác cơ hội làm lại, thì ta cũng đang sống như thể mình không cần lòng thương xót. Nhưng ai trong chúng ta dám đứng trước mặt Chúa mà không cần lòng thương xót? Ai trong chúng ta dám nói: “Lạy Chúa, xin cứ xét xử con đúng như con đã xét xử người khác”? Chắc không ai dám. Vì trong sâu thẳm, ta biết mình yếu đuối. Ta biết mình cần được Chúa kiên nhẫn. Ta biết nếu Chúa tính toán từng lỗi lầm, từng ý nghĩ, từng lời nói, từng thiếu sót, thì ta không thể đứng vững.
Vậy tại sao ta lại dễ khắt khe với người khác? Tại sao ta dễ quên rằng người anh em cũng đang cần lòng thương xót như ta? Tại sao ta dễ biến một lỗi lầm thành bản án chung thân cho một con người? Có những người chỉ một lần sai là bị ta đóng dấu mãi mãi. Có những người chỉ một lần lỡ lời là bị ta ghi nhớ suốt đời. Có những người đã thay đổi, đã ăn năn, đã cố gắng, nhưng trong mắt ta họ vẫn là con người cũ. Ta không cho họ một con đường trở về. Ta không cho họ được lớn lên. Ta không cho họ được phục sinh. Nhưng Chúa thì khác. Chúa không nhìn Phêrô mãi mãi như kẻ chối Thầy, mà nhìn ông như vị mục tử sẽ chăm sóc đoàn chiên. Chúa không nhìn Matthêu mãi mãi như người thu thuế, mà gọi ông làm tông đồ. Chúa không nhìn người phụ nữ tội lỗi chỉ bằng quá khứ của chị, mà nhìn thấy trong chị một trái tim có thể yêu nhiều vì đã được tha nhiều. Chúa không nhìn chúng ta bằng cái nhìn đóng khung, nhưng bằng cái nhìn có khả năng tái tạo.
Bài Tin Mừng hôm nay không dạy ta dễ dãi với tội lỗi, nhưng dạy ta khiêm nhường trước người có lỗi. Không phải vì tội là nhẹ, nhưng vì con người yếu đuối cần được cứu. Không phải vì sự thật không quan trọng, nhưng vì sự thật nếu thiếu tình yêu có thể trở thành lưỡi dao. Không phải vì không cần sửa lỗi, nhưng vì sửa lỗi mà thiếu khiêm nhường sẽ trở thành xúc phạm. Có những lời góp ý đúng nội dung nhưng sai tinh thần. Có những lời phê bình đúng sự thật nhưng thiếu lòng thương. Có những cách sửa lỗi làm người khác không muốn hoán cải mà chỉ muốn xa lánh. Sửa lỗi huynh đệ không phải là đứng trên cao ném đá xuống, nhưng là cúi xuống nâng người anh em dậy. Sửa lỗi huynh đệ không phải là hả hê vì mình đúng, nhưng là đau với nỗi đau của người sai. Sửa lỗi huynh đệ không phải là làm nhục người khác, nhưng là kín đáo giúp họ tìm lại phẩm giá.
Muốn sửa lỗi người khác theo tinh thần Tin Mừng, trước hết phải để Chúa sửa mình. Muốn lấy cái rác khỏi mắt anh em, trước hết phải để Chúa lấy cái xà khỏi mắt ta. Mà lấy cái xà khỏi mắt mình là một hành trình rất đau. Đau vì phải nhìn nhận mình không tốt như mình tưởng. Đau vì phải chấp nhận mình cũng ích kỷ, cũng ghen tương, cũng nhỏ nhen, cũng tự ái, cũng thiếu bao dung. Đau vì phải bỏ đi cái cảm giác dễ chịu khi thấy mình hơn người khác. Nhưng chính nỗi đau ấy lại là khởi đầu của ơn hoán cải. Ai chưa từng khóc vì tội mình, khó có thể dịu dàng trước tội người khác. Ai chưa từng cảm nhận mình được Chúa tha thứ, khó có thể tha thứ cho anh em. Ai chưa từng thấy vực sâu trong lòng mình, dễ tưởng mình đang đứng trên núi cao đạo đức.
Điều làm cho một người trở nên nhân từ không phải là vì người ấy không biết tội là gì, nhưng vì người ấy biết mình đã được cứu khỏi tội. Điều làm cho một mục tử trở nên hiền lành không phải vì ngài không thấy lỗi của đoàn chiên, nhưng vì ngài thấy trước hết chính mình cũng là con chiên được Vị Mục Tử Nhân Lành vác trên vai. Điều làm cho một người có trách nhiệm trở nên bao dung không phải vì người ấy buông lỏng kỷ luật, nhưng vì người ấy hiểu rằng kỷ luật không nhằm đè bẹp con người mà nhằm giúp con người lớn lên trong sự thật. Điều làm cho cộng đoàn Kitô hữu trở thành dấu chỉ của Nước Trời không phải vì cộng đoàn ấy không có lỗi lầm, nhưng vì trong cộng đoàn ấy người ta biết sửa lỗi nhau bằng lòng thương, biết đón nhận nhau bằng sự khiêm nhường, biết tha thứ cho nhau như chính mình đã được Chúa thứ tha.
Trong gia đình, nếu vợ chồng chỉ nhìn thấy cái rác trong mắt nhau, gia đình sẽ thành nơi xét xử. Chồng thấy vợ thiếu sót, vợ thấy chồng vụng về, cha mẹ thấy con cái bất toàn, con cái thấy cha mẹ khó tính. Ai cũng có lý của mình. Ai cũng có danh sách lỗi của người kia. Nhưng nếu không ai chịu nhìn cái xà trong mắt mình, gia đình sẽ không còn là mái ấm mà trở thành phòng xử án. Có những gia đình không tan vỡ vì nghèo, nhưng tan vỡ vì những lời xét đoán cay nghiệt. Có những tương quan không chết vì thiếu tiền, nhưng chết vì thiếu lòng thương xót. Một lời nói nhẹ có thể cứu một ngày. Một ánh mắt cảm thông có thể mở một lối về. Một lần biết nhận lỗi có thể làm tan băng nhiều năm. Tin Mừng hôm nay mời mỗi người trong gia đình hãy bắt đầu từ chính mình: trước khi nói người kia phải thay đổi, tôi có dám hỏi Chúa: “Lạy Chúa, con cần thay đổi điều gì trước?”
Trong cộng đoàn, nhất là cộng đoàn đức tin, lời Chúa hôm nay càng thiết thực. Cộng đoàn nào cũng có những khác biệt. Có người nhanh, có người chậm. Có người khéo léo, có người vụng về. Có người đạo đức âm thầm, có người nhiệt thành nhưng thiếu tinh tế. Có người nói lời làm ta khó chịu, có người hành xử khiến ta không hài lòng. Nếu thiếu lòng khiêm nhường, cộng đoàn sẽ dễ trở thành nơi người ta bàn tán về nhau hơn là cầu nguyện cho nhau. Người ta dễ nói về lỗi của anh em hơn là nói với Chúa về nỗi yếu đuối của chính mình. Người ta dễ góp chuyện hơn góp lời cầu nguyện. Người ta dễ lan truyền khuyết điểm hơn lan truyền lòng thương xót. Và khi đó, dù có nhiều sinh hoạt đạo đức, cộng đoàn vẫn bị thương, vì thiếu trái tim của Đức Kitô.
Một cộng đoàn Kitô hữu không phải là cộng đoàn của những người hoàn hảo, nhưng là cộng đoàn của những người biết mình cần được Chúa hoàn thiện. Một cộng đoàn thánh thiện không phải là nơi không ai sai, nhưng là nơi người sai có thể được sửa trong yêu thương, người yếu có thể được nâng đỡ, người vấp ngã có thể được đưa về, người bị hiểu lầm có thể được lắng nghe, người gây tổn thương có thể được mời gọi hoán cải, và người bị tổn thương có thể được chữa lành. Nếu chỉ có luật mà không có lòng thương, cộng đoàn sẽ cứng như đá. Nếu chỉ có dễ dãi mà không có sự thật, cộng đoàn sẽ lỏng lẻo và lạc hướng. Nhưng nếu có sự thật trong tình yêu, có kỷ luật trong lòng thương xót, có góp ý trong khiêm nhường, cộng đoàn sẽ trở nên nơi Chúa hiện diện.
Trong đời sống thiêng liêng, mỗi ngày ta cần tập một thói quen: xét mình trước khi xét người. Không phải xét mình để tự hành hạ, nhưng để sống trong sự thật. Mỗi tối, trước mặt Chúa, ta có thể hỏi: hôm nay con đã nhìn ai bằng ánh mắt khắc nghiệt? Hôm nay con đã nói lời nào làm người khác đau? Hôm nay con đã vội vàng kết luận về ai khi chưa hiểu hết câu chuyện? Hôm nay con đã dùng cái đấu nào để đong cho anh em: cái đấu nhỏ hẹp của tự ái hay cái đấu rộng rãi của lòng thương? Hôm nay con có thấy cái xà nào trong mắt con không? Một người biết xét mình trước mặt Chúa sẽ bớt thích xét đoán người khác trước mặt thiên hạ. Một người biết cúi đầu trong tòa giải tội sẽ khó ném đá người anh em đang yếu đuối. Một người biết mình đã được Chúa kiên nhẫn sẽ học được sự kiên nhẫn với người khác.
Thật ra, cái nhìn của ta chỉ được thanh luyện khi ta để Chúa nhìn ta trước. Khi ta để ánh mắt Chúa chạm vào đời mình, ta mới thấy mình đúng sự thật. Ánh mắt Chúa không giống ánh mắt của đám đông. Đám đông nhìn để kết án. Chúa nhìn để cứu. Đám đông nhìn quá khứ và đóng khung con người trong quá khứ. Chúa nhìn tương lai và mở ra con đường phục sinh. Đám đông nhìn lỗi lầm và quên con người. Chúa nhìn con người và chữa lành lỗi lầm. Khi được Chúa nhìn như thế, ta cũng học nhìn người khác bằng ánh mắt khác. Ta vẫn thấy cái sai, nhưng không ghét người sai. Ta vẫn thấy vết thương, nhưng không khinh người bị thương. Ta vẫn thấy cần sửa, nhưng sửa bằng bàn tay của người bác sĩ, không phải bằng bàn tay của người hành hình.
Đức Giêsu hôm nay nói: “Lấy cái xà ra khỏi mắt anh trước đã, rồi anh sẽ thấy rõ, để lấy cái rác ra khỏi mắt người anh em.” Chúa không bảo ta bỏ mặc cái rác trong mắt anh em. Chúa vẫn muốn ta giúp anh em. Nhưng điều kiện là ta phải thấy rõ. Thấy rõ nghĩa là thấy bằng con mắt đã được thanh luyện khỏi kiêu căng. Thấy rõ nghĩa là thấy mình cũng là tội nhân được Chúa thương. Thấy rõ nghĩa là thấy người anh em không chỉ là lỗi lầm của họ, nhưng là con cái Thiên Chúa, là người được Đức Kitô đổ máu cứu chuộc, là người còn có thể trở nên thánh. Khi đã thấy rõ như thế, ta sẽ biết nói lúc nào, im lặng lúc nào, góp ý ra sao, chờ đợi bao lâu, nâng đỡ thế nào. Khi đã thấy rõ như thế, lời sửa lỗi của ta sẽ bớt mùi cay nghiệt và thêm hương thơm của Tin Mừng.
Thế giới hôm nay rất dễ xét đoán. Chỉ một dòng chữ, một tấm hình, một đoạn video, một lời đồn, người ta có thể kết án nhau không thương tiếc. Mạng xã hội làm cho cái rác trong mắt người khác được phóng đại lên thành cái xà, còn cái xà trong mắt mình thì được che đậy bằng màn hình và những lời đạo đức. Người ta nhân danh sự thật để làm nhục nhau. Người ta nhân danh công lý để hạ bệ nhau. Người ta nhân danh đạo đức để đóng đinh nhau. Nhưng người môn đệ Chúa không được sống như thế. Chúng ta không thể vừa cầu xin “xin Cha tha nợ chúng con như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con”, vừa giữ trong lòng một cái kho chứa đầy bản án dành cho anh em. Chúng ta không thể vừa rước lấy Đấng đã tha thứ cho kẻ đóng đinh mình, vừa nuôi trong lòng sự khắt khe không cho ai cơ hội trở về.
Hôm nay, Chúa mời ta đổi cái đấu. Đừng dùng cái đấu của nghi ngờ, nhưng dùng cái đấu của cảm thông. Đừng dùng cái đấu của định kiến, nhưng dùng cái đấu của lắng nghe. Đừng dùng cái đấu của kết án, nhưng dùng cái đấu của cầu nguyện. Đừng dùng cái đấu của tự ái, nhưng dùng cái đấu của khiêm nhường. Đổi cái đấu là đổi cả đời sống. Vì khi ta đong cho người khác bằng lòng thương, lòng ta cũng được mở rộng. Khi ta tha thứ cho người khác, chính ta cũng được giải thoát. Khi ta ngừng xét đoán cay nghiệt, tâm hồn ta bớt nặng nề. Khi ta học nhìn người khác bằng ánh mắt của Chúa, thế giới quanh ta trở nên bớt tối.
Xin Chúa cho mỗi người chúng ta biết can đảm đứng trước gương Tin Mừng. Đứng trước gương thường, ta thấy khuôn mặt mình. Đứng trước gương Tin Mừng, ta thấy tâm hồn mình. Có thể ta sẽ thấy nhiều cái xà mà lâu nay ta không muốn nhìn. Cái xà của kiêu ngạo. Cái xà của ích kỷ. Cái xà của nóng nảy. Cái xà của ghen tương. Cái xà của thói quen nói xấu. Cái xà của sự đạo đức giả. Nhưng đừng sợ. Chúa chỉ cho ta thấy cái xà không phải để làm ta tuyệt vọng, mà để chữa lành ta. Chúa soi sáng bóng tối không phải để làm ta xấu hổ, mà để dẫn ta ra khỏi bóng tối. Chúa vạch ra vết thương không phải để kết án, mà để đặt vào đó dầu của lòng thương xót.
Lạy Chúa Giêsu, xin dạy con biết nhìn mình trước khi nhìn người. Xin cho con đừng quá nhanh khi kết án, đừng quá chậm khi cảm thông, đừng quá rộng với bản thân mà quá hẹp với anh em. Xin cho con nhớ rằng con đã được Chúa tha nhiều, để con biết tha nhiều. Xin cho con nhớ rằng con đã nhiều lần làm Chúa buồn, mà Chúa vẫn kiên nhẫn với con, để con cũng biết kiên nhẫn với người khác. Xin lấy khỏi mắt con cái xà của kiêu căng, của tự ái, của thành kiến, của đạo đức giả, để con có thể nhìn anh em bằng ánh mắt trong sáng hơn. Xin cho lời nói của con, nếu phải sửa lỗi ai, cũng xuất phát từ lòng yêu thương chứ không từ sự hả hê; từ ước muốn cứu giúp chứ không từ ý muốn làm tổn thương; từ sự khiêm nhường của một tội nhân được thương xót chứ không từ thái độ của một quan tòa.
Và xin cho cộng đoàn chúng con, gia đình chúng con, Giáo Hội chúng con trở thành nơi người ta không sợ bị kết án, nhưng được mời gọi hoán cải; không bị đóng khung trong lỗi lầm, nhưng được nâng dậy bằng lòng thương xót; không che giấu sự thật, nhưng nói sự thật trong tình yêu. Vì chỉ khi nào chúng con biết thương xót như Chúa đã thương xót, chúng con mới thật sự là môn đệ của Đấng đã không đến để xét xử thế gian, nhưng để thế gian nhờ Người mà được cứu.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

LẤY CÁI XÀ RA KHỎI MẮT MÌNH TRƯỚC ĐÃ

Tin tiêu điểm

Tin xem nhiều

Thống kê

Hình ảnh mới