NGƯỜI PHẢI NỔI BẬT LÊN, CÒN THẦY PHẢI LU MỜ ĐI

Thứ sáu - 09/01/2026 08:49

Trong hành trình đức tin và phục vụ, có lẽ bài học khó khăn nhất nhưng cũng tuyệt vời nhất mà mỗi người tín hữu, đặc biệt là những người làm công tác tông đồ, phải học hỏi chính là bài học về sự khiêm nhường và tự hủy. Hôm nay, Lời Chúa mời gọi chúng ta rời bỏ những ồn ào của phố thị, những tranh đoạt của danh vọng để trở về với miền đất Giu-đê hoang vu, nơi dòng sông Gio-đan vẫn lững lờ trôi, chứng kiến một cuộc chuyển giao lịch sử đầy xúc động và ý nghĩa. Đó là khoảnh khắc giao thoa giữa Cựu Ước và Tân Ước, giữa lời hứa và hiện thực, giữa người dọn đường và Đấng Cứu Thế. Trong khung cảnh ấy, hình ảnh Gio-an Tẩy Giả vụt sáng lên không phải như một ngôi sao cố gắng tranh giành ánh sáng với mặt trời, mà như một ngọn đèn dầu đang cháy hết mình lần cuối trước khi Bình Minh vĩnh cửu ló dạng, với một tuyên ngôn đã trở thành kim chỉ nam cho mọi tâm hồn dâng hiến: "Người phải nổi bật lên, còn thầy phải lu mờ đi."
Câu chuyện Tin Mừng khởi đi từ một bối cảnh rất đời thường, rất "người". Đức Giê-su và các môn đệ đến miền Giu-đê và làm phép rửa. Cùng lúc đó, Gio-an cũng đang làm phép rửa tại Ê-nôn. Hai thầy trò, hai nhóm môn đệ, hai địa điểm nhưng cùng một hành động thanh tẩy. Và như một lẽ thường tình của tâm lý con người, sự so sánh, kganh đua bắt đầu nhen nhóm. Các môn đệ của Gio-an, những người trung thành và nhiệt huyết, cảm thấy bất an. Họ nhìn thấy đám đông dân chúng – những người trước đây từng lũ lượt kéo đến với thầy mình – nay đang ùn ùn kéo sang phía Đức Giê-su. Lòng nhiệt thành bảo vệ danh dự cho thầy đã khiến họ không giấu được sự ghen tỵ và hậm hực. Họ chạy về mách với Gio-an: "Thưa thầy, người trước đây đã ở với thầy bên kia sông Gio-đan và được thầy làm chứng cho, bây giờ ông ấy cũng đang làm phép rửa, và thiên hạ đều đến với ông." Trong lời nói ấy, chúng ta nghe thấy vị chua chát của sự thất sủng, nỗi lo sợ bị lãng quên và cái nhìn đầy tính cục bộ phe nhóm. Họ gọi Đức Giê-su là "ông ấy", "người trước đây ở với thầy", như muốn nhắc nhớ rằng Giê-su chỉ là người đến sau, là kẻ chịu ơn làm chứng của Gio-an. Làm sao kẻ đến sau lại có thể lấn lướt người đi trước? Làm sao học trò lại có thể đông khách hơn thầy?
Tâm trạng của các môn đệ Gio-an cũng chính là tâm trạng thường thấy nơi mỗi chúng ta trong đời sống phục vụ. Chúng ta dễ dàng rơi vào cám dỗ coi công việc nhà Chúa là công việc của riêng mình, coi giáo xứ, cộng đoàn, hay hội đoàn là "lãnh địa" của mình. Khi thấy một người khác thành công hơn, được yêu mến hơn, hay có những sáng kiến thu hút hơn, lòng chúng ta dễ dấy lên sự ghen ghét, đố kỵ. Chúng ta buồn phiền không phải vì Chúa không được vinh danh, mà vì "cái tôi" của chúng ta bị lu mờ. Chúng ta sợ mất ảnh hưởng, sợ mất vị thế. Đó là căn bệnh thiêng liêng trầm trọng làm tê liệt sức sống của Hội Thánh, biến các cộng đoàn yêu thương thành những chiến trường của sự tranh giành quyền lực ngầm.
Thế nhưng, trước cơn sóng gió của sự đố kỵ ấy, Gio-an Tẩy Giả đứng sừng sững như một ngọn hải đăng của chân lý và sự khiêm hạ. Ông không hùa theo cảm xúc của các môn đệ, không cảm thấy bị tổn thương tự ái, cũng không tìm cách giành lại đám đông. Ngược lại, ông bình thản đưa ra một cái nhìn thần học sâu sắc về nguồn gốc của mọi sứ vụ: "Chẳng ai có thể nhận được gì mà không do Trời ban." Đây là nền tảng của sự khiêm nhường đích thực. Gio-an ý thức rõ ràng rằng, vai trò ngôn sứ của ông, sự thu hút của ông đối với dân chúng, và cả phép rửa ông đang thực hiện, tất cả đều là ân ban từ Thượng Đế, không phải là tài sản riêng để ông sở hữu hay phô trương. Và nếu Đức Giê-su đang thu hút mọi người, thì đó cũng là ý định của Trời Cao. Nhận ra mọi sự là hồng ân giúp con người thoát khỏi sự kiêu ngạo khi thành công và sự cay cú khi thất bại. Nếu Chúa muốn dùng tôi, tôi tạ ơn; nếu Chúa muốn dùng người khác thay thế tôi, tôi cũng tạ ơn. Bởi vì cuối cùng, công trình là của Chúa, không phải của tôi.
Gio-an tiếp tục nhắc nhở các môn đệ về căn tính của mình: "Chính anh em làm chứng cho thầy là thầy đã nói: Tôi đây không phải là Đấng Ki-tô, mà là kẻ được sai đi trước mặt Người." Biết mình là ai – đó là sự khôn ngoan lớn nhất. Bi kịch của con người thường bắt đầu khi chúng ta ảo tưởng về bản thân, muốn đóng vai chính trong khi mình chỉ là vai phụ, muốn làm Đấng Cứu Thế trong khi mình chỉ là người dọn đường. Gio-an xác định rất rõ giới hạn của mình. Ông là "tiếng kêu trong hoang địa", không phải là Lời; ông là ngọn đèn, không phải là Ánh Sáng; ông là người làm phép rửa bằng nước, không phải là Đấng làm phép rửa trong Thánh Thần. Sự vĩ đại của Gio-an nằm ở chỗ ông chấp nhận giới hạn đó với tất cả niềm vui sướng. Ông không cố gắng vượt quá vai trò của mình để níu kéo hào quang.
Để diễn tả mối tương quan giữa ông và Đức Giê-su một cách thấm thía nhất, Gio-an đã dùng đến hình ảnh tuyệt đẹp của đám cưới: Chàng Rể và Người bạn của chàng rể. Trong phong tục đám cưới Do Thái xưa, vai trò của "người bạn chàng rể" (shoshben) rất quan trọng. Người này lo liệu mọi sự để đám cưới diễn ra tốt đẹp, là trung gian liên lạc giữa đàng trai và đàng gái, và nhiệm vụ cao cả nhất là đưa cô dâu đến trao tận tay cho chú rể. Khi chú rể và cô dâu đã gặp nhau, khi tiệc cưới bắt đầu, thì vai trò của người bạn chấm dứt. Anh ta không ghen tỵ khi chú rể âu yếm cô dâu, trái lại, anh ta đứng đó, lắng nghe tiếng nói của chú rể và "vui mừng hớn hở". Niềm vui của người bạn không phải là chiếm đoạt cô dâu, mà là thấy chú rể được hạnh phúc trọn vẹn.
Gio-an tự ví mình là người bạn ấy. Đức Giê-su là Tân Lang duy nhất của nhân loại, là Chàng Rể của Hội Thánh. Dân chúng, hay các tâm hồn, chính là Cô Dâu. Sứ mạng của Gio-an là dẫn đưa dân Ít-ra-en đến gặp Đức Giê-su. Giờ đây, khi "thiên hạ đều đến với ông ấy", tức là Cô Dâu đã tìm được Chú Rể, thì nhiệm vụ của Gio-an đã hoàn tất. Thay vì buồn bã, Gio-an tuyên bố: "Đó là niềm vui của thầy, niềm vui ấy bây giờ đã trọn vẹn." Một niềm vui thanh khiết, vô vị lợi, một niềm vui thoát tục! Có bao nhiêu người trong chúng ta, những linh mục, tu sĩ, hay giáo lý viên, cảm thấy "vui trọn vẹn" khi thấy giáo dân của mình yêu mến một vị linh mục khác hơn mình, hay khi thấy các học trò của mình thành đạt và vượt trội hơn mình? Chỉ khi có một tình yêu đủ lớn đối với Chúa và đối với các linh hồn, chúng ta mới có thể tìm thấy niềm vui trong sự thành công của người khác. Gio-an vui vì Chúa Giê-su được tôn vinh, đó là dấu chỉ của một tình yêu dâng hiến tuyệt đối.
Và rồi, từ đỉnh cao của sự chiêm nghiệm ấy, Gio-an thốt lên câu châm ngôn bất hủ: "Người phải nổi bật lên, còn thầy phải lu mờ đi." Trong nguyên ngữ Hy Lạp, động từ này diễn tả một sự tất yếu, một quy luật không thể đảo ngược: Chúa "phải" lớn lên, và tôi "phải" nhỏ lại. Nó giống như quy luật của bầu trời: khi mặt trời mọc lên, các vì sao, dù sáng đến đâu, cũng phải mờ dần và biến mất. Nếu sao Mai cứ cố gắng chiếu sáng khi mặt trời đã lên, nó sẽ trở nên vô duyên và cản trở ánh sáng ban ngày. Gio-an là sao Mai báo hiệu ngày mới, và khi Đức Giê-su – Mặt Trời Công Chính xuất hiện, Gio-an biết đã đến lúc mình phải rút lui vào bóng tối của sự quên lãng.
"Người phải nổi bật lên". Nổi bật lên trong lòng tin của dân chúng, nổi bật lên trong quyền năng cứu độ, nổi bật lên trong giáo huấn yêu thương. Cuộc đời của người môn đệ là làm sao để Đức Ki-tô được lớn lên trong mình và trong tha nhân. Phaolô tông đồ sau này cũng đã sống trọn vẹn tinh thần này khi ngài nói: "Tôi sống, nhưng không còn là tôi, mà là Đức Ki-tô sống trong tôi." Mục đích tối hậu của mọi hoạt động truyền giáo, bác ái, mục vụ không phải là để người ta nhớ đến tên tuổi của chúng ta, ghi công đức của chúng ta vào bia đá, mà là để người ta nhận biết và yêu mến Đức Ki-tô. Nếu chúng ta làm rất nhiều việc, nhưng hình ảnh Đức Ki-tô bị che khuất bởi cái bóng quá lớn của bản ngã chúng ta, thì chúng ta đã thất bại.
"Còn thầy phải lu mờ đi". "Lu mờ" hay "nhỏ lại" không có nghĩa là tiêu cực, bi quan hay chán nản buông xuôi. Nhưng đó là hành trình của sự "tự hủy" (kenosis). Nhỏ lại ở đây là bớt đi cái tôi ích kỷ, bớt đi lòng tự ái, bớt đi sự kiêu ngạo, bớt đi những đam mê trần tục. Nhỏ lại để nhường không gian cho Chúa lớn lên. Giống như hạt lúa mì gieo vào lòng đất, nó phải thối đi, phải tan rã lớp vỏ cứng bên ngoài thì mầm sống mới mới có thể vươn lên. Nếu hạt lúa cứ khư khư giữ lấy hình hài nguyên vẹn của mình, nó sẽ trơ trọi một mình. Gio-an đã chấp nhận "nhỏ lại" không chỉ trong danh tiếng mà cả trong số phận. Sau lời tuyên bố này không lâu, ông bị Hê-rô-đê tống ngục và cuối cùng bị chém đầu. Sự "lu mờ" của ông đi đến tận cùng của sự hy sinh mạng sống. Ông đã hoàn toàn xóa mình đi để chỉ còn lại một tiếng chứng duy nhất vang vọng: "Đây là Chiên Thiên Chúa".
Lời của Gio-an Tẩy Giả là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ cho con người thời đại hôm nay, thời đại của văn hóa "tự tôn" (self-promotion). Chúng ta đang sống trong một thế giới mà người ta dạy nhau phải khẳng định bản thân, phải đánh bóng tên tuổi, phải tìm kiếm sự nổi tiếng bằng mọi giá trên mạng xã hội. Giá trị của một con người dường như được đo đếm bằng số lượng người theo dõi (followers), số lượt thích (likes). Ngay cả trong môi trường đạo đức, đôi khi chúng ta cũng bị nhiễm virus này. Chúng ta muốn bài giảng của mình được khen hay, ca đoàn của mình hát, hội đoàn của mình phải là nhất. Chúng ta dễ buồn phiền khi không được nhắc tên, không được trọng vọng. Lời Chúa hôm nay mời gọi chúng ta đi ngược dòng: hãy tập sống khiêm hạ, hãy tập vui mừng khi đứng trong bóng tối để người khác được tỏa sáng, miễn là Chúa được vinh danh.
Sự "nhỏ lại" này chính là bí quyết của sự bình an. Người khiêm nhường thì không ai có thể làm họ tổn thương, vì họ đã tự đặt mình ở chỗ thấp nhất rồi. Họ không sợ mất mát, vì họ biết mình không sở hữu gì cả, mọi sự là của Chúa. Họ không ghen tỵ, vì niềm vui của họ là Ý Chúa được thể hiện. Một tâm hồn biết "nhỏ lại" là một tâm hồn rộng mở thênh thang để chứa đựng Đấng Vô Cùng. Ngược lại, một tâm hồn đầy ắp cái tôi sẽ chật chội, ngột ngạt, Chúa không thể ngự vào, và tha nhân cũng không thể lại gần.
Chúng ta hãy nhìn vào các Thánh để thấy gương mẫu của sự "lu mờ đi". Mẹ Têrêsa Calcutta từng nói: "Tôi chỉ là cây bút chì nhỏ trong tay Chúa". Cây bút chì không tự hào về những nét vẽ đẹp, nó biết rằng chính Bàn Tay Nghệ Sĩ mới là chủ nhân của bức tranh. Cây bút chì chấp nhận bị gọt giũa, bị mòn đi sau mỗi lần sử dụng, để bức tranh Tình Yêu của Chúa được hiện lên rõ nét. Thánh Têrêsa Hài Đồng Giê-su chọn "Con đường thơ ấu thiêng liêng", con đường trở nên bé nhỏ như trẻ thơ để được Chúa Cha bồng ẵm. Tất cả các ngài đều đã đi trên con đường của Gio-an Tẩy Giả: con đường nhỏ lại để Chúa lớn lên.
Cách riêng đối với những người làm công tác mục vụ, linh mục, tu sĩ, bài Tin Mừng này là một cuộc xét mình nghiêm túc. Chúng ta có đang vô tình trở thành những rào cản che khuất Chúa không? Chúng ta có đang quy tụ giáo dân về phía mình thay vì về phía Chúa không? Khi chúng ta rời đi một giáo xứ hay một cộng đoàn, người ta có tiếp tục yêu mến Chúa, hay đức tin của họ sụp đổ vì thần tượng của họ đã đi mất? Gio-an Tẩy Giả đã chuẩn bị cho các môn đệ của mình một tâm thế sẵn sàng để rời bỏ ông mà đi theo Đức Giê-su. Đó là đỉnh cao của sự hướng dẫn thiêng liêng: dẫn dắt người khác đến với Chúa và rồi âm thầm rút lui, để họ có một mối tương quan trực tiếp và cá vị với Đấng Cứu Thế. Người mục tử chân chính là người biết mình chỉ là "bạn của Chàng Rể", vui mừng khi thấy đàn chiên thuộc về Chủ Chiên đích thực.
Mùa Giáng Sinh và Hiển Linh vừa đi qua, chúng ta đang bước vào những ngày thường niên, những ngày của sự tăng trưởng âm thầm. Ước gì lời cầu nguyện "Người phải nổi bật lên, còn thầy phải lu mờ đi" trở thành lời kinh nhật tụng của mỗi chúng ta. Trong mọi biến cố vui buồn, khi thành công hay thất bại, khi được khen ngợi hay bị chê bai, hãy để lời ấy vang lên như một tiếng chuông nhắc nhở. Lạy Chúa Giê-su, xin cho con biết khiêm tốn nhận ra vị trí của mình. Xin cho con đừng bao giờ tranh giành vinh quang của Chúa. Xin giúp con thắng vượt thói ghen tỵ nhỏ nhen, để con biết hân hoan chúc tụng Chúa khi thấy anh chị em con được Chúa dùng làm những việc cả thể. Xin cho cái "tôi" kiêu ngạo, ích kỷ, nóng nảy của con ngày càng nhỏ lại, mờ đi, và xin cho hình ảnh nhân hậu, bao dung, thánh thiện của Chúa ngày càng lớn lên, rực sáng trong con. Để rồi, khi người ta nhìn vào con, họ không thấy con nữa, mà chỉ thấy một mình Chúa đang sống và đang yêu thương. Xin cho niềm vui của con được trọn vẹn, không phải vì con được mọi người tung hô, mà vì con được nghe tiếng Chúa, được làm bạn của Chúa, và được thấy Chúa hiển trị trong muôn tâm hồn. Amen.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR