CHẠM VÀO NỖI ĐAU TẬN CÙNG CỦA KIẾP NGƯỜI

Trong dòng chảy của lịch sử cứu độ, chưa bao giờ tiếng kêu than của phận người lại được lắng nghe một cách trọn vẹn và đụng chạm đến tâm can Thiên Chúa như trong biến cố Nhập Thể của Đức Giêsu Kitô, và trang Tin Mừng hôm nay mà thánh sử Luca thuật lại không chỉ là một phép lạ chữa lành thể lý đơn thuần, mà là một bức tranh toàn cảnh về thân phận con người, về vực thẳm của tội lỗi và khổ đau, và trên hết là về quyền năng của Lòng Thương Xót dám vượt qua mọi rào cản của lề luật và định kiến để chạm vào chính cái chết đang hiện diện trong sự sống. Khung cảnh mở ra tại một thành kia, nơi sự ồn ào náo nhiệt của cuộc sống thường nhật bỗng chốc bị xé toạc bởi sự xuất hiện của một nhân vật mà thánh Luca mô tả bằng một cụm từ đầy ám ảnh: "người đầy phong hổi". Không phải là một đốm phong hủi, không phải là chớm bệnh, mà là "toàn thân mắc bệnh", nghĩa là căn bệnh quái ác ấy đã xâm chiếm trọn vẹn con người anh, nó đã ăn sâu vào từng thớ thịt, từng đường gân, biến anh trở thành một cái xác biết đi, một khối thịt lở loét đang phân hủy ngay khi còn đang hít thở bầu khí của sự sống.

Chúng ta cần phải dừng lại đôi chút để thấu cảm được cái hố sâu tuyệt vọng mà người đàn ông này đang ngụp lặn, bởi lẽ trong tâm thức của người Do Thái và cả thế giới cổ đại, bệnh phong không chỉ là một căn bệnh y khoa, mà nó là một bản án tử hình treo, một dấu chỉ của sự trừng phạt từ Thiên Chúa, một sự ô uế tột cùng khiến người mắc bệnh bị tước đoạt mọi quyền làm người. Anh ta bị cắt đứt khỏi cộng đồng xã hội, bị trục xuất khỏi gia đình, không được ôm ấp vợ con, không được bước chân vào đền thờ để cầu nguyện, và đau đớn hơn cả là buộc phải rêu rao sự ô nhục của chính mình bằng cách xé áo, để tóc xõa, che râu và kêu lớn "Ô uế! Ô uế!" mỗi khi có bóng người đến gần. Anh ta là một hòn đảo hoang vắng giữa biển người, là hiện thân của sự ruồng bỏ, là cái gai trong mắt người đời và có lẽ trong chính suy nghĩ của anh, anh cũng tự thấy mình là rác rưởi trước mặt Đấng Tối Cao.

Thế nhưng, giữa cái tăm tối mịt mùng của định mệnh nghiệt ngã ấy, một tia sáng đã lóe lên, không phải từ phía đám đông đang kinh sợ lùi xa, mà từ chính nội tâm đang khao khát sống của anh khi anh "thấy Đức Giêsu". Cái thấy này không chỉ là thị giác, mà là cái nhìn của đức tin, cái nhìn của một kẻ đang chới với giữa dòng nước lũ bỗng nhìn thấy một chiếc cọc cứu sinh. Anh đã làm một việc kinh thiên động địa, một hành động phá vỡ mọi quy tắc an toàn và lề luật khắt khe thời bấy giờ: anh tiến lại gần Đấng Thánh. Anh không đứng xa mà kêu gào như luật định, anh đến gần, sấp mặt xuống đất. Tư thế sấp mặt ấy là tư thế của sự hủy mình ra không, là sự thừa nhận thân phận tro bụi của mình trước Đấng Tạo Hóa, là lời thú nhận không lời rằng: "Lạy Ngài, con chỉ là hư vô, con chỉ là sự nhơ nhớp, con không đáng đứng thẳng trước mặt Ngài". Trong sự tột cùng của đau khổ, con người ta thường tìm thấy sự tột cùng của khiêm cung, và chính sự khiêm cung ấy là chìa khóa mở cửa trái tim Thiên Chúa.

Lời cầu xin của anh ta là một tuyệt phẩm của đức tin và thần học, một lời kinh đẹp đẽ nhất mà một tội nhân có thể thốt lên: "Thưa Ngài, nếu Ngài muốn, Ngài có thể làm cho tôi được sạch". Hãy để ý kỹ từng từ ngữ anh dùng. Anh không nói "Xin Ngài hãy chữa cho tôi", anh không ra lệnh, anh không mặc cả, anh cũng không than khóc kể lể về nỗi khổ của mình để tìm kiếm sự thương hại. Anh đặt tất cả quyền quyết định vào tay Đức Giêsu: "Nếu Ngài muốn". Đây là đỉnh cao của sự phó thác, là sự tin tưởng tuyệt đối vào quyền năng và lòng nhân hậu của Chúa. Anh tin rằng Chúa "có thể", quyền năng của Chúa là điều anh không nghi ngờ, nhưng anh không dám chắc liệu một kẻ ô uế như anh có xứng đáng để Chúa "muốn" cứu giúp hay không. Lời cầu nguyện này dạy cho chúng ta bài học sâu sắc về cách thế đến với Chúa: không phải là đòi hỏi Chúa thực hiện ý mình, mà là dìm ý mình vào trong thánh ý của Thiên Chúa, tin rằng dù Ngài muốn hay không muốn, thì đó cũng là điều tốt nhất cho linh hồn ta.

Và rồi, khoảnh khắc chấn động nhất của bài Tin Mừng diễn ra, một hành động làm đảo lộn mọi trật tự tôn giáo và xã hội thời bấy giờ: "Người giơ tay đụng vào anh". Chúng ta phải rùng mình trước cử chỉ này của Đức Giêsu. Theo luật Lêvi, ai chạm vào người phong hủi thì người đó cũng trở nên ô uế. Đức Giêsu có thể chữa lành anh ta bằng một lời nói từ xa, như Ngài đã từng làm với đầy tớ viên đại đội trưởng, Ngài có thể chữa lành bằng ý nghĩ, bằng quyền năng vô hình. Nhưng không, Ngài chọn cách "đụng vào". Tại sao? Tại sao Đấng Thánh lại chạm vào sự nhơ nhớp? Tại sao Sự Sống lại chạm vào cái chết? Bởi vì Tình Yêu không chấp nhận khoảng cách. Bởi vì Thiên Chúa không cứu độ con người từ trên cao nhìn xuống, mà Ngài cứu độ bằng cách nhập thể, bằng cách liên đới, bằng cách nhận lấy vào mình sự khốn cùng của nhân loại.

Cái chạm tay của Đức Giêsu là một cú sốc thần học. Nó phá vỡ bức tường ngăn cách giữa thánh thiêng và phàm tục, giữa sạch và dơ. Khi bàn tay Ngài chạm vào da thịt lở loét của người phong, không phải Ngài bị nhiễm sự ô uế của anh, mà ngược lại, sự thánh thiện và sức sống mãnh liệt từ Ngài đã tràn sang anh, nuốt chửng lấy vi trùng, tẩy sạch mọi vết nhơ. Đây là mầu nhiệm của sự trao đổi diệu kỳ: Đức Giêsu chạm vào tội lỗi của chúng ta, nhận lấy hậu quả của nó, để trao lại cho chúng ta sự thánh thiện của Ngài. Cái chạm ấy nói với người phong rằng: "Con không bị bỏ rơi. Con không phải là rác rưởi. Con là con người, là con cái của Thiên Chúa, và Ta yêu con đến mức không ngại chạm vào nỗi đau của con". Đối với người bệnh phong, có lẽ đã hàng chục năm rồi anh mới lại cảm nhận được hơi ấm từ bàn tay một con người, mà lại là bàn tay của một vị Ngôn Sứ. Sự chữa lành tâm hồn đã diễn ra ngay khoảnh khắc ngón tay Chúa chạm vào da thịt anh, trước cả khi bệnh phong biến mất.

Lời đáp trả của Đức Giêsu vang lên như một bản tuyên ngôn của lòng thương xót: "Tôi muốn, anh hãy được sạch". Hai chữ "Tôi muốn" ấy chứa đựng cả một đại dương tình yêu. Ý muốn của Thiên Chúa luôn là sự sống, là sự chữa lành, là sự phục hồi phẩm giá cho con người. Ngài không muốn cái chết của kẻ có tội, nhưng muốn nó ăn năn sám hối và được sống. Ngay lập tức, bệnh phong biến khỏi anh. Sự đáp trả của Thiên Chúa dành cho lòng tin thác là tức khắc và trọn vẹn. Không cần thời gian hồi phục, không cần liệu trình điều trị, quyền năng sáng tạo đã tái tạo lại cơ thể anh, trả lại cho anh làn da của một đứa trẻ, trả lại cho anh vị thế của một con người toàn vẹn.

Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở phép lạ. Đức Giêsu ra lệnh cho anh không được nói với ai, nhưng hãy đi trình diện tư tế và dâng của lễ như ông Môsê đã truyền. Tại sao lại có sự mâu thuẫn này? Tại sao vừa cấm nói lại vừa bắt đi trình diện? Ở đây, chúng ta thấy được sự khôn ngoan và sự tôn trọng lề luật của Đức Giêsu. Ngài không đến để phá hủy lề luật nhưng để kiện toàn. Việc trình diện tư tế có hai ý nghĩa quan trọng. Thứ nhất, đó là sự xác nhận pháp lý để anh được tái hòa nhập vào cộng đồng. Chỉ có tư tế mới có quyền tuyên bố một người đã sạch bệnh phong. Đức Giêsu muốn anh không chỉ khỏi bệnh về thể xác, mà còn được chữa lành về mặt xã hội, được trả lại quyền công dân, quyền làm chồng, làm cha, quyền tham dự phụng vụ. Sự chữa lành của Thiên Chúa luôn mang tính toàn diện: hồn, xác và các mối tương quan xã hội.

Thứ hai, việc dâng của lễ là "để làm chứng cho người ta biết". Làm chứng về điều gì? Không chỉ làm chứng rằng anh đã khỏi, mà làm chứng rằng Thiên Chúa đã viếng thăm dân Người, rằng Thời Cứu Độ đã đến, và lề luật Môsê nay đã tìm thấy ý nghĩa trọn vẹn nơi Đức Giêsu. Đồng thời, lệnh cấm nói với người khác là để bảo vệ sứ vụ của Ngài khỏi bị hiểu lầm theo nghĩa chính trị hoặc chỉ là một thầy lang băm chuyên làm phép lạ. Đức Giêsu muốn người ta đến với Ngài vì Tin Mừng Nước Trời, vì sự hoán cải, chứ không phải chỉ vì tò mò hay trục lợi từ các phép lạ. Thế nhưng, niềm vui của sự giải thoát quá lớn lao khiến người được chữa lành không thể nín lặng. Tiếng đồn về Ngài lan rộng, đám đông lũ lượt kéo đến. Và ở đây, thánh Luca kết thúc đoạn Tin Mừng bằng một hình ảnh tương phản tuyệt đẹp: giữa lúc đỉnh cao danh vọng, khi người ta tung hô và tìm kiếm, thì "Người lui vào nơi hoang vắng mà cầu nguyện".

Hình ảnh Đức Giêsu rút lui vào nơi hoang vắng để cầu nguyện là một bài học đắt giá cho con người thời đại hôm nay, và đặc biệt cho những ai đang dấn thân trong các hoạt động tông đồ. Giữa những bận rộn của sứ vụ, giữa những tiếng vỗ tay tán thưởng hay những áp lực của đám đông, Đức Giêsu luôn tìm về nguồn cội sức mạnh của mình là Chúa Cha. Ngài không để mình bị cuốn đi bởi dòng xoáy của thành công hay nhu cầu không đáy của con người. Sự thinh lặng và cầu nguyện chính là "buồng phổi" của Ngài, nơi Ngài nạp lại năng lượng tình yêu để tiếp tục trao ban. Nếu không có những giây phút "lui vào nơi hoang vắng", sự phục vụ sẽ dễ dàng biến thành sự trình diễn, và lòng nhiệt thành sẽ nhanh chóng cạn kiệt thành sự mệt mỏi và cay đắng.

Suy niệm về trang Tin Mừng này, mỗi người chúng ta hãy tự soi mình vào hình ảnh người phong hủi. Có thể chúng ta không mắc bệnh phong hủi trên da thịt, nhưng biết đâu trong tâm hồn chúng ta đang mang một căn bệnh phong hủi thiêng liêng còn đáng sợ hơn gấp bội? Đó là bệnh phong của tội lỗi, của thói kiêu ngạo, của sự ghen ghét, của dục vọng không kiềm chế, của sự dửng dưng vô cảm trước nỗi đau của đồng loại. Những căn bệnh này làm cho tâm hồn ta lở loét, bốc mùi hôi thối trước mặt Chúa, cắt đứt ta khỏi sự hiệp thông với Thiên Chúa và anh em. Chúng ta cũng đang bị cô lập trong cái tôi ích kỷ của mình, che đậy những vết thương bằng những lớp mặt nạ đạo đức giả tạo, sợ hãi không dám để ánh sáng của Chúa chiếu rọi vào những góc khuất tăm tối nhất của lòng mình.

Hãy học nơi người phong hủi thái độ can đảm và khiêm cung. Đừng trốn chạy, đừng che đậy. Hãy "thấy" Chúa Giêsu đang đi ngang qua đời mình mỗi ngày qua Lời Chúa, qua các Bí tích, và qua những người anh em bé mọn. Hãy dám sấp mình xuống, hạ bỏ cái tôi cao ngạo, và thốt lên lời kinh từ đáy vực sâu: "Lạy Ngài, nếu Ngài muốn, Ngài có thể làm cho tôi được sạch". Chúng ta cần tin rằng, không có tội lỗi nào lớn hơn lòng thương xót của Chúa, không có vết nhơ nào mà máu Ngài không thể gột rửa.

Và chúng ta cũng được mời gọi trở thành cánh tay nối dài của Đức Giêsu trong thế giới hôm nay. Thế giới quanh ta vẫn còn đầy rẫy những người "phong hủi" theo nghĩa mới: những người bị xã hội gạt ra bên lề, những người nhiễm HIV/AIDS, những người nghèo khổ vô gia cư, những người bị tổn thương tâm lý, những người già cô đơn không ai thăm viếng... Chúng ta có dám "giơ tay đụng vào" họ không? Hay chúng ta cũng co rút lại vì sợ lây nhiễm, sợ phiền phức, sợ mất đi sự an toàn và sạch sẽ của riêng mình? Chạm vào nỗi đau của người khác đòi hỏi sự hy sinh, đòi hỏi phải bước ra khỏi vùng an toàn, nhưng đó chính là con đường duy nhất để trở nên môn đệ đích thực của Đức Kitô. Một cái nắm tay, một ánh mắt cảm thông, một lời động viên chân thành đôi khi có sức mạnh chữa lành hơn cả ngàn liều thuốc.

Hơn nữa, bài học về sự tuân giữ lề luật và tái hòa nhập cộng đồng nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của Giáo hội. Đức tin không phải là chuyện riêng tư giữa cá nhân với Chúa, mà đức tin cần được sống và kiểm chứng trong cộng đoàn. Bí tích Hòa Giải chính là nơi chúng ta "trình diện tư tế" để được Thiên Chúa chữa lành và được Giáo hội đón nhận trở lại. Đừng ngại ngùng khi đến với tòa giải tội, bởi đó không phải là tòa án của sự trừng phạt, mà là bệnh viện của lòng thương xót, nơi vị linh mục thay mặt Chúa Giêsu nói lời: "Tôi muốn, anh hãy được sạch" và "Cha tha tội cho con".

Cuối cùng, giữa cuộc sống ồn ào và vội vã hôm nay, hãy nhớ giữ cho mình những khoảng lặng linh thiêng. Đừng để công việc, danh vọng, tiền bạc hay thậm chí là những công tác từ thiện cuốn phăng chúng ta đi mà quên mất sự hiện diện của Chúa. Hãy biết "lui vào nơi hoang vắng" trong tâm hồn mỗi ngày, để gặp gỡ Chúa Cha, để được Ngài yêu thương, củng cố và định hướng lại cuộc đời. Chỉ khi bám rễ sâu trong cầu nguyện, chúng ta mới có đủ sức mạnh để yêu thương và phục vụ mà không mệt mỏi, mới có thể chạm vào nỗi đau của người khác bằng bàn tay ấm áp của Chúa chứ không phải bằng sự lạnh lùng của lòng trắc ẩn trịch thượng.

Nguyện xin Chúa Giêsu, Đấng đã không ngại chạm vào người phong hủi, hãy chạm vào tâm hồn chai đá của mỗi chúng ta hôm nay. Xin Ngài rửa sạch mọi vết nhơ tội lỗi, chữa lành những thương tích trong tâm hồn, và ban cho chúng ta một trái tim biết rung cảm, một đôi tay biết sẻ chia, để chúng ta trở thành hiện thân sống động của tình yêu chữa lành của Ngài giữa trần gian này. Xin cho lời kinh "Nếu Ngài muốn" trở thành hơi thở của đời sống chúng ta, để trong mọi sự, ý Chúa được thể hiện và danh Chúa được rạng rỡ vinh quang.