HÔM NAY ỨNG NGHIỆM LỜI KINH THÁNH: TỪ KHỞI ĐIỂM NA-DA-RÉT ĐẾN TẬN CÙNG CÕI LÒNG NHÂN THẾ

Chúng ta đang đứng trước một trong những khoảnh khắc long trọng và quyết định nhất trong lịch sử cứu độ, một khoảnh khắc mà thời gian và vĩnh cửu giao nhau tại một điểm nhỏ bé trên bản đồ thế giới cổ đại, đó là ngôi làng Na-da-rét. Khung cảnh mà Thánh Lu-ca thuật lại cho chúng ta không chỉ là một ký sự lịch sử về việc Chúa Giê-su trở về quê hương, mà là một bức tranh thần học vĩ đại, nơi từng cử chỉ, từng ánh mắt, và từng lời nói đều mang sức nặng của hàng ngàn năm mong đợi. Khi Chúa Giê-su bước vào hội đường, Ngài không chỉ bước vào một tòa nhà bằng đá và gỗ, mà Ngài đang bước vào trung tâm của niềm hy vọng Ít-ra-en, bước vào dòng chảy của lề luật và ngôn sứ để làm trọn vẹn tất cả những gì còn dang dở. Hãy tưởng tượng bầu khí ấy, bầu khí của một ngày Sa-bát quen thuộc, nhưng hôm nay lại chứa đựng một sự căng thẳng thiêng liêng lạ thường, bởi vì người con của bác thợ mộc đã trở về, không phải với những công cụ lao động trên tay, mà với quyền năng của Thần Khí bao phủ trọn vẹn hữu thể Ngài.

Trước hết, chúng ta cần chiêm ngắm hình ảnh Đức Giê-su được "đầy quyền năng Thần Khí". Đây không phải là một sự hưng phấn nhất thời hay một cảm xúc tôn giáo bồng bột. Thần Khí ở đây là Ruah, là hơi thở của Thiên Chúa, là sức mạnh sáng tạo đã bay lượn trên mặt nước hỗn mang thuở khai thiên lập địa. Chính Thần Khí ấy, sau khi đồng hành với Ngài trong sa mạc của những cám dỗ và thử thách, giờ đây đang đẩy Ngài đi, hay nói đúng hơn, đang bùng nổ trong Ngài để Ngài trở về Ga-li-lê. Sự trở về này mang một ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: Ngài bắt đầu sứ vụ không phải ở Giê-ru-sa-lem hoa lệ, nơi trung tâm quyền lực tôn giáo, mà ở miền Ga-li-lê của dân ngoại, vùng đất bị coi là "tối tăm". Điều này báo hiệu rằng ánh sáng Tin Mừng sẽ không bị giới hạn trong những khuôn khổ chật hẹp của nghi lễ hay địa lý, mà nó sẽ lan tỏa đến những nơi bị lãng quên, những nơi bị coi thường. Tiếng đồn về Ngài lan ra khắp vùng lân cận không chỉ là sự tò mò của đám đông, mà là sự rung chuyển của những tâm hồn đang khát khao một điều gì đó mới mẻ hơn, sống động hơn những bài giảng khô khan mà họ vẫn thường nghe.

Khi Đức Giê-su đến Na-da-rét, nơi Ngài đã được dưỡng dục, Tin Mừng ghi lại một chi tiết rất đắt giá: "Người vào hội đường như Người vẫn quen làm trong ngày sa-bát". Cụm từ "như Người vẫn quen làm" cho thấy một sự trung tín bền bỉ. Chúa Giê-su không phá bỏ quá khứ, không chối bỏ cội nguồn văn hóa và tôn giáo của mình. Ngài là một người Do Thái sùng đạo, Ngài sống trong nhịp điệu của cộng đoàn. Sự vĩ đại của Thiên Chúa thường ẩn mình trong những thói quen bình dị nhất. Ngài không cần tạo ra những sân khấu hoành tráng hay những hiệu ứng đặc biệt để loan báo về Nước Trời. Ngài chọn sự bình thường của một buổi họp mặt ngày Sa-bát để công bố điều phi thường nhất. Hành động "đứng lên đọc Sách Thánh" là một cử chỉ của sự tôn trọng, nhưng cũng là tư thế của một người tôi tớ sẵn sàng phục vụ Lời. Trong giây phút ấy, Chúa Giê-su trở thành chiếc cầu nối giữa trời và đất, giữa lời hứa ngàn xưa và hiện thực đang diễn ra ngay trước mắt.

Họ trao cho Ngài cuốn sách ngôn sứ I-sai-a. Có lẽ đây là sự sắp đặt ngẫu nhiên của người trưởng hội đường, nhưng trong chương trình của Thiên Chúa, không có gì là ngẫu nhiên cả. Cuốn cuộn da dê cũ kỹ ấy chứa đựng những lời sấm đã ngủ yên suốt bảy trăm năm. Bảy trăm năm dân tộc Ít-ra-en chờ đợi, khóc than, hy vọng rồi thất vọng. Họ chờ đợi một Đấng Mê-si-a, một Đấng được xức dầu sẽ đến để giải phóng họ khỏi ách đô hộ của ngoại bang, khỏi sự nghèo đói và tủi nhục. Và Chúa Giê-su mở cuộn sách ra. Hành động "mở sách" ở đây mang tính biểu tượng của việc "mở ra mầu nhiệm". Khi Ngài mở sách, Ngài cũng đồng thời mở ra cánh cửa của lòng thương xót Chúa Cha. Ngài gặp đoạn chép rằng: "Thần Khí Đức Chúa ngự trên tôi, vì Chúa đã xức dầu tấn phong tôi". Đây là bản tuyên ngôn sứ vụ của Chúa Giê-su, là tấm căn cước thiêng liêng của Ngài. Ngài xác nhận rằng mình không hoạt động nhân danh cá nhân, mà là Đấng được Thần Khí chiếm hữu và được Thiên Chúa xức dầu tấn phong.

Nhưng Ngài được tấn phong để làm gì? Không phải để cai trị, không phải để trừng phạt, mà là "để loan báo Tin Mừng cho kẻ nghèo hèn". Đây là điểm cốt lõi, là trái tim của bài giảng hôm nay và của cả cuộc đời Chúa Giê-su. Ai là kẻ nghèo hèn mà I-sai-a và Chúa Giê-su nói đến? Nếu chúng ta chỉ hiểu "nghèo hèn" theo nghĩa kinh tế là những người không có tiền bạc, chúng ta đã làm nghèo đi ý nghĩa của Tin Mừng. Kẻ nghèo hèn trong Kinh Thánh, hay những người "Anawim", là những người biết rằng mình không có gì để tựa nương ngoài Thiên Chúa. Đó là những người bị tổn thương, những người bị gạt ra bên lề xã hội, những người cảm thấy mình bất lực trước dòng đời, và sâu xa hơn, đó là tất cả chúng ta khi chúng ta đối diện với sự mong manh của kiếp người. Chúng ta nghèo hèn vì chúng ta thiếu vắng tình yêu, nghèo hèn vì chúng ta đầy rẫy những lo âu, nghèo hèn vì chúng ta không thể tự cứu mình khỏi cái chết và tội lỗi. Chúa Giê-su đến để nói với sự nghèo hèn đó rằng: "Thiên Chúa đang ở cùng các ngươi". Đó chính là Tin Mừng.

Tiếp theo, Ngài công bố sứ vụ "công bố cho kẻ bị giam cầm biết họ được tha". Những nhà tù nào đang giam giữ con người? Có thể không phải là những song sắt bằng thép, nhưng là những song sắt của hận thù, của định kiến, của những thói hư tật xấu, và của cái tôi ích kỷ. Có bao nhiêu người trong chúng ta đang đi lại tự do ngoài phố nhưng tâm hồn lại đang bị giam cầm trong quá khứ đau thương, hoặc trong nỗi sợ hãi về tương lai? Chúng ta là tù nhân của chính mình, tù nhân của những kỳ vọng xã hội, tù nhân của lòng tham không đáy. Lời tuyên bố của Chúa Giê-su như một nhát búa đập tan xiềng xích vô hình đó. Sự "tha" ở đây không chỉ là tha bổng pháp lý, mà là sự giải phóng toàn diện. Ngài đến để cắt đứt những sợi dây trói buộc chúng ta vào sự tầm thường, để chúng ta có thể bay cao trong tự do của con cái Chúa.

Sứ vụ tiếp tục với việc "cho người mù xem thấy". Sự mù lòa thể lý là một bất hạnh lớn, nhưng sự mù lòa tâm linh còn đáng sợ hơn gấp ngàn lần. Đó là khi đôi mắt thể xác vẫn mở to nhưng tâm hồn lại đóng kín trước sự thật và tình yêu. Chúng ta mù lòa khi nhìn người khác mà không thấy nhân phẩm của họ, chỉ thấy lợi ích họ mang lại hoặc sự phiền toái họ gây ra. Chúng ta mù lòa khi nhìn vào vũ trụ mà không thấy bàn tay Tạo Hóa. Chúng ta mù lòa khi nhìn vào chính mình mà không thấy những vết thương cần chữa lành hay những tiềm năng thánh thiện đang bị vùi lấp. Chúa Giê-su chính là Ánh Sáng thế gian. Ngài đến không chỉ để chữa đôi mắt thịt, mà để ban cho chúng ta "đôi mắt đức tin", để chúng ta có thể nhìn thấy Thiên Chúa trong mọi sự, nhìn thấy người anh em trong kẻ thù, và nhìn thấy hy vọng giữa tuyệt vọng.

Và cuối cùng, Ngài đến để "trả lại tự do cho người bị áp bức" và "công bố một năm hồng ân của Chúa". Người bị áp bức là những ai đang bị đè nén dưới sức nặng của bất công, của bạo lực, và của tội lỗi. Năm hồng ân, hay Năm Toàn Xá trong truyền thống Do Thái, là năm mà mọi nợ nần được xóa bỏ, nô lệ được giải phóng, đất đai được trả về cho chủ cũ. Nhưng với Chúa Giê-su, Năm Hồng Ân không chỉ diễn ra 50 năm một lần. Nó là vĩnh cửu. Nó là "bây giờ". Khi Chúa Giê-su cuộn sách lại, trao cho người giúp việc và ngồi xuống, cả hội đường nín thở. Mọi mắt đều đổ dồn về phía Ngài. Sự im lặng lúc đó có sức nặng ngàn cân. Đó là sự im lặng trước cơn bão, sự im lặng của một sự chờ đợi bùng nổ. Và Ngài phá vỡ sự im lặng đó bằng một câu nói chấn động, một câu nói xé toạc màn sương mù của lịch sử để đưa tất cả vào hiện tại: "Hôm nay đã ứng nghiệm lời Kinh Thánh quý vị vừa nghe".

Chữ "Hôm nay" (Hodie) này là chìa khóa của toàn bộ mầu nhiệm Kitô giáo. "Hôm nay" của Chúa Giê-su không phải là ngày hôm qua đã qua, cũng không phải là ngày mai chưa tới. Nó là cái "hiện tại vĩnh cửu" của Thiên Chúa đi vào thời gian của con người. Khi Ngài nói "Hôm nay", Ngài tuyên bố rằng thời kỳ chờ đợi đã chấm dứt. Lời hứa của I-sai-a không còn là những dòng chữ đen trên nền da trắng, nó đã trở thành "Thịt và Máu", nó đang ngồi ngay trước mặt họ. Chúa Giê-su chính là sự ứng nghiệm. Ngài là Tin Mừng, Ngài là sự Tự Do, Ngài là Ánh Sáng. Không cần phải tìm kiếm đâu xa nữa. Thiên Chúa không còn là một khái niệm trừu tượng hay một Đấng ở xa tít mù khơi, mà Thiên Chúa đang hiện diện sờ sờ, cụ thể, và sống động ngay tại đây, trong ngôi làng Na-da-rét bé nhỏ này.

Nhưng sự thâm thúy của bài Tin Mừng này không dừng lại ở việc nhận ra Chúa Giê-su là Đấng Mê-si-a. Nó còn nằm ở thách thức mà chữ "Hôm nay" đặt ra cho mỗi người chúng ta, những người đang nghe Lời Chúa trong giây phút này. Khi chúng ta nghe đoạn Tin Mừng này, chúng ta không nghe lại một câu chuyện cổ tích. Chúa Giê-su cũng đang nói với chúng ta: "Hôm nay, ngay tại nhà thờ này, ngay trong tâm hồn này, Lời Kinh Thánh đã ứng nghiệm". Điều đó có nghĩa là gì? Có nghĩa là sự giải phóng, sự chữa lành, và ân sủng của Thiên Chúa đang được trao ban cho chúng ta ngay lúc này, nếu chúng ta dám mở lòng ra đón nhận. Chúng ta thường có xu hướng trì hoãn sự thánh thiện, trì hoãn việc sám hối, trì hoãn việc yêu thương sang "ngày mai". Nhưng với Thiên Chúa, tên của Ngài là "Hôm nay". Ơn cứu độ luôn mang tính hiện tại.

Tuy nhiên, bi kịch cũng manh nha xuất hiện ngay trong chính khung cảnh đầy ân sủng này. Những người đồng hương của Chúa Giê-su tại Na-da-rét, ban đầu họ thán phục, nhưng rồi họ sẽ sớm vấp phạm vì Ngài. Tại sao? Vì Ngài quá bình thường. Họ biết rõ gốc gác của Ngài, biết rõ cha mẹ, anh em họ hàng của Ngài. Làm sao Đấng Mê-si-a vĩ đại lại có thể là anh chàng thợ mộc hàng xóm được? Đây là "scandal" (cớ vấp phạm) của mầu nhiệm Nhập Thể. Thiên Chúa đã chọn trở nên quá gần gũi, quá cụ thể, đến mức con người không thể tin được. Chúng ta thường dễ dàng tin vào một Thiên Chúa uy nghi trên các tầng mây hơn là một Thiên Chúa hiện diện trong những điều bình thường, nhỏ nhặt của cuộc sống. Chúng ta tìm kiếm phép lạ ở những nơi xa xôi, hành hương đến những thánh địa nổi tiếng, nhưng lại mù lòa trước sự hiện diện của Chúa trong người vợ, người chồng, người con, hay người đồng nghiệp bên cạnh mình. Chúa Giê-su tại Na-da-rét là một lời cảnh tỉnh cho thói quen tìm kiếm cái phi thường mà bỏ quên cái linh thánh trong đời thường.

Lời tuyên bố "Thần Khí Chúa ngự trên tôi" cũng là một lời nhắc nhở về căn tính của mỗi người Kitô hữu. Khi chịu phép Rửa tội và Thêm sức, chúng ta cũng đã được xức dầu, cũng đã nhận lãnh cùng một Thần Khí mà Chúa Giê-su đã nhận. Vì thế, sứ vụ của Chúa Giê-su cũng chính là sứ vụ của chúng ta. Đoạn sách I-sai-a không chỉ viết về Chúa Giê-su, mà còn viết về Giáo Hội, viết về tôi và bạn. Chúng ta có cảm thấy "Thần Khí Chúa đang ngự trên mình" không? Chúng ta có cảm thấy mình được sai đi để loan báo Tin Mừng cho người nghèo không? Hay chúng ta đang giữ đạo một cách thụ động, chỉ lo cho phần rỗi linh hồn của riêng mình mà quên đi tiếng khóc than của những người bị áp bức xung quanh? "Kẻ nghèo hèn" ngày nay có thể là người hàng xóm cô đơn, là đứa trẻ thiếu tình thương cha mẹ, là người bị xã hội ruồng bỏ vì lầm lỡ. Chúng ta có phải là cánh tay nối dài của Chúa Giê-su để mang "năm hồng ân" đến cho họ không?

Sự "thâm thúy" của đoạn Tin Mừng còn nằm ở sự đảo lộn các giá trị thế gian. Thế gian tôn vinh kẻ mạnh, kẻ giàu, kẻ chiến thắng. Còn bản tuyên ngôn của Chúa Giê-su lại hướng về kẻ nghèo, kẻ mù, kẻ bị tù đày. Ngài chọn đứng về phía những người thất bại theo tiêu chuẩn của thế gian để mạc khải quyền năng của Thiên Chúa. Điều này đòi hỏi chúng ta một sự hoán cải tận căn trong cách nhìn nhận giá trị cuộc sống. Thành công của một đời người không đo bằng tài sản tích lũy được, mà đo bằng mức độ tự do mà ta mang lại cho người khác, đo bằng ánh sáng mà ta thắp lên trong bóng tối của cuộc đời ai đó. Nếu chúng ta tự nhận mình là môn đệ của Đấng đã đọc sách ngôn sứ I-sai-a ngày hôm ấy, chúng ta không thể đi ngược lại với ưu tiên của Ngài.

Khi Chúa Giê-su cuộn sách lại, Ngài chấm dứt thời kỳ của những lời hứa trên giấy mực để mở ra thời kỳ của hành động. Đạo của chúng ta không phải là Đạo của những cuốn sách, dù đó là Sách Thánh, mà là Đạo của một Ngôi Vị sống động. Sách Thánh chỉ có giá trị khi nó dẫn chúng ta đến gặp gỡ Đức Ki-tô và thúc đẩy chúng ta hành động như Ngài. Nếu chúng ta nghe Lời Chúa hôm nay, cảm thấy hay, cảm thấy "thấm", nhưng bước ra khỏi nhà thờ và vẫn sống ích kỷ, vẫn giam cầm người khác trong định kiến, vẫn dửng dưng trước nỗi đau đồng loại, thì Lời Chúa vẫn chưa được "ứng nghiệm" trong chúng ta. Sự ứng nghiệm đích thực không phải là việc Chúa Giê-su đã làm xong phần của Ngài, mà là việc Ngài đang tiếp tục làm điều đó qua chúng ta. Chúng ta chính là những trang sách I-sai-a nối dài của thời đại mới.

Hãy nhìn sâu vào chi tiết "mọi người trong hội đường đều chăm chú nhìn Người". Ánh mắt ấy là ánh mắt của nhân loại đang khao khát. Dù con người có hiện đại đến đâu, có đầy đủ vật chất đến đâu, thì trong sâu thẳm, con người vẫn là những kẻ "nghèo hèn", "mù lòa" và "bị giam cầm" khao khát được giải thoát. Công nghệ có thể kết nối chúng ta nhưng không giải thoát chúng ta khỏi sự cô đơn. Y học có thể chữa lành bệnh tật nhưng không chữa lành được nỗi sợ cái chết. Chỉ có Đấng được xức dầu, Đấng mang Thần Khí sự sống mới có thể lấp đầy hố thẳm trong tâm hồn con người. Sự chăm chú của người dân Na-da-rét cũng phải là thái độ của chúng ta mỗi khi tham dự Thánh Lễ. Chúng ta có thực sự "chăm chú nhìn Người" khi Lời Chúa được công bố, khi Bánh Thánh được nâng lên không? Hay ánh mắt và tâm trí chúng ta đang lang thang ở những toan tính đời thường? Chỉ khi nào chúng ta tập trung toàn bộ hữu thể của mình vào Đức Giê-su, chúng ta mới có thể nghe được tiếng "Hôm nay" vang lên trong linh hồn mình.

Cuối cùng, bài Tin Mừng đưa chúng ta về với mầu nhiệm của sự lựa chọn. Chúa Giê-su đã chọn con đường của sự khiêm hạ, con đường của tình yêu phục vụ để cứu độ thế giới. Ngài không chọn con đường quyền lực chính trị hay bạo lực cách mạng. Ngài chọn thay đổi thế giới bằng cách thay đổi trái tim con người, bắt đầu từ những người nghèo khổ nhất. Đó là con đường hẹp, con đường đầy chông gai nhưng là con đường duy nhất dẫn đến sự sống thật. Hôm nay, lời của I-sai-a lại vang lên, không phải trong hội đường Na-da-rét đầy bụi bặm của 2000 năm trước, mà trong chính không gian thánh thiêng này. Cuốn sách đã được mở ra. Thần Khí đang vận hành. Vấn đề còn lại nằm ở phía chúng ta. Liệu chúng ta có dám để cho Lời Chúa "ứng nghiệm" trên cuộc đời mình, biến đổi chúng ta từ những kẻ nghe Lời thành những kẻ sống Lời, từ những người thụ hưởng ân sủng thành những kênh dẫn truyền ân sủng cho thế giới đang khao khát hay không?

Câu trả lời nằm trong sự thinh lặng của mỗi người ngay lúc này. Hãy để chữ "Hôm nay" rớt xuống tâm hồn bạn như một hạt giống, để nó đâm chồi nảy lộc thành một sự biến đổi ngoạn mục, để khi chúng ta bước ra khỏi nơi này, mỗi người chúng ta sẽ trở thành một "Na-da-rét" di động, nơi Thiên Chúa tiếp tục hiện diện và công bố tin vui giải phóng cho trần gian.