BÓNG MA CỦA NHỮNG CÔNG TRÌNH VĨ ĐẠI: KHI CƠN BÃO TỤC HÓA QUÉT QUA NHỮNG TÂM HỒN RỖNG TUẾCH

Thứ ba - 06/01/2026 19:27

Trong dòng chảy cuồn cuộn của lịch sử nhân loại, chưa bao giờ con người
lại đứng trước một nghịch lý tâm linh lớn lao như hiện nay: chúng ta xây dựng
những ngôi đền nguy nga hơn nhưng lại dành ít thời gian hơn để cầu nguyện;
chúng ta tổ chức những lễ hội tôn giáo rầm rộ hơn nhưng lại cảm thấy xa lạ với
Đấng mà mình tôn thờ. Cơn bão tục hóa không còn là một bóng ma lảng vảng bên
ngoài cửa thánh đường, mà nó đã len lỏi vào tận huyết mạch của đời sống đạo, tạo
nên một thực trạng mà người ta gọi là ;tục hóa nội tại;. Đây là một chuyển động
âm thầm nhưng khốc liệt, nơi các giá trị thiêng liêng bị giải thiêng bằng chính
những hình thức có vẻ là đạo đức nhất. Khi con người nỗ lực tăng cường các việc
đạo đức bề ngoài để khỏa lấp sự trống rỗng của nội tâm, đó là lúc đức tin không
còn là một cuộc gặp gỡ, mà trở thành một buổi trình diễn. Sự nguy hiểm của phong
trào tục hóa không nằm ở chỗ nó phủ nhận Thiên Chúa một cách công khai, mà ở
chỗ nó giữ lại cái vỏ của Thiên Chúa nhưng lại rút cạn linh hồn của niềm tin, biến
tôn giáo thành một thứ văn hóa hưởng thụ hoặc một công cụ để khẳng định bản
ngã.
Nhìn lại trang Phúc Âm theo thánh Marcô, chúng ta bắt gặp hình ảnh các
môn đệ choáng ngợp trước vẻ hùng vĩ của Đền thờ Giêrusalem. ;Thưa Thầy, Thầy
xem công trình lớn thật! Kiến trúc vĩ đại thật!;. Đó là tiếng reo vui của những tâm
hồn bị thu hút bởi cái hữu hình, cái đồ sộ và cái vĩnh cửu theo mắt người phàm.
Đền thờ ấy, với những phiến đá khổng lồ và những trang trí vàng son, dường như
là biểu tượng của một đức tin không thể lay chuyển. Thế nhưng, câu trả lời của
Đức Giêsu như một gáo nước lạnh dội vào sự hào hứng ấy: ;Tại đây, sẽ không còn
tảng đá nào trên tảng đá nào. Tất cả đều sẽ bị phá đổ. Lời tiên báo ấy không chỉ
nói về sự sụp đổ của một công trình vật chất vào năm 70 sau Công nguyên, mà còn
là một lời cảnh báo tâm linh xuyên thời đại. Chúa nhìn thấu rằng khi con người chỉ
còn biết bám víu vào những ;tảng đá bên ngoài – dù đó là kiến trúc, là nghi lễ hay
là những hoạt động bề nổi – mà quên đi Tảng Đá Góc Tường" là chính Người, thì
toàn bộ công trình đức tin ấy chỉ là một lâu đài trên cát. Sự vĩ đại của một công
trình tôn giáo không nằm ở kích thước của những phiến đá, mà nằm ở độ sâu của
sự hiện diện Thiên Chúa trong lòng người xây dựng.
Phong trào tục hóa hiện nay đang tạo ra một áp lực vô hình, ép buộc con
người phải ưu tiên cái ;làm hơn cái là. Chúng ta bị cuốn vào vòng xoáy của các
phong trào, các hội đoàn, các cuộc rước xách phô trương và những chương trình từ

thiện ồn ào. Không phủ nhận rằng đó là những việc lành, nhưng khi những việc ấy
trở thành mục đích tự thân, chúng biến thành một loại ;tục hóa đạo đức;. Người ta
dễ dàng rơi vào ảo tưởng rằng mình đang phụng sự Chúa rất nhiệt thành khi lịch
trình mục vụ dày đặc, khi tiếng vang của các sự kiện lan tỏa trên truyền thông xã
hội. Nhưng đằng sau ánh hào quang của sự bận rộn đó, đời sống nội tâm lại trở nên
khô héo như một sa mạc không giọt nước. Đời sống nội tâm, vốn là nơi thầm kín
để con người đối diện với sự thật về chính mình trước mặt Thiên Chúa, nay bị coi
nhẹ hoặc bị thay thế bằng những cảm xúc hời hợt từ các hoạt động tập thể. Khi nội
tâm bị bỏ ngỏ, đức tin mất đi gốc rễ và dễ dàng bị quật ngã bởi bất kỳ cơn gió thời
đại nào.
Yếu tố cốt lõi của đời sống nội tâm chính là cuộc gặp gỡ Chúa trong đức tin.
Đức tin không phải là một tập hợp các tín điều khô khan để học thuộc lòng, cũng
không phải là một hệ thống triết học để tranh luận hay một tư tưởng đạo đức để tu
thân tích đức. Bản chất thực sự của đức tin là một cuộc gặp gỡ sống động, một
tương quan cá vị giữa con người và Thiên Chúa làm người là Đức Giêsu Kitô, dưới
sự soi dẫn của Chúa Thánh Thần. Đó là một tương quan ;Tôi – Ngài, nơi con
người mở lòng ra để được biến đổi. Tuy nhiên, phong trào tục hóa đã khéo léo biến
đức tin thành một ;đề tài; để nghiên cứu hoặc một ;chủ thuyết; để áp dụng. Người
ta có thể nói về Chúa rất hay, viết về Chúa rất giỏi, nhưng lại không biết Chúa.
Chúng ta có thể tham dự thánh lễ hằng ngày như một thói quen cơ khí, nhưng trái
tim lại hoàn toàn vắng bóng sự rung động trước mầu nhiệm Cứu Chuộc. Áp lực
của tục hóa khiến chúng ta sợ hãi sự thinh lặng, bởi trong thinh lặng, chúng ta buộc
phải đối diện với Đấng đang mời gọi mình từ bỏ cái tôi ích kỷ.
Thực tế đau lòng là phong trào tục hóa không chỉ ngăn cản con người gặp gỡ
Chúa, mà nó còn tác động vào ý chí, khiến chúng ta ;không muốn tìm gặp Người.
Tại sao lại như vậy? Bởi vì một Chúa Giêsu thực sự – Con Thiên Chúa làm người
– là một Chúa Giêsu của thập giá, của sự tự hủy và của tình yêu dấn thân. Gặp gỡ
Người đồng nghĩa với việc phải hoán cải, phải thay đổi lối sống và phải lội ngược
dòng đời. Trong khi đó, tinh thần tục hóa lại cổ xúy cho một lối sống tiện nghi, dễ
dãi và tôn thờ cái tôi. Nó tạo ra một ;Chúa Giêsu giả định – một vị Chúa của sự
dễ dãi, người luôn đồng ý với mọi ham muốn của chúng ta và không bao giờ đòi
hỏi sự hy sinh. Khi đức tin bị tục hóa, chúng ta thích một Chúa Giêsu trên những
bức tượng vàng son hơn là một Chúa Giêsu nơi những người nghèo khổ, thích một
Chúa Giêsu của những công thức lý thuyết hơn là một Chúa Giêsu đang mời gọi ta
bước vào cuộc lữ hành đức tin đầy mạo hiểm.

Sự phô trương đã trở thành một thứ cám dỗ ngọt ngàotrong đời sống đạo
hiện đại. Người ta nhân danh việc làm sáng danh Chúa để biện minh cho những dự
án tốn kém, những nghi lễ nặng tính trình diễn và những hình thức đánh bóng tên
tuổi cá nhân hay tập thể. Có một sự lầm tưởng nguy hiểm rằng Thiên Chúa cần sự
lộng lẫy của chúng ta để Người trở nên vĩ đại hơn. Chúng ta quên mất rằng Thiên
Chúa đã chọn máng cỏ hôi hám và thập giá nhục hình để cứu độ nhân loại. Việc
nhấn mạnh vào cái bề ngoài thường tỉ lệ nghịch với chiều sâu của niềm tin bên
trong. Khi một cộng đoàn quá chú trọng vào việc xây dựng đền thờ đá mà bỏ
quên việc xây dựng đền thờ tâm hồn họ đang lặp lại sai lầm của những người
Do Thái thời bấy giờ. Những công trình đức tin mà chúng ta hãnh diện gọi là "vĩ
đại" có thể chỉ là những vỏ ốc rỗng, nơi Thiên Chúa không còn tìm thấy một chỗ
nghỉ ngơi trong lòng con người.
Điều bi đát nhất trong cơn bão tục hóa không phải là sự tàn phá của nó, mà
là việc chúng ta không nhận ra mình đang bị tàn phá. Chúng ta vẫn đi lễ, vẫn đọc
kinh, vẫn làm từ thiện, nên chúng ta tự trấn an rằng đức tin của mình vẫn ổn.
Nhưng đó là một sự ổn định giả tạo. Tục hóa giống như một loại virus xâm nhập
vào tế bào đức tin, nó không giết chết vật chủ ngay lập tức mà làm cho vật chủ suy
yếu dần, mất khả năng đề kháng trước tội lỗi và sự thế gian. Khi đức tin chỉ còn là
cái danh xưng mà không còn là sức mạnh biến đổi cuộc đời, chúng ta đã thực sự
trở thành những người vô thần thực hành. Chúng ta tin có Chúa trên môi miệng,
nhưng lại sống như thể Chúa không tồn tại trong các quyết định kinh tế, chính trị,
xã hội và đời sống hằng ngày. Sự đứt gãy giữa đức tin và đời sống chính là dấu
hiệu rõ ràng nhất của sự chiến thắng của tinh thần tục hóa.
Để chống lại cơn bão này, không có con đường nào khác ngoài việc trở về
với đời sống nội tâm đích thực. Đó là việc tái khám phá giá trị của sự thinh lặng,
của việc cầu nguyện chiêm niệm và của việc lắng nghe Lời Chúa. Chúng ta cần
can đảm phá đổ những tượng đài của cái tôi, của sự phô trương để xây dựng lại
đền thờ tâm linh trên nền tảng của lòng khiêm nhường. Cuộc gặp gỡ với Chúa
Giêsu phải được đặt lại vào vị trí trung tâm của đời sống đạo. Phải nhìn nhận rằng
mọi việc đạo đức bề ngoài chỉ có giá trị khi chúng là hoa trái của một tình yêu
nồng cháy bên trong. Nếu không có ơn Chúa Thánh Thần tác động, mọi nỗ lực của
con người chỉ là dã tràng xe cát Chúa Thánh Thần chính là Đấng giúp chúng ta
nhận ra sự hiện diện của Chúa Giêsu trong cuộc đời, giúp chúng ta vượt qua những
áp lực của thế gian để bám chặt vào chân lý vĩnh cửu.

Cuối cùng, lời tiên báo của Đức Giêsu về sự phá đổ của Đền thờ xưa vẫn
vang vọng như một lời cảnh tỉnh cho mỗi chúng ta hôm nay. Đừng để mình bị lóa
mắt bởi những công trình vĩ đại nhưng thiếu thực chất. Hãy nhớ rằng Thiên Chúa
không nhìn vào vẻ bề ngoài, Người nhìn vào trái tim. Cơn bão tục hóa có thể tàn
phá những gì là hữu hình, nhưng nó không thể chạm tới một đức tin được bén rễ
sâu trong sự kết hiệp mật thiết với Chúa Kitô. Bi kịch của đức tin không phải là sự
bách hại từ bên ngoài, mà là sự mục nát từ bên trong. Chỉ khi nhận ra sự nguy hiểm
của phong trào tục hóa và can đảm chọn lựa một lối sống tin mừng đích thực,
chúng ta mới có thể bảo vệ được kho tàng đức tin quý giá cho chính mình và cho
các thế hệ tương lai. Những tảng đá của đền thờ có thể bị phá đổ, nhưng ngôi đền
của tình yêu và đức tin đích thực sẽ trường tồn mãi mãi trong vương quốc của
Thiên Chúa.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR