“LÊÔ Ở ROMA” – NHỮNG NĂM THÁNG ÂM THẦM HÌNH THÀNH NÊN MỘT VỊ MỤC TỬ

Chủ nhật - 28/06/2026 23:11

Ngày 1 tháng 7 năm 2026, Radio Vaticana và Vatican News, thuộc Bộ Truyền thông Tòa Thánh, sẽ chính thức công bố một bộ phim tài liệu mới về Đức Giáo hoàng Lêô XIV, mang tựa đề “Lêô ở Roma”, tên tiếng Ý là “Leone a Roma”. Đây không chỉ là một tác phẩm điện ảnh ghi lại những dấu mốc trong cuộc đời của một vị Giáo hoàng, nhưng còn là một hành trình trở về với những năm tháng âm thầm, bền bỉ và sâu sắc đã góp phần hình thành nên con người, đời sống thiêng liêng và cung cách mục tử của Đức Thánh Cha. Bộ phim tập trung vào gần hai thập niên ngài sống và phục vụ tại Roma, từ khi còn là linh mục Robert Francis Prevost cho đến thời gian sau này khi ngài trở thành Đức Hồng y Prevost.
Khi nhìn vào một vị Giáo hoàng, người ta thường dễ chú ý đến những thời khắc nổi bật: ngày được tuyển chọn, giây phút xuất hiện trước toàn thể thế giới, những bài diễn văn quan trọng, những chuyến tông du, những cuộc gặp gỡ với các nguyên thủ quốc gia hay những quyết định có ảnh hưởng đến đời sống Giáo hội hoàn vũ. Thế nhưng, đằng sau một con người được trao phó trách nhiệm lớn lao luôn là cả một lịch sử dài của học tập, cầu nguyện, phục vụ, vâng phục, thử thách và trưởng thành. “Lêô ở Roma” đưa người xem trở về với chính phần lịch sử ít được biết đến ấy: những năm tháng mà Robert Francis Prevost chưa phải là Đức Giáo hoàng Lêô XIV, chưa đứng trước đám đông tại Quảng trường Thánh Phêrô, nhưng đang từng ngày được đào luyện trong đời sống thánh hiến, trong sứ vụ của Dòng Thánh Augustinô và trong những trách nhiệm mà Giáo hội lần lượt trao phó.
Bộ phim tái hiện hành trình bắt đầu từ năm 1981, khi ngài rời Hoa Kỳ đến Ý để theo học và phục vụ trong Dòng Thánh Augustinô. Đó là một cuộc lên đường có ý nghĩa đặc biệt. Rời quê hương không chỉ là thay đổi nơi cư trú hay môi trường học tập, nhưng còn là bước vào một không gian văn hóa, ngôn ngữ và Giáo hội mới. Roma, trung tâm của Giáo hội Công giáo, từ lâu không chỉ là một thành phố của những thánh đường, những di tích cổ kính và những cơ quan trung ương của Tòa Thánh. Roma còn là nơi quy tụ con người từ nhiều quốc gia, nhiều truyền thống và nhiều nền văn hóa khác nhau. Sống tại Roma cũng có nghĩa là học cách nhìn Giáo hội với một tầm nhìn rộng lớn hơn, vượt khỏi giới hạn của quê hương, ngôn ngữ hay kinh nghiệm cá nhân.
Chính trong môi trường ấy, Robert Francis Prevost đã trải qua những năm tháng học tập và phục vụ, từng bước xây dựng nền tảng cho những sứ vụ về sau. Không phải mọi điều quan trọng trong đời một con người đều xảy ra giữa ánh đèn hay trước sự chú ý của công chúng. Nhiều khi, những điều quyết định nhất lại được hình thành trong một lớp học bình thường, một giờ cầu nguyện thinh lặng, một cuộc gặp gỡ huynh đệ, một nhiệm vụ được thực hiện với lòng trung thành hay một quyết định vâng phục mà rất ít người biết đến. Bộ phim “Lêô ở Roma” được thực hiện chính để mở ra cho công chúng phần đời âm thầm nhưng quan trọng đó.
Hành trình được bộ phim trình bày còn đi qua hai nhiệm kỳ Robert Francis Prevost đảm nhiệm vai trò Bề trên Tổng quyền Dòng Thánh Augustinô. Trách nhiệm lãnh đạo một hội dòng hiện diện tại nhiều nơi trên thế giới đòi hỏi không chỉ khả năng tổ chức hay điều hành, nhưng còn cần một tâm hồn biết lắng nghe, khả năng phân định và sự nhạy bén trước những hoàn cảnh rất khác nhau của con người. Một vị Bề trên Tổng quyền không chỉ làm việc với văn bản, cơ cấu hay chương trình, nhưng trước hết phải đồng hành với những con người cụ thể, với những niềm vui, những khó khăn, những ước vọng và những giới hạn của họ.
Hai nhiệm kỳ lãnh đạo Dòng Thánh Augustinô vì thế là một phần quan trọng trong hành trình được “Lêô ở Roma” tái hiện. Đó là những năm tháng mà kinh nghiệm về đời sống cộng đoàn, tinh thần huynh đệ và trách nhiệm phục vụ được đào sâu. Trong linh đạo thánh hiến, quyền bính không được hiểu như đặc quyền để đặt mình trên người khác, nhưng là trách nhiệm cúi xuống, lắng nghe và giúp cộng đoàn cùng tìm kiếm thánh ý Thiên Chúa. Một người lãnh đạo trong Giáo hội không thể chỉ nhìn mọi việc từ bàn làm việc của mình, nhưng phải biết bước ra, gặp gỡ, đối thoại, nâng đỡ và có khi phải cùng mang lấy những gánh nặng của anh em.
Tựa đề “Lêô ở Roma” vì thế mang một ý nghĩa giản dị nhưng gợi mở. Roma trong bộ phim không chỉ là phông nền địa lý. Thành phố này là nơi diễn ra nhiều chặng đường quan trọng trong cuộc đời của Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Đó là nơi ngài học tập, cầu nguyện, làm việc, hành hương, gặp gỡ và phục vụ. Mỗi hoạt động ấy đều góp phần tạo nên một con người và một vị mục tử.
Học tập giúp con người mở rộng trí hiểu, biết tiếp cận những vấn đề lớn của Giáo hội và thế giới bằng sự nghiêm túc. Cầu nguyện giúp người môn đệ không đánh mất mối tương quan với Thiên Chúa giữa những công việc và trách nhiệm. Làm việc rèn luyện tính kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và lòng trung thành với những bổn phận thường ngày. Hành hương nhắc con người rằng đời sống đức tin luôn là một cuộc lên đường, không ai có thể tự mãn cho rằng mình đã đạt đến đích. Gặp gỡ mở rộng trái tim trước sự phong phú và khác biệt của người khác. Phục vụ giúp con người hiểu rằng mọi ân huệ và trách nhiệm trong Giáo hội cuối cùng đều phải hướng đến ích lợi của đoàn dân Chúa.
Theo thông tin chính thức của Vatican News, bộ phim sử dụng nhiều hình ảnh và thước phim chưa từng được công bố. Đây là một trong những điểm đáng chú ý nhất của tác phẩm. Những tư liệu chưa từng xuất hiện trước công chúng không chỉ mang giá trị lịch sử, nhưng còn có khả năng giúp người xem đến gần hơn với những không gian, gương mặt và sự kiện đã làm nên hành trình của Đức Thánh Cha. Những thước phim cũ có thể không mang vẻ hoàn hảo của kỹ thuật điện ảnh hiện đại, nhưng lại chứa đựng sự chân thực của thời gian. Một ánh mắt, một cử chỉ, một cuộc gặp gỡ hay một khoảnh khắc đời thường đôi khi có thể nói lên nhiều điều hơn những lời giới thiệu trang trọng.
Bên cạnh các hình ảnh tư liệu, bộ phim còn quy tụ lời chứng của những người đã biết và đồng hành với Robert Francis Prevost trong nhiều giai đoạn khác nhau. Đó là các anh em cùng dòng, bạn học, những người bạn lâu năm và các cộng sự của ngài tại Dòng Thánh Augustinô cũng như tại Bộ Giám mục. Những lời chứng này có ý nghĩa đặc biệt, bởi một con người không chỉ được nhận biết qua chức vụ hay những tài liệu chính thức. Chân dung thật của một người thường được biểu lộ rõ hơn qua cách họ sống với những người gần gũi, cách họ làm việc với đồng nghiệp, cách họ cư xử trong đời sống cộng đoàn và cách họ đối diện với những nhiệm vụ bình thường.
Các anh em cùng dòng có thể giúp người xem hiểu hơn về đời sống huynh đệ và căn tính Augustinô đã nuôi dưỡng ơn gọi của ngài. Những người bạn học có thể kể lại một thời kỳ mà tương lai của Robert Francis Prevost vẫn còn đang mở ra, khi ngài cũng như bao người khác phải học hỏi, tìm tòi và trưởng thành. Những người bạn lâu năm mang theo ký ức của một mối tương quan đã được thử thách qua thời gian. Còn các cộng sự tại Bộ Giám mục có thể cho thấy cung cách làm việc của ngài trong một trách nhiệm rất quan trọng của Giáo hội hoàn vũ.
Qua sự kết hợp giữa hình ảnh tư liệu và lời chứng trực tiếp, “Lêô ở Roma” không tìm cách tạo nên một bức chân dung xa cách hay chỉ mang tính nghi lễ. Bộ phim phác họa một vị mục tử được hình thành qua thời gian. Chữ “hình thành” ở đây rất quan trọng. Không ai trở thành một mục tử chỉ trong một ngày. Chức vụ có thể được trao trong một thời điểm cụ thể, nhưng trái tim mục tử phải được đào luyện suốt nhiều năm, qua những trải nghiệm khác nhau và qua sự trung thành trong những trách nhiệm lớn nhỏ.
Hành trình của Robert Francis Prevost tại Roma không dừng lại ở thời gian phục vụ trong Dòng Thánh Augustinô. Bộ phim tiếp tục theo chân ngài cho đến khi được Đức Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm làm Tổng trưởng Bộ Giám mục và tấn phong Hồng y vào năm 2023. Đây là một bước chuyển quan trọng trong cuộc đời phục vụ của ngài. Từ trách nhiệm trong hội dòng, ngài được mời gọi đảm nhận một sứ vụ trực tiếp hơn trong cơ cấu trung ương của Giáo hội.
Bộ Giám mục là một cơ quan có vai trò đặc biệt trong đời sống Giáo hội. Việc tham gia vào sứ vụ này đòi hỏi khả năng phân định, sự thận trọng và một cái nhìn sâu rộng về nhu cầu mục vụ của nhiều Giáo hội địa phương. Dù bài giới thiệu của Vatican News không đi sâu vào nội dung công việc của ngài tại Bộ Giám mục, việc bộ phim đưa giai đoạn này vào hành trình tại Roma cho thấy đây là một phần không thể tách rời trong quá trình chuẩn bị cho những trách nhiệm về sau.
Năm 2023 cũng là năm Đức Giáo hoàng Phanxicô tấn phong Hồng y cho Đức Tổng Giám mục Robert Francis Prevost. Việc được gia nhập Hồng y đoàn không đơn thuần là một sự thăng tiến theo nghĩa thế tục. Trong đời sống Giáo hội, phẩm vị Hồng y gắn với trách nhiệm phục vụ Giáo hội hoàn vũ và cộng tác đặc biệt với Đức Giáo hoàng. Từ đây, cuộc đời của ngài bước sang một giai đoạn mới, nhưng những kinh nghiệm đã được tích lũy trong những năm sống tại Roma vẫn tiếp tục trở thành hành trang.
Điều đáng chú ý là bộ phim không tách riêng các biến cố lớn khỏi những năm tháng chuẩn bị trước đó. Việc được bổ nhiệm làm Tổng trưởng hay được tấn phong Hồng y không xuất hiện như những sự kiện rời rạc, nhưng nằm trong một hành trình liên tục. Một trách nhiệm mới không xóa bỏ những gì đã có trước, nhưng thường làm cho ý nghĩa của những kinh nghiệm cũ được bộc lộ rõ hơn. Những năm học tập chuẩn bị cho việc phân định. Những năm sống cộng đoàn chuẩn bị cho việc lắng nghe. Những năm lãnh đạo hội dòng chuẩn bị cho trách nhiệm phục vụ rộng lớn hơn. Những cuộc gặp gỡ với nhiều nền văn hóa chuẩn bị cho một tầm nhìn mang tính hoàn vũ.
“Lêô ở Roma” cũng là phần cuối cùng của bộ ba phim tài liệu do truyền thông Vatican thực hiện nhằm giúp công chúng hiểu sâu hơn về cuộc đời và hành trình của Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Hai phần trước đã lần lượt đưa người xem đến với Pêru và Hoa Kỳ, hai không gian có vai trò đặc biệt trong cuộc đời ngài.
Bộ phim “León de Perú”, được phát hành vào tháng 6 năm 2025, giới thiệu những năm tháng truyền giáo của ngài tại Pêru. Đó là phần đời gắn với sứ vụ truyền giáo và sự phục vụ trong một bối cảnh văn hóa, xã hội và Giáo hội khác với quê hương Hoa Kỳ. Pêru không chỉ là một địa điểm ngài từng đi qua, nhưng là nơi ngài đã sống và thi hành sứ vụ trong nhiều năm. Bộ phim thứ nhất giúp công chúng nhìn thấy chiều kích truyền giáo trong hành trình của ngài.
Đến tháng 11 năm 2025, bộ phim “Leo from Chicago” được ra mắt, kể về nguồn gốc gia đình và thời niên thiếu của ngài tại Hoa Kỳ. Mỗi con người đều mang theo dấu ấn của gia đình, quê hương và những năm đầu đời. Trước khi trở thành một tu sĩ, linh mục, giám mục, Hồng y hay Giáo hoàng, Robert Francis Prevost đã là một người con trong một gia đình, một thiếu niên lớn lên trong một môi trường cụ thể. Việc trở về với nguồn gốc không nhằm thỏa mãn sự tò mò, nhưng giúp người xem nhận ra rằng ơn gọi luôn nảy mầm trong một lịch sử con người rất thật.
Với “Lêô ở Roma”, bộ ba được hoàn tất. Ba bộ phim có thể được nhìn như ba cánh cửa mở vào ba không gian quan trọng: Chicago, Pêru và Roma. Chicago nói về nguồn cội và thời niên thiếu. Pêru nói về những năm tháng truyền giáo. Roma nói về học tập, đời sống dòng, trách nhiệm lãnh đạo và việc phục vụ Giáo hội hoàn vũ. Ba không gian ấy khác nhau về địa lý, văn hóa và sứ vụ, nhưng cùng hội tụ trong một con người.
Bộ ba phim tài liệu vì thế giúp người xem tránh một cái nhìn phiến diện về Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Ngài không chỉ được hình thành bởi quê hương Hoa Kỳ, cũng không chỉ bởi kinh nghiệm truyền giáo tại Pêru hay những trách nhiệm tại Roma. Tất cả các chặng đường ấy cùng kết hợp và bổ túc cho nhau. Nguồn gốc gia đình cho ngài những nền tảng đầu tiên. Kinh nghiệm truyền giáo giúp ngài đến gần đời sống cụ thể của dân Chúa. Những năm tháng tại Roma mở rộng tầm nhìn về Giáo hội hoàn vũ và đào luyện ngài trong các trách nhiệm lãnh đạo.
Chính cấu trúc ba phần này cho thấy nỗ lực nghiêm túc của Bộ Truyền thông Tòa Thánh trong việc kể lại một cuộc đời không chỉ bằng những bản tiểu sử ngắn gọn. Một con người không thể được hiểu đầy đủ bằng vài chức danh hay vài mốc thời gian. Phim tài liệu, với sự kết hợp giữa hình ảnh, âm thanh, lời chứng và ký ức, có khả năng tái tạo bối cảnh và đem lại chiều sâu cho những dữ kiện vốn có thể trở nên khô khan trên trang giấy.
Bộ phim “Lêô ở Roma” do Ban Biên tập của Bộ Truyền thông Tòa Thánh thực hiện. Ba ký giả tham gia vào tác phẩm là Felipe Herrera-Espaliat, Salvatore Cernuzio và Tiziana Campisi. Phần dựng phim do Jaime Vizcaíno Haro và Stefano Anella đảm trách. Việc Vatican News công bố rõ những người tham gia thực hiện cho thấy đây là một công trình tập thể, đòi hỏi sự phối hợp giữa nghiên cứu, thu thập tư liệu, phỏng vấn, biên tập và dựng phim.
Một bộ phim tài liệu về một nhân vật đang đảm nhận sứ vụ cao nhất trong Giáo hội cần đến sự chính xác và cẩn trọng đặc biệt. Các tư liệu phải được chọn lựa sao cho vừa trung thực với lịch sử, vừa có khả năng giúp người xem nhận ra ý nghĩa của từng giai đoạn. Những lời chứng cần được đặt trong đúng bối cảnh. Việc dựng phim cũng phải tạo nên một mạch kể liên tục, không biến cuộc đời thành một danh sách các sự kiện rời rạc.
Các ký giả không chỉ thu thập dữ kiện, nhưng còn phải tìm ra cách kể một câu chuyện. Trong trường hợp của “Lêô ở Roma”, câu chuyện trung tâm là quá trình một vị mục tử được hình thành qua những năm tháng sống tại Roma. Điều đó đòi hỏi người thực hiện phải nhận ra mối liên kết giữa việc học tập, cầu nguyện, đời sống dòng, trách nhiệm Bề trên Tổng quyền, công việc tại Bộ Giám mục và việc được tấn phong Hồng y.
Công việc dựng phim cũng có vai trò quan trọng không kém. Hàng loạt hình ảnh từ những thời điểm khác nhau cần được kết nối thành một hành trình dễ theo dõi. Âm thanh, lời kể, lời chứng và hình ảnh phải nâng đỡ lẫn nhau. Một tác phẩm tài liệu tốt không áp đặt cảm xúc giả tạo, nhưng để cho sức mạnh của tư liệu và câu chuyện tự lên tiếng. Đặc biệt, khi sử dụng những hình ảnh chưa từng được công bố, người dựng phim phải giúp các thước phim ấy tìm được đúng vị trí và ý nghĩa trong toàn bộ tác phẩm.
Theo thông báo chính thức, “Lêô ở Roma” sẽ được phát hành lúc 18 giờ ngày 1 tháng 7 năm 2026, theo giờ Roma, trên kênh YouTube của Vatican News. Bộ phim sẽ được cung cấp bằng ba ngôn ngữ: tiếng Ý, tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha. Việc phát hành trên YouTube giúp tác phẩm có thể tiếp cận công chúng rộng rãi ở nhiều quốc gia, thay vì chỉ giới hạn trong một buổi chiếu tại Roma.
Ba phiên bản ngôn ngữ cũng phản ánh chiều kích quốc tế của bộ phim. Tiếng Ý gắn với bối cảnh chính mà tác phẩm trình bày, là Roma và những năm tháng Đức Thánh Cha sống tại Ý. Tiếng Anh gắn với quê hương Hoa Kỳ của ngài và đồng thời là một ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Tiếng Tây Ban Nha có một ý nghĩa đặc biệt khi nhớ đến những năm tháng truyền giáo và phục vụ của ngài tại Pêru, cũng như đông đảo tín hữu Công giáo nói tiếng Tây Ban Nha.
Bên cạnh việc phát hành trực tuyến, Vatican News cũng sẽ cung cấp bộ phim cho các cơ quan truyền thông quốc tế có nhu cầu phát sóng. Điều này mở rộng khả năng phổ biến của tác phẩm. Bộ phim có thể đến với những khán giả không thường xuyên theo dõi kênh YouTube của Vatican News, thông qua các đài truyền hình và cơ quan truyền thông tại nhiều quốc gia.
Đối với các nhà báo đã được Phòng Báo chí Tòa Thánh cấp thẻ tác nghiệp, một buổi chiếu ra mắt sẽ được tổ chức lúc 17 giờ cùng ngày tại Thư viện Điện ảnh Vatican, tức Filmoteca Vaticana. Buổi chiếu này diễn ra một giờ trước thời điểm bộ phim được phát hành rộng rãi trên kênh YouTube của Vatican News. Đây là dịp để giới truyền thông có thể tiếp cận tác phẩm trong một không gian điện ảnh chính thức của Vatican trước khi bộ phim đến với công chúng toàn cầu.
Việc chọn Filmoteca Vaticana làm nơi chiếu ra mắt cũng mang ý nghĩa phù hợp với tính chất của tác phẩm. Đây không chỉ là một video giới thiệu ngắn, nhưng là một bộ phim tài liệu được xây dựng bằng các tư liệu lịch sử, lời chứng và công việc biên tập chuyên nghiệp. Trong một thời đại mà hình ảnh thường xuất hiện rồi nhanh chóng biến mất trên mạng xã hội, phim tài liệu có thể trở thành một hình thức lưu giữ ký ức lâu dài hơn.
“Lêô ở Roma” vì thế không chỉ kể về quá khứ. Bộ phim còn giúp công chúng hiểu hơn về hiện tại. Muốn hiểu cung cách phục vụ của một con người hôm nay, cần nhìn lại những kinh nghiệm đã đào luyện người ấy. Muốn hiểu một vị Giáo hoàng, không thể chỉ quan sát những tháng năm ngài thi hành sứ vụ Giáo hoàng, nhưng còn phải nhận ra những nguồn mạch đã nuôi dưỡng đời sống và ơn gọi của ngài trước đó.
Gần hai thập niên sống và phục vụ tại Roma là một khoảng thời gian đủ dài để một con người được thử thách và trưởng thành. Trong khoảng thời gian ấy có thể có những ngày đáng nhớ, nhưng chắc chắn cũng có vô số ngày rất bình thường. Chính sự bình thường ấy làm nên chiều sâu của một cuộc đời. Một người không được hình thành chỉ bởi vài biến cố lớn, nhưng bởi cách họ sống hàng nghìn ngày âm thầm mà không biết trước tương lai sẽ đưa mình đến đâu.
Khi Robert Francis Prevost đến Ý vào năm 1981, không ai có thể nhìn toàn bộ hành trình phía trước như ngày nay người ta nhìn lại. Ngài đến để theo học và phục vụ trong Dòng Thánh Augustinô. Những bước chân đầu tiên ấy không mang dáng vẻ của một chương trình đã được vạch sẵn nhằm dẫn đến ngôi vị Giáo hoàng. Đó là một cuộc sống được thực hiện từng ngày, bằng việc chu toàn điều đang được trao phó.
Chính điều này làm cho “Lêô ở Roma” có thể chạm đến nhiều người, kể cả những người không đảm nhận những trách nhiệm lớn lao. Cuộc đời mỗi người cũng được hình thành qua những bổn phận thường ngày. Không ai biết đầy đủ những gì Thiên Chúa sẽ thực hiện qua một việc nhỏ được làm với lòng trung thành. Một giờ học nghiêm túc, một giờ cầu nguyện âm thầm, một cuộc gặp gỡ chân thành, một trách nhiệm được hoàn thành tận tâm hay một lần chấp nhận lên đường đều có thể trở thành một phần của công trình lớn hơn mà lúc ấy con người chưa thể nhận ra.
Bộ phim cũng cho thấy giá trị của ký ức trong đời sống Giáo hội. Nhớ lại quá khứ không phải để sống mãi trong hoài niệm, nhưng để nhận ra cách Thiên Chúa dẫn dắt con người qua thời gian. Những hình ảnh cũ, những lời kể của bạn học, anh em cùng dòng, bạn bè và cộng sự giúp nối kết các giai đoạn tưởng như rời rạc. Qua đó, người xem có thể nhận thấy một sự liên tục trong hành trình ơn gọi và phục vụ.
Ký ức của cộng đoàn cũng rất quan trọng. Không ai tự mình viết nên toàn bộ lịch sử đời mình. Mỗi người đều được nâng đỡ, đào luyện và thách đố bởi những người khác. Những anh em cùng dòng đã chia sẻ đời sống cộng đoàn. Những người bạn học đã cùng trải qua một giai đoạn đào tạo. Những người bạn lâu năm đã chứng kiến sự trưởng thành qua nhiều năm. Các cộng sự đã làm việc bên cạnh ngài trong những trách nhiệm cụ thể. Mỗi lời chứng là một mảnh ghép giúp chân dung trở nên đầy đặn hơn.
Qua cách tiếp cận ấy, bộ phim nhắc rằng một vị mục tử trước hết cũng là một con người sống trong các mối tương quan. Trách nhiệm càng lớn không có nghĩa là con người càng trở nên tách biệt. Trái lại, kinh nghiệm gặp gỡ và cộng tác với người khác chính là một phần cần thiết để người mục tử hiểu đoàn chiên và phục vụ Giáo hội.
Một điểm khác đáng chú ý là hành trình tại Roma của Đức Giáo hoàng Lêô XIV được đặt trong mối liên hệ với Dòng Thánh Augustinô. Căn tính tu sĩ không chỉ thuộc về một giai đoạn đã qua, nhưng là nền tảng của đời sống ơn gọi. Việc theo học, phục vụ và đảm nhận hai nhiệm kỳ Bề trên Tổng quyền cho thấy ngài đã gắn bó sâu sắc với đời sống dòng.
Trong đời sống thánh hiến, cộng đoàn là trường học của lòng kiên nhẫn, sự khiêm tốn và tình huynh đệ. Người ta không thể chỉ sống theo ý riêng, nhưng phải học cách lắng nghe, chia sẻ và cùng nhau phân định. Người tu sĩ không chỉ cầu nguyện một mình, nhưng còn cầu nguyện với cộng đoàn; không chỉ thực hiện công việc riêng, nhưng còn góp phần vào sứ vụ chung. Những kinh nghiệm này trở thành một nền đào tạo quan trọng cho bất cứ trách nhiệm mục vụ nào về sau.
Roma cũng là nơi người ta có thể cảm nhận vừa sự cổ kính vừa tính hoàn vũ của Giáo hội. Những di tích của các thế kỷ trước nhắc đến truyền thống lâu dài, trong khi sự hiện diện của con người đến từ khắp thế giới cho thấy Giáo hội luôn sống động trong hiện tại. Sống giữa hai chiều kích ấy giúp một người học cách trân trọng truyền thống mà không đóng kín trước những thách đố mới; biết gắn bó với căn tính của mình mà vẫn mở lòng trước sự đa dạng.
Bởi vậy, tựa đề “Lêô ở Roma” có thể được hiểu như lời mời gọi nhìn Roma bằng con mắt của một hành trình. Không chỉ là Roma của những quảng trường, cung điện hay đại vương cung thánh đường, nhưng là Roma của một tu sĩ học hành, cầu nguyện, làm việc và gặp gỡ. Không chỉ là Roma của các nghi lễ long trọng, nhưng còn là Roma của những ngày thường. Không chỉ là Roma nơi ngài đảm nhận những trách nhiệm quan trọng, nhưng còn là Roma đã âm thầm góp phần đào luyện ngài cho những sứ vụ chưa được biết trước.
Sự ra đời của bộ phim cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của truyền thông trong sứ mạng Giáo hội. Truyền thông không chỉ là chuyển tải tin tức nhanh chóng, nhưng còn là kể lại những câu chuyện giúp con người hiểu nhau sâu hơn. Một bản tin có thể cho biết một biến cố đã xảy ra. Một bộ phim tài liệu có thể giúp người xem đi vào bối cảnh, nhận ra các khuôn mặt và cảm nhận dòng chảy của thời gian.
Khi Bộ Truyền thông Tòa Thánh thực hiện cả một bộ ba phim về Đức Giáo hoàng Lêô XIV, điều đó cho thấy mong muốn giới thiệu một chân dung toàn diện hơn, không dừng lại ở hiện tại. Ba phần phim tạo thành một hành trình từ nguồn cội gia đình đến sứ vụ truyền giáo và những năm tháng tại Roma. Đây cũng là cách truyền thông phục vụ ký ức và sự hiểu biết, thay vì chỉ chạy theo những biến cố tức thời.
Trong đời sống Giáo hội, hiểu về người mục tử không phải để tạo ra sự tôn sùng cá nhân. Mục đích sâu xa hơn là nhận ra hành trình phục vụ, những kinh nghiệm đã hình thành nên một con người và cách Thiên Chúa có thể sử dụng nhiều hoàn cảnh khác nhau để chuẩn bị cho một sứ vụ. Một bộ phim tài liệu chân thực không biến nhân vật thành người không có giới hạn, nhưng giúp công chúng nhìn thấy quá trình trưởng thành qua thời gian.
“Lêô ở Roma” được giới thiệu như một tác phẩm phác họa chân dung vị mục tử qua những năm tháng học tập, cầu nguyện, làm việc, hành hương, gặp gỡ và phục vụ. Sáu hoạt động ấy có thể xem như sáu đường nét chủ đạo của bộ phim, đồng thời cũng là những chiều kích quan trọng trong mọi hành trình ơn gọi.
Học tập mà không cầu nguyện có thể khiến tri thức trở nên khô cứng. Cầu nguyện mà tách khỏi công việc có thể trở thành một sự trốn tránh trách nhiệm. Làm việc mà không gặp gỡ dễ biến con người thành một bộ phận của cơ cấu. Gặp gỡ mà thiếu tinh thần phục vụ có thể chỉ dừng ở quan hệ xã hội. Hành hương nhắc rằng mọi thành quả vẫn chỉ là một chặng đường. Còn phục vụ quy hướng tất cả những điều ấy về lợi ích của người khác và sứ mạng chung.
Trong một vị mục tử, các chiều kích này cần được kết nối. Người mục tử phải học để hiểu, cầu nguyện để phân định, làm việc để biến điều tốt thành hành động, hành hương để luôn nhớ mình cũng là người đang trên đường, gặp gỡ để không xa rời con người và phục vụ để mọi khả năng đều trở thành quà tặng.
Bộ phim được công bố trong thời đại công chúng có thể tiếp cận một lượng thông tin khổng lồ về các nhân vật nổi tiếng, nhưng không phải mọi thông tin đều giúp hiểu đúng một con người. Những mẩu tin rời rạc, hình ảnh cắt ngắn hay lời bình thiếu bối cảnh đôi khi làm chân dung trở nên méo mó. Một tác phẩm tài liệu dựa trên tư liệu lưu trữ và lời chứng trực tiếp có khả năng cung cấp một cái nhìn có chiều sâu hơn.
Những thước phim chưa từng công bố đặc biệt quý giá vì chúng có thể đưa người xem đến gần các giai đoạn không được truyền thông đại chúng chú ý vào thời điểm ấy. Khi một người chưa trở thành nhân vật được cả thế giới biết đến, những hình ảnh về họ thường chân thực và tự nhiên hơn. Chính những khoảnh khắc ấy có thể giúp người xem hiểu cách một con người sống trước khi đảm nhận trách nhiệm cao nhất.
Tuy nhiên, giá trị của bộ phim không chỉ nằm ở sự mới lạ của tư liệu. Điều quan trọng hơn là cách những tư liệu ấy được sắp xếp để làm nổi bật hành trình. Hình ảnh chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt vào bối cảnh. Lời chứng chỉ thực sự hữu ích khi giúp soi sáng con người và sứ vụ. Một bộ phim tài liệu có chiều sâu không chỉ trả lời câu hỏi “điều gì đã xảy ra?”, nhưng còn gợi mở câu hỏi “những điều ấy đã góp phần hình thành một con người như thế nào?”.
“Lêô ở Roma” có thể vì thế trở thành một cơ hội để người xem chiêm ngắm giá trị của thời gian. Trong đời sống hiện đại, người ta thường muốn có kết quả nhanh chóng, muốn được nhìn thấy, được ghi nhận và được thành công ngay lập tức. Nhưng hành trình của một vị mục tử cho thấy những điều bền vững thường cần nhiều năm để được hình thành. Gần hai thập niên tại Roma không thể được rút ngắn thành vài khoảnh khắc. Đó là cả một tiến trình sống, học hỏi, thử thách và trưởng thành.
Thời gian không tự động làm con người trưởng thành. Điều làm nên sự trưởng thành là cách con người sống trong thời gian ấy. Cùng một số năm, có người chỉ đi qua, nhưng có người để cho từng kinh nghiệm đào luyện mình. Bộ phim phác họa Đức Giáo hoàng Lêô XIV như một mục tử được hình thành qua chính những kinh nghiệm cụ thể ấy.
Tác phẩm cũng có thể giúp người tín hữu hiểu rằng trong Giáo hội, không có sứ vụ nào hoàn toàn tách rời những sứ vụ trước đó. Một linh mục từng là học viên. Một Bề trên từng là thành viên của cộng đoàn. Một Hồng y từng thực hiện những công việc không được nhiều người biết đến. Một Giáo hoàng cũng đã trải qua những năm tháng học tập, vâng phục và phục vụ như nhiều tu sĩ khác. Những trách nhiệm mới không xóa đi quá khứ, nhưng mang theo toàn bộ những bài học của quá khứ.
Ngày 1 tháng 7 năm 2026, khi “Lêô ở Roma” được công bố, công chúng sẽ có cơ hội bước vào một phần lịch sử ấy qua hình ảnh và lời kể. Người xem sẽ không chỉ nhìn thấy một vị Giáo hoàng trong hiện tại, nhưng còn gặp lại linh mục Robert Francis Prevost của những năm tháng đầu tiên tại Ý, vị Bề trên Tổng quyền của Dòng Thánh Augustinô và vị Hồng y được Đức Giáo hoàng Phanxicô tấn phong vào năm 2023.
Đó là một cuộc trở về với những nền móng. Một tòa nhà càng cao càng cần nền móng vững chắc. Một trách nhiệm càng lớn càng cần một đời sống đã được đào luyện qua thời gian. Bộ phim không thể kể hết mọi khía cạnh trong gần hai thập niên, nhưng những hình ảnh, lời chứng và dấu mốc được lựa chọn sẽ giúp người xem hiểu hơn về con đường đã dẫn Đức Giáo hoàng Lêô XIV đến với sứ vụ hiện nay.
Sự hoàn tất của bộ ba phim tài liệu cũng tạo nên một bức tranh giàu ý nghĩa: một con người được hình thành qua gia đình và quê hương tại Hoa Kỳ, được đào luyện trong sứ vụ truyền giáo tại Pêru và được chuẩn bị cho trách nhiệm phục vụ Giáo hội hoàn vũ qua những năm tháng tại Roma. Không một nơi nào trong ba nơi ấy có thể tự mình giải thích toàn bộ con người ngài. Nhưng khi được đặt cạnh nhau, chúng cho thấy sự phong phú của một hành trình vượt qua nhiều biên giới.
Đó cũng là một hình ảnh đẹp về tính Công giáo, nghĩa là tính phổ quát của Giáo hội. Một người sinh trưởng tại Hoa Kỳ, truyền giáo tại Pêru, phục vụ hội dòng và Tòa Thánh tại Roma, rồi được trao phó trách nhiệm đối với Giáo hội hoàn vũ. Trong hành trình ấy, các nền văn hóa không loại trừ nhau nhưng bổ túc cho nhau. Mỗi nơi để lại một dấu ấn và mở rộng trái tim người mục tử.
“Lêô ở Roma” vì vậy không đơn thuần là một câu chuyện về một thành phố. Đây là câu chuyện về một giai đoạn đào luyện. Không chỉ là câu chuyện về các chức vụ, nhưng là câu chuyện về con người đứng phía sau những chức vụ ấy. Không chỉ là câu chuyện về quá khứ, nhưng là chiếc chìa khóa giúp hiểu hiện tại. Không chỉ là việc công bố những hình ảnh chưa từng được biết đến, nhưng là nỗ lực lưu giữ và trao lại ký ức cho Giáo hội và công chúng.
Bộ phim được phát hành bằng tiếng Ý, tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha, đồng thời được cung cấp cho các cơ quan truyền thông quốc tế. Điều ấy cho thấy Vatican News mong muốn câu chuyện này đến được với nhiều dân tộc và nền văn hóa. Đời sống của một vị Giáo hoàng không chỉ thuộc về một quốc gia hay một nhóm ngôn ngữ. Sứ vụ của ngài hướng đến toàn thể Giáo hội, và vì thế hành trình đã hình thành nên ngài cũng nhận được sự quan tâm của các tín hữu trên khắp thế giới.
Trong bối cảnh ấy, “Lêô ở Roma” có thể được đón nhận như một lời mời gọi nhìn sâu hơn vào đời sống của những người phục vụ Giáo hội. Đằng sau mỗi trách nhiệm là những năm tháng chuẩn bị. Đằng sau mỗi quyết định là một lịch sử học hỏi và phân định. Đằng sau mỗi lần xuất hiện trước công chúng là rất nhiều giờ làm việc và cầu nguyện trong âm thầm. Đằng sau một vị mục tử là vô số con người đã đồng hành, đào luyện, cộng tác và nâng đỡ.
Tác phẩm cũng nhắc mỗi người rằng đời sống âm thầm không phải là đời sống vô nghĩa. Khi Robert Francis Prevost học tập, cầu nguyện và phục vụ tại Roma, những việc ấy có thể chỉ là bổn phận của một tu sĩ trong từng giai đoạn. Nhưng nhìn lại toàn bộ hành trình, người ta thấy chúng đã trở thành những viên đá xây nên một sứ vụ lớn hơn.
Con người thường chỉ nhận ra ý nghĩa của nhiều biến cố khi đã đi qua một quãng đường dài. Lúc đang sống trong những ngày bình thường, ta khó thấy chúng sẽ dẫn đến đâu. Nhưng lòng trung thành không đòi ta phải nhìn thấy toàn bộ tương lai. Lòng trung thành chỉ mời gọi ta sống tốt giây phút hiện tại và chu toàn trách nhiệm đang được trao.
Có lẽ đó là một trong những thông điệp sâu xa mà hành trình được “Lêô ở Roma” tái hiện có thể gợi lên: những sứ vụ lớn được chuẩn bị bằng những việc nhỏ; những trách nhiệm công khai được nâng đỡ bởi đời sống âm thầm; và một vị mục tử được hình thành không chỉ trong những ngày được mọi người biết đến, nhưng nhất là trong những ngày chỉ có Thiên Chúa và những người gần gũi chứng kiến.
Khi bộ phim khép lại bộ ba tài liệu về Đức Giáo hoàng Lêô XIV, người xem được trao một cơ hội quý giá để nhìn cuộc đời ngài trong sự liên tục. Từ Chicago đến Pêru, từ Pêru đến Roma, và từ những sứ vụ trước đây đến trách nhiệm hiện tại, có một hành trình của lên đường, gặp gỡ và phục vụ.
Mỗi chặng đường đều có ngôn ngữ, văn hóa và thử thách riêng. Nhưng xuyên qua tất cả là sự sẵn sàng bước đến nơi mình được sai đi. Đó là tinh thần của người môn đệ: không tự chọn mọi hoàn cảnh cho mình, nhưng cố gắng sống trung thành trong hoàn cảnh được trao. Khi nhìn lại, những con đường khác nhau ấy không còn rời rạc, nhưng trở thành một lịch sử thống nhất.
Ngày ra mắt “Lêô ở Roma” vì thế là một sự kiện đáng chú ý trong hoạt động truyền thông của Tòa Thánh. Bộ phim không chỉ đáp ứng sự quan tâm của công chúng đối với Đức Giáo hoàng Lêô XIV, nhưng còn góp phần xây dựng một ký ức có căn cứ bằng tư liệu và lời chứng. Trong dòng chảy nhanh chóng của tin tức, tác phẩm mời gọi người xem dừng lại để nhìn một cuộc đời với chiều sâu của thời gian.
Từ những hình ảnh chưa từng được công bố, từ ký ức của các anh em cùng dòng, bạn học, bạn bè lâu năm và cộng sự, chân dung của một vị mục tử dần hiện lên. Đó không phải là một chân dung được tạo nên chỉ bởi những danh hiệu, nhưng bởi học tập, cầu nguyện, làm việc, hành hương, gặp gỡ và phục vụ. Chính những điều ấy đã tạo nên chiều sâu cho hành trình tại Roma.
“Lêô ở Roma” cuối cùng là câu chuyện về cách một con người được chuẩn bị trong thinh lặng trước khi được trao một trách nhiệm mà cả thế giới nhìn thấy. Roma không chỉ là nơi ngài đã sống, nhưng là một phần trong quá trình hình thành nên con người mục tử của ngài. Những năm tháng ấy nay được mở ra trước công chúng, không phải để thỏa mãn sự tò mò, nhưng để giúp Giáo hội và thế giới hiểu hơn về một hành trình phục vụ.
Khi những thước phim bắt đầu được trình chiếu, có lẽ điều đáng chú ý nhất không chỉ là những hình ảnh chưa từng xuất hiện, nhưng là câu chuyện ẩn sau các hình ảnh ấy: câu chuyện của thời gian, của ơn gọi, của lòng trung thành và của một đời sống từng bước được chuẩn bị cho sứ vụ.
Từ một người trẻ rời Hoa Kỳ đến Ý năm 1981 để theo học và phục vụ trong Dòng Thánh Augustinô, đến vị Bề trên Tổng quyền qua hai nhiệm kỳ, rồi Tổng trưởng Bộ Giám mục và Hồng y vào năm 2023, hành trình ấy đã đi qua nhiều khúc quanh. Mỗi khúc quanh mang theo những bài học và trách nhiệm mới. Mỗi giai đoạn đặt ngài trước những con người và hoàn cảnh mới. Tất cả đã hội tụ để hình thành nên vị mục tử mà hôm nay Giáo hội gọi là Đức Giáo hoàng Lêô XIV.
“Lêô ở Roma” là một bộ phim về quá khứ, nhưng hướng người xem đến hiện tại. Là một tác phẩm về một con người, nhưng cũng nói đến giá trị của cộng đoàn, ký ức và sự đồng hành. Là câu chuyện của một vị Giáo hoàng, nhưng đồng thời nhắc mỗi người rằng không có ngày sống trung thành nào là vô ích.
Những gì được gieo trong âm thầm có thể nhiều năm sau mới trổ sinh hoa trái. Những con đường tưởng như tách biệt có thể một ngày được nhận ra là những phần của cùng một hành trình. Những bổn phận bình thường có thể trở thành trường học chuẩn bị cho những trách nhiệm chưa từng được hình dung.
Và Roma, trong hành trình của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, chính là một trong những ngôi trường quan trọng ấy: ngôi trường của học tập và cầu nguyện, của tình huynh đệ và trách nhiệm, của hành hương và gặp gỡ, của lãnh đạo và phục vụ. Một Roma không chỉ được nhìn từ bên ngoài bằng những công trình vĩ đại, nhưng được sống từ bên trong qua những năm tháng âm thầm của một người tu sĩ.
Ngày 1 tháng 7 năm 2026, qua “Lêô ở Roma”, những năm tháng ấy sẽ được kể lại. Và từ những thước phim, những khuôn mặt, những ký ức cùng lời chứng, công chúng sẽ có thể hiểu thêm rằng trước khi một mục tử đứng trước toàn thể Giáo hội, ngài đã phải học cách bước đi, lắng nghe, cầu nguyện và phục vụ trong rất nhiều ngày mà thế giới chưa hề biết đến.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR