THÁNH PHAN-XI-CÔ ĐỜ XAN: BẢN TÌNH CA CỦA SỰ HIỀN HẬU VÀ NIỀM VUI TRONG TÌNH YÊU THIÊN CHÚA

Trong bầu khí linh thiêng của ngày lễ nhớ bắt buộc Thánh Phan-xi-cô đờ Xan, Giám mục và Tiến sĩ Hội Thánh, Giáo hội mời gọi chúng ta chiêm ngưỡng một cuộc đời đã trở nên hiện thân sống động của Tin Mừng Tình Yêu. Thánh nhân không chỉ là một vị mục tử nhân lành, một nhà thần học uyên bác mà còn là “vị thánh của sự hiền hậu”. Cuộc đời Ngài là minh chứng hùng hồn cho thấy rằng sự thánh thiện không phải là điều gì đó xa vời, khắc nghiệt hay chỉ dành cho những người ẩn tu trong hang toại đạo, nhưng là một lời mời gọi thiết thực dành cho mọi Kitô hữu giữa lòng thế giới. Khi chúng ta lắng nghe những lời tâm huyết của Chúa Giêsu trong Tin Mừng theo Thánh Gioan hôm nay, chúng ta thấy rạng ngời hình ảnh của Phan-xi-cô đờ Xan – một người bạn hữu của Chúa, một người đã “ở lại” trong tình thương của Thầy chí thánh và trổ sinh hoa trái dồi dào nhờ vào sự hiền hòa và đức ái trọn hảo.

Bản văn Tin Mừng Gioan chương 15 mà chúng ta vừa nghe là một phần trong diễn từ tiệc ly, nơi Chúa Giêsu bộc bạch những tâm tình sâu thẳm nhất trước khi bước vào cuộc khổ nạn. Điểm mấu chốt của đoạn Tin Mừng này nằm ở động từ “ở lại”. Chúa Giêsu thiết lập một trật tự tình yêu đi từ Chúa Cha đến Ngài, và từ Ngài đến các môn đệ. “Chúa Cha đã yêu mến Thầy thế nào, Thầy cũng yêu mến anh em như vậy.” Đây là một mặc khải chấn động: tình yêu mà Thiên Chúa dành cho chúng ta không phải là một thứ tình cảm phàm trần, mau thay đổi, nhưng là sự thông phần vào chính sự sống nội tại của Ba Ngôi. Để duy trì sự kết hiệp này, Chúa Giêsu đưa ra một điều kiện: “Nếu anh em giữ các điều răn của Thầy, anh em sẽ ở lại trong tình thương của Thầy.” Điều răn ở đây không được hiểu theo nghĩa pháp lý khô khan, nhưng là nhịp đập của trái tim người môn đệ hòa cùng nhịp đập của Chúa. Giữ điều răn chính là biểu hiện cụ thể của việc yêu mến, là sự vâng phục trong tự do để tình yêu được tuôn chảy không ngừng.

Thánh Phan-xi-cô đờ Xan đã thấu triệt chân lý này khi Ngài nhấn mạnh rằng mọi việc chúng ta làm, dù nhỏ bé đến đâu, nếu được làm vì lòng mến Thiên Chúa thì đều có giá trị cứu độ. Ngài dạy rằng đức ái chính là “hình ảnh của Chúa Thánh Thần” trong tâm hồn. Trong suốt cuộc đời truyền giáo tại vùng Chablais đầy khó khăn, giữa những xung đột tôn giáo gay gắt, Phan-xi-cô đờ Xan đã không dùng vũ lực hay những lời tranh luận đao to búa lớn để thu phục lòng người. Ngài dùng sự hiền hậu. Ngài tin rằng “một giọt mật thu hút được nhiều ruồi hơn là một thùng giấm đầy”. Sự hiền hậu của Ngài không phải là sự yếu đuối, nhưng là kết quả của một nỗ lực phi thường để giữ mình “ở lại” trong tình thương của Chúa, ngay cả khi đối diện với sự thù ghét. Chính sự kết hiệp mật thiết với Chúa Kitô đã biến đổi một con người vốn có bản tính nóng nảy trở thành một vị thánh có tâm hồn dịu dàng như trẻ thơ, phản chiếu trọn vẹn gương mặt từ bi của Chúa Cha.

Chúa Giêsu tiếp tục khẳng định mục đích của việc ở lại trong tình thương là “để anh em được hưởng niềm vui của Thầy, và niềm vui của anh em được nên trọn vẹn”. Niềm vui Kitô giáo không phải là sự hưng phấn tạm bợ của cảm xúc, mà là sự bình an sâu thẳm của một người biết mình được yêu. Thánh Phan-xi-cô đờ Xan được mệnh danh là vị thánh của niềm vui và sự lạc quan Kitô giáo. Trong tác phẩm bất hủ “Dẫn đưa vào đời sống đạo đức”, Ngài đã xóa tan quan niệm sai lầm rằng đạo đức là buồn rầu, khắc khổ. Ngài khẳng định: “Vị thánh buồn là một vị thánh đáng buồn”. Đối với Ngài, người sống trong ân sủng Chúa phải là người rạng rỡ, vì họ đang mang trong mình kho tàng vô giá. Niềm vui ấy chính là hoa trái tồn tại mãi mãi mà Chúa Giêsu nhắc đến trong Tin Mừng. Khi chúng ta thực hiện điều răn yêu thương, niềm vui không chỉ dừng lại ở cá nhân mà lan tỏa sang cộng đoàn, biến thế giới này thành một vườn hoa của ân sủng.

Mối tương quan giữa Chúa Giêsu và các môn đệ được nâng lên một tầm cao mới: tình bạn hữu. “Thầy không còn gọi anh em là tôi tớ nữa... nhưng Thầy gọi anh em là bạn hữu”. Đây là một đặc ân vô song. Một người tôi tớ chỉ biết vâng lệnh mà không hiểu ý chủ, nhưng người bạn thì được chia sẻ mọi tâm sự, mọi kế hoạch. Chúa Giêsu đã mở toang cánh cửa mầu nhiệm nước trời cho chúng ta. Thánh Phan-xi-cô đờ Xan đã sống tình bạn hữu này với Chúa một cách bền bỉ qua đời sống cầu nguyện. Ngài dạy chúng ta phương pháp cầu nguyện tâm niệm đơn giản nhưng sâu sắc: đặt mình trước sự hiện diện của Chúa, lắng nghe tiếng Ngài và thưa chuyện với Ngài như một người bạn thân. Chính từ tình bạn hữu với Thiên Chúa, Ngài mới có thể trở thành người bạn của mọi hạng người: từ các bậc quân vương đến những người nghèo khổ, từ các học giả đến những tâm hồn đang chới với trong tội lỗi. Ngài đã hy sinh tính mạng, thời gian và sức lực cho bạn hữu mình theo gương Thầy Chí Thánh.

Lời mời gọi “yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em” là một thách đố lớn lao, vì tiêu chuẩn của Chúa là hy sinh tính mạng. Hy sinh tính mạng không chỉ là chết thay cho người khác trong một thời điểm nhất thời, mà còn là chết đi cho cái tôi ích kỷ mỗi ngày. Phan-xi-cô đờ Xan đã thực hành điều này qua việc từ bỏ những vinh hoa trần thế, từ bỏ địa vị cao sang để dấn thân vào những vùng đất nguy hiểm, kiên trì viết từng tờ rơi đức tin luồn qua khe cửa cho những người từ chối lắng nghe mình. Ngài đã “chết” cho sự nóng nảy của bản thân để mặc lấy sự dịu hiền của Đức Kitô. Tình yêu ấy không loại trừ ai, kể cả những người đối nghịch. Sự hy sinh của Ngài chính là cái giá để sinh ra những hoa trái đức tin bền vững, giúp hàng ngàn người quay trở về với Giáo hội Công giáo.

Gợi ý mục vụ cho chúng ta hôm nay từ gương sáng của Thánh Phan-xi-cô đờ Xan và lời Chúa dạy chính là việc xây dựng một linh đạo giữa đời thường. Mỗi Kitô hữu, tùy theo bậc sống của mình, đều được kêu gọi nên thánh. Người cha, người mẹ trong gia đình; người công nhân trong nhà máy; người trí thức trong văn phòng hay người đau yếu trên giường bệnh đều có thể “ở lại trong tình thương của Chúa” bằng cách chu toàn bổn phận với lòng mến. Chúng ta được mời gọi ra đi và sinh hoa trái. Hoa trái đó là gì nếu không phải là sự tử tế trong lời nói, sự kiên nhẫn trong phục vụ và sự bao dung trong những va chạm hằng ngày? Trong một thế giới đầy dẫy những bạo lực, chia rẽ và những lời nói gây tổn thương trên không gian mạng cũng như ngoài đời thực, sứ điệp về sự hiền hậu của Thánh Phan-xi-cô đờ Xan trở nên khẩn thiết hơn bao giờ hết. Chúng ta cần học cách dùng “miệng mình” để chúc lành chứ không phải để nguyền rủa, để xây dựng chứ không phải để phá đổ.

Việc Chúa chọn chúng ta – “Không phải anh em đã chọn Thầy, nhưng chính Thầy đã chọn anh em” – nhắc nhở về tính nhưng không của ơn gọi. Chúng ta được chọn không phải vì chúng ta giỏi giang hay thánh thiện hơn người, nhưng vì lòng thương xót của Chúa. Ý thức được điều này, chúng ta sẽ sống khiêm nhường hơn. Thánh Phan-xi-cô đờ Xan luôn nhìn nhận mọi thành quả của Ngài là do ơn Chúa tác động. Ngài ví tâm hồn mình như một nhạc cụ, và Thiên Chúa là người nghệ sĩ gảy lên những bản nhạc tuyệt diệu. Khi chúng ta nhân danh Chúa Giêsu để cầu xin cùng Chúa Cha, chúng ta sẽ được ban cho sức mạnh để yêu thương, vì chúng ta không yêu bằng sức riêng nhưng bằng chính dòng chảy tình yêu của Chúa đang vận hành trong ta.

Nhìn vào đời sống của các cộng đoàn giáo xứ hay các hội đoàn ngày nay, đôi khi chúng ta thấy thiếu vắng niềm vui trọn vẹn vì chúng ta quên mất điều răn cốt yếu là yêu thương nhau. Chúng ta mải mê với các công việc tổ chức, các lễ hội bề ngoài mà quên mất việc vun trồng tình bạn hữu với Chúa và với nhau. Thánh Phan-xi-cô đờ Xan dạy chúng ta rằng: “Hãy làm mọi việc vì tình yêu, đừng làm gì vì ép buộc”. Nếu mọi hoạt động mục vụ đều thấm đượm tinh thần này, Giáo hội sẽ thực sự trở thành một dấu chỉ hy vọng cho thế giới. Chúng ta cần học nơi thánh nhân cách đối thoại đầy tôn trọng với anh em dị biệt, cách kiên trì gieo mầm đức tin trong nghịch cảnh và cách giữ vững nụ cười bình an giữa những sóng gió của cuộc đời.

Tình thương cao cả nhất là hy sinh tính mạng cho bạn hữu. Đối với người giáo dân, đó có thể là việc hy sinh thời gian nghỉ ngơi để chăm sóc con cái, hy sinh những lợi ích bất chính để giữ vững lương tâm nghề nghiệp, hay hy sinh cái tôi tự ái để hòa giải với hàng xóm. Đối với những người sống đời thánh hiến, đó là việc hy sinh ý riêng để thi hành vâng phục, hy sinh tình cảm riêng tư để thuộc trọn về Chúa và phục vụ tha nhân. Tất cả những hy sinh ấy, nếu được dâng hiến trong niềm vui, sẽ trở thành hoa trái tồn tại đến muôn đời. Thánh Phan-xi-cô đờ Xan đã hoàn thành cuộc chạy đua của mình bằng một trái tim rực cháy lửa mến và một đôi tay luôn rộng mở đón nhận mọi người. Ngài chính là mẫu gương tuyệt vời cho chúng ta về việc thực thi điều răn mới của Chúa Giêsu.

Lạy Chúa, nhờ lời chuyển cầu của Thánh Phan-xi-cô đờ Xan, xin ban cho chúng con trái tim biết yêu thương như Chúa đã yêu, một tâm hồn hiền hậu để xoa dịu những nỗi đau của anh chị em và một niềm vui không gì dập tắt được vì biết mình luôn được Chúa yêu mến. Xin cho chúng con luôn ý thức mình là bạn hữu của Chúa, để mỗi ngày chúng con biết ra đi, dấn thân và sinh nhiều hoa trái tốt lành cho Giáo hội và thế giới. Ước gì cuộc đời mỗi người chúng con cũng trở thành một trang sách Tin Mừng sống động, viết nên bằng những cử chỉ yêu thương và sự khiêm nhường thẳm sâu, để danh Chúa được cả sáng và tình yêu Chúa được lan tỏa đến tận cùng trái đất. Amen.