TỰ DO TRONG KHUÔN KHỔ LỀ LUẬT VÀ LÒNG THƯƠNG XÓT CỦA THIÊN CHÚA  

Hôm nay chúng ta cùng nhau dừng lại bên một cánh đồng lúa chín vàng, nơi diễn ra một cuộc tranh luận thoạt nhìn có vẻ nhỏ nhặt về những bông lúa bị bứt đi, nhưng ẩn chứa bên trong là cả một cuộc cách mạng về tư tưởng tôn giáo, về nhân sinh quan và về chính căn tính của Thiên Chúa. Tin Mừng theo thánh Mác-cô mà chúng ta vừa nghe thuật lại câu chuyện Đức Giê-su và các môn đệ đi băng qua cánh đồng vào ngày Sa-bát. Hình ảnh này rất đỗi bình dị, rất đỗi đời thường. Đó là hình ảnh của một vị Thầy và những người học trò đang rong ruổi trên những nẻo đường truyền giáo, mang theo bên mình không chỉ là hành trang Lời Chúa mà còn là sự thiếu thốn, sự đói khát của thân phận con người. Các môn đệ đói. Đó là một thực tế trần trụi. Và vì đói, họ đã bứt lúa mà ăn. Hành động bứt lúa ấy, nếu đặt trong một ngày thường, thì chẳng có gì đáng nói, thậm chí luật Môsê trong sách Đệ Nhị Luật còn cho phép người đi đường được hái bông lúa của người khác để ăn cho đỡ đói, miễn là không mang liềm vào gặt. Thế nhưng, bối cảnh ở đây lại là ngày Sa-bát, ngày nghỉ ngơi thánh thiêng của người Do Thái, và chính cái bối cảnh thời gian này đã biến một hành động giải quyết nhu cầu sinh học bình thường thành một vấn đề thần học gai góc, châm ngòi cho sự chỉ trích gay gắt của những người Pha-ri-sêu.

Chúng ta hãy nhìn kỹ vào thái độ của những người Pha-ri-sêu. Họ xuất hiện ngay lập tức, như thể họ đang rình rập, đang theo dõi từng cử chỉ của Đức Giê-su và nhóm mười hai. Câu hỏi của họ: "Ông coi, ngày Sa-bát mà họ làm gì kia? Điều ấy đâu được phép!" không phải là một câu hỏi để tìm kiếm sự hiểu biết, mà là một lời cáo buộc, một bản án được tuyên bố ngay tại chỗ. Đối với họ, việc bứt lúa và vò trong tay được quy chiếu tương đương với hành động gặt lúa và xay lúa, mà gặt và xay là những công việc đồng áng bị cấm tuyệt đối trong ngày hưu lễ. Sự tỉ mỉ đến mức cực đoan của họ cho thấy một lối sống đạo đức dựa trên sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc. Họ rào quanh Lề Luật bằng hàng ngàn những quy định nhỏ nhặt khác để đảm bảo không ai vi phạm điều răn chính. Chủ ý ban đầu có thể tốt, là để bảo vệ sự thánh thiêng của ngày Chúa, nhưng dần dà, phương tiện đã biến thành cứu cánh. Họ tôn thờ Lề Luật thay vì tôn thờ Đấng ban hành Lề Luật. Họ nhìn thấy bông lúa bị bứt, nhưng họ không nhìn thấy cái bụng đang đói của người anh em. Họ nhìn thấy quy tắc bị vi phạm, nhưng không thấy sự sống đang cần được duy trì. Đây chính là căn bệnh "xơ cứng tâm hồn" mà Đức Giê-su thường xuyên cảnh báo: khi tôn giáo trở thành một gánh nặng đè lên vai con người thay vì là đôi cánh nâng con người lên cao.

Trước sự tấn công của chủ nghĩa hình thức, Đức Giê-su đã không tranh luận về các chi tiết kỹ thuật của luật lệ. Ngài không cãi lý xem bứt vài bông lúa có thực sự là gặt lúa hay không. Ngài đưa cuộc tranh luận lên một tầm cao mới, tầm cao của Kinh Thánh và lịch sử cứu độ. Ngài dẫn chứng câu chuyện về vua Đa-vít, một nhân vật vĩ đại và được kính trọng bậc nhất trong lịch sử Israel. Khi Đa-vít và các thuộc hạ lâm cảnh đói khát, ông đã vào nhà Thiên Chúa và ăn bánh tiến, thứ bánh thánh thiêng chỉ dành riêng cho các tư tế. Theo luật nghi lễ, Đa-vít đã phạm luật. Nhưng Kinh Thánh không hề lên án Đa-vít về hành động đó. Tại sao vậy? Bởi vì sự sống con người quý giá hơn lễ vật. Cơn đói của con người, sự sống còn của con người là một giá trị khẩn thiết mà Thiên Chúa luôn quan tâm hơn cả những quy tắc nghi lễ cứng nhắc. Đức Giê-su dùng chính Kinh Thánh của họ để soi sáng cho họ thấy rằng: Lề Luật không bao giờ được phép đi ngược lại với lòng nhân ái và sự sống. Nếu luật giữ ngày Sa-bát buộc người ta phải chết đói hoặc chịu đựng sự khốn khổ vô lý, thì luật đó đã bị hiểu sai và áp dụng sai. Qua ví dụ này, Đức Giê-su khẳng định một nguyên tắc chú giải Lề Luật: lòng thương xót phải là chìa khóa để mở cánh cửa Lề Luật.

Từ câu chuyện của Đa-vít, Đức Giê-su đi đến một tuyên bố mang tính nền tảng, một nguyên lý đảo lộn hoàn toàn tư duy tôn giáo thời bấy giờ: "Ngày Sa-bát được tạo ra cho loài người, chứ không phải loài người cho ngày Sa-bát." Đây là một trong những câu nói giải phóng mạnh mẽ nhất trong Tân Ước. Thiên Chúa thiết lập ngày Sa-bát ngay từ thuở sáng thế không phải để Ngài cần nghỉ ngơi, mà là để con người được nghỉ ngơi. Ngày Sa-bát là món quà Thiên Chúa tặng cho con người, để con người không bị biến thành nô lệ của công việc, của lòng tham, của vòng xoáy cơm áo gạo tiền. Ngày Sa-bát là để con người có thời gian phục hồi sức lao động, có thời gian nhìn lại phẩm giá của mình là hình ảnh Thiên Chúa, có thời gian để chăm sóc cho đời sống tâm linh và mối tương quan với tha nhân. Thế nhưng, người Pha-ri-sêu đã đảo ngược trật tự ấy. Họ bắt con người phải phục vụ ngày Sa-bát, phải hy sinh nhu cầu chính đáng của mình để bảo vệ sự "trong sạch" của một ngày lễ. Họ biến ngày vui mừng giải thoát thành ngày của sợ hãi và xét nét. Đức Giê-su đã trả lại đúng vị trí cho ngày Sa-bát: Nó là phương tiện phục vụ cho sự thăng tiến của con người. Con người là trung tâm của sự quan tâm mục vụ, là đối tượng của tình yêu Thiên Chúa. Mọi lề luật, mọi cơ cấu, mọi tổ chức tôn giáo nếu không phục vụ cho sự sống và hạnh phúc đích thực của con người thì đều trở nên vô nghĩa, thậm chí là phản chứng.

Đỉnh cao của bài Tin Mừng hôm nay không chỉ dừng lại ở việc giải thích ý nghĩa ngày Sa-bát, mà là mạc khải về chính thân thế của Đức Giê-su: "Bởi đó, Con Người làm chủ luôn cả ngày Sa-bát." Đây là một lời tuyên bố chấn động. Ngày Sa-bát là ngày của Thiên Chúa. Chỉ có Thiên Chúa mới là chủ của ngày Sa-bát. Khi Đức Giê-su tự xưng mình là Chủ của ngày Sa-bát, Ngài đang khẳng định thần tính của mình. Ngài không chỉ là một kinh sư giải thích luật, Ngài là Đấng ban hành Luật. Ngài đứng trên ngày Sa-bát vì Ngài là Thiên Chúa nhập thể. Và vì Ngài là Chủ, Ngài có quyền quyết định ý nghĩa đích thực của nó. Ngài có quyền cho phép các môn đệ bứt lúa ăn, không phải vì Ngài coi thường luật, mà vì Ngài biết rõ mục đích tối hậu của luật là Tình Yêu. Sự hiện diện của Đức Giê-su mang lại một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên mà Lề Luật được kiện toàn bằng Tình Yêu. Ngài đến không phải để bãi bỏ nhưng để làm cho trọn. Và sự trọn vẹn của lề luật chính là yêu thương người khác như chính mình. Trong Vương quốc của Ngài, sự thánh thiện không đo bằng việc giữ luật tỉ mỉ bên ngoài, mà đo bằng sự rung cảm của trái tim trước nỗi đau của đồng loại.

Áp dụng bài học này vào cuộc sống hiện đại của chúng ta hôm nay, chúng ta thấy mình cũng rất dễ rơi vào căn bệnh của những người Pha-ri-sêu năm xưa. Chúng ta sống trong một xã hội, và ngay cả trong môi trường giáo xứ, cộng đoàn dòng tu, nơi mà đôi khi "cái lý" lấn át "cái tình". Có bao giờ chúng ta nhân danh quy định, nhân danh nội quy, nhân danh truyền thống để khước từ sự giúp đỡ một người đang gặp khó khăn? Có bao giờ chúng ta xét nét người khác về cách ăn mặc, về cử chỉ đi đứng trong nhà thờ mà quên mất rằng họ đang mang đến một tâm hồn tan nát cần được chữa lành? Chúng ta dễ dàng chỉ trích một người không đi lễ ngày Chúa Nhật vì lý do công việc hay bệnh tật mà chưa kịp tìm hiểu hoàn cảnh khốn cùng của họ. Chúng ta giữ luật giữ chay, kiêng thịt rất nghiêm ngặt, nhưng lại để miệng lưỡi mình "ăn thịt" anh em bằng những lời nói hành, nói xấu, vu khống. Đó chính là giữ cái vỏ của ngày Sa-bát mà đánh mất cái ruột là lòng bác ái. Chúa mời gọi chúng ta giữ luật, nhưng là giữ luật với một trái tim bằng thịt biết yêu thương, chứ không phải trái tim bằng đá lạnh lùng.

Hơn nữa, lời khẳng định "Ngày Sa-bát được tạo ra cho loài người" nhắc nhở chúng ta về quyền và bổn phận được nghỉ ngơi. Trong thế giới quay cuồng với áp lực công việc, chạy đua theo thành tích và lợi nhuận, con người ngày nay đang tự biến mình thành nô lệ cho công việc 24/7. Chúng ta làm việc đến kiệt sức, bỏ bê gia đình, bỏ bê sức khỏe, và bỏ bê cả Thiên Chúa. Chúng ta không còn thời gian để ngắm nhìn một bông hoa, để lắng nghe tiếng chim hót, hay đơn giản là để ngồi ăn một bữa cơm trọn vẹn với vợ con. Chúng ta đang đánh mất chính mình vì "ngày Sa-bát" của thời đại mới – đó là thần tượng tiền bạc và danh vọng. Lời Chúa hôm nay là một tiếng chuông cảnh tỉnh: Hãy dừng lại. Hãy nghỉ ngơi. Hãy tái khám phá ý nghĩa của ngày Chúa Nhật. Ngày Chúa Nhật không chỉ là ngày để đi lễ cho xong bổn phận, mà là ngày để con người được giải phóng khỏi ách nô lệ của lao động, để sống tư cách là con cái tự do của Thiên Chúa. Hãy dùng ngày đó để hàn gắn những rạn nứt trong gia đình, để thăm viếng người già cả neo đơn, để làm những việc bác ái. Đó mới là cách "giữ ngày Sa-bát" đẹp lòng Chúa nhất.

Chúng ta cũng cần nhìn lại thái độ của mình đối với những người "làm sai luật" hoặc những người yếu đuối trong cộng đoàn. Những người Pha-ri-sêu đã vội vàng kết án. Còn chúng ta thì sao? Khi thấy một người trẻ lầm lỡ, một gia đình đổ vỡ, một người tội lỗi công khai, phản ứng đầu tiên của chúng ta là gì? Là ánh mắt soi mói, là lời bàn tán xì xầm, hay là ánh mắt cảm thông và một bàn tay đưa ra nâng đỡ? Đức Giê-su, Chủ của ngày Sa-bát, đã chọn đứng về phía những người đói khát, những người bị coi là vi phạm luật lệ vì nhu cầu sinh tồn. Ngài bảo vệ họ trước sự tấn công của những kẻ đạo đức giả. Chúng ta, với tư cách là những môn đệ của Đức Giê-su, cũng được mời gọi để trở thành những người bảo vệ phẩm giá con người. Chúng ta phải can đảm lên tiếng khi lề luật hay cơ chế xã hội đè bẹp con người. Chúng ta phải ưu tiên con người hơn là những con số báo cáo, những thành tích thi đua hay những quy tắc cứng nhắc vô hồn. Một giáo xứ, một cộng đoàn sống động không phải là nơi mọi thứ đều trật tự ngăn nắp như một trại lính, mà là nơi mỗi con người, dù là bé nhỏ nhất, đều cảm thấy được yêu thương, được tôn trọng và được đón nhận.

Cũng từ bài Tin Mừng này, chúng ta học được bài học về sự biện phân. Không phải lúc nào việc tuân giữ luật lệ một cách máy móc cũng là tốt. Trong những hoàn cảnh đặc biệt, đức ái đòi hỏi chúng ta phải biết linh hoạt. Thánh Âu-tinh đã từng nói: "Hãy yêu đi, rồi làm gì thì làm". Khi tình yêu là động lực và là kim chỉ nam, chúng ta sẽ biết cách hành xử sao cho đẹp lòng Chúa. Nếu việc giữ một quy tắc nào đó mà gây tổn hại đến sự sống, đến danh dự, đến hạnh phúc của tha nhân, thì lương tâm Kitô giáo mời gọi chúng ta phải chọn lựa giá trị cao hơn, đó là con người. Điều này không có nghĩa là chúng ta cổ xúy cho lối sống vô kỷ luật hay tuỳ tiện. Không, lề luật vẫn cần thiết như đường ray cho tàu chạy. Nhưng con tàu không sinh ra để phục vụ đường ray, đường ray sinh ra để giúp con tàu đi đến đích an toàn. Đích đến của đời sống Kitô hữu là Thiên Chúa và sự hiệp thông với anh em. Đừng để những thanh tẹt đường ray trở thành chướng ngại vật ngăn cản chúng ta đến với Chúa và đến với nhau. Sự trưởng thành trong đời sống đức tin không nằm ở việc thuộc lòng bao nhiêu điều luật, mà là ở khả năng để cho Thần Khí của Chúa hướng dẫn, biết nhận ra đâu là ý Chúa trong từng hoàn cảnh cụ thể của cuộc sống.

Suy niệm sâu hơn về hình ảnh "Bánh Tiến" mà Đa-vít đã ăn, chúng ta thấy một sự liên hệ mầu nhiệm đến Bí tích Thánh Thể. Bánh Tiến trong Cựu Ước là biểu tượng của sự hiện diện của Thiên Chúa giữa dân Người, là lương thực thánh thiêng. Ngày nay, chúng ta có Bánh Trường Sinh đích thực là Mình Máu Thánh Chúa Kitô. Đức Giê-su, Đấng là Chủ ngày Sa-bát, đã tự hiến mình làm tấm bánh bẻ ra cho nhân loại đói khát. Ngài không giữ sự thánh thiện cho riêng mình, nhưng Ngài trao ban sự thánh thiện ấy để nuôi dưỡng chúng ta, những kẻ tội lỗi và yếu đuối. Mỗi lần chúng ta tham dự Thánh Lễ, chúng ta không chỉ đến để "giữ ngày Sa-bát", mà chúng ta đến để ăn Bánh Sự Sống, để được Đức Giê-su ở trong chúng ta và chúng ta ở trong Ngài. Chính nguồn lực Thánh Thể này giúp chúng ta có đủ sức mạnh để sống yêu thương, để vượt qua thói câu nệ hình thức, và để nhìn anh em mình bằng đôi mắt của Chúa. Nếu Đa-vít ăn bánh của tư tế để nuôi thân xác, thì chúng ta được ăn Bánh là chính Chúa để nuôi linh hồn. Điều này đòi hỏi chúng ta phải sống sao cho xứng đáng với ân huệ đó, trở thành những "tấm bánh" bẻ ra cho người khác, chia sẻ cơm áo, chia sẻ tình thương, chia sẻ niềm vui và cả nỗi đau với những người xung quanh.

Cuối cùng, câu chuyện này mời gọi chúng ta nhìn lên Đức Giê-su như là mẫu mực của sự tự do đích thực. Ngài tự do trước những lời khen chê, tự do trước những ràng buộc vô lý của tập tục, tự do để yêu thương và cứu độ. Sự tự do của Ngài bắt nguồn từ sự vâng phục tuyệt đối thánh ý Chúa Cha. Chúng ta cũng được mời gọi bước vào sự tự do ấy. Đừng để mình bị trói buộc bởi dư luận, bởi thành kiến, bởi sợ hãi. Hãy dám sống thật với lương tâm, dám hành động vì lòng trắc ẩn, dám bênh vực kẻ yếu thế dẫu có phải chịu thiệt thòi hay bị hiểu lầm. Hãy để cho tinh thần của ngày Sa-bát – tinh thần của sự nghỉ ngơi trong Chúa, của niềm vui giải thoát, của tình huynh đệ – thấm đẫm vào từng ngày sống của chúng ta. Khi đó, mỗi ngày trong đời chúng ta đều sẽ trở thành ngày của Chúa, ngày của hồng ân và ngày của tình yêu. Xin Chúa Giê-su, Chủ của ngày Sa-bát, giải phóng tâm hồn chúng ta khỏi sự xơ cứng của ích kỷ và hẹp hòi, để chúng ta biết mở rộng vòng tay đón nhận và yêu thương mọi người như Chúa đã yêu thương chúng ta. Amen.