HÀNH TRÌNH CỦA TIẾNG HÔ VÀ SỨ MẠNG LÀM CHỨNG CHO SỰ THẬT TRONG ÁNH SÁNG CỦA GIOAN TẨY GIẢ -

Thứ ba - 20/01/2026 09:02

Trong dòng chảy của lịch sử nhân loại, giáo dục chưa bao giờ đơn thuần là việc truyền thụ tri thức hay rèn luyện kỹ năng. Nó vốn dĩ là một cuộc lên đường, một sự khai phóng và trên hết là một chứng từ về sự thật. Khi nhìn vào phân đoạn Tin Mừng theo thánh Gioan về lời chứng của Gioan Tẩy Giả, chúng ta không chỉ thấy một bối cảnh thần học về Đấng Thiên Sai, mà còn tìm thấy ở đó một triết lý giáo dục sâu sắc, nơi vai trò của người thầy, vị thế của người học và mục đích tự hậu của việc dạy dỗ được đặt đúng vị trí của chúng. "Đây là Chiên Thiên Chúa, đây Đấng xoá bỏ tội trần gian" – lời giới thiệu ấy không chỉ là một lời xác nhận tôn giáo, mà là một mẫu thức của sự khiêm hạ và định hướng trong giáo dục: người dẫn đường phải biết rút lui để sự thật được hiển lộ, và người thầy phải là người thấy được điều mà đám đông chưa kịp nhận ra.
Trước hết, là một hành động "thấy". Ông Gioan thấy Đức Giêsu tiến về phía mình. Cái nhìn này không phải là cái nhìn hời hợt của một người quan sát khách quan, mà là cái nhìn của sự chiêm niệm và nhận định. Trong môi trường học thuật và sư phạm hiện đại, chúng ta thường bị cuốn vào những con số, những chỉ tiêu và những giáo án định sẵn mà quên mất rằng, cốt lõi của giáo dục bắt đầu từ việc người thầy phải "thấy" được con người thật của học trò. Thấy không chỉ là nhận diện khuôn mặt hay tên gọi trong sổ điểm, mà là thấy được tiềm năng, thấy được nỗi đau, thấy được những khát vọng thầm kín và cả "Đấng" đang hiện diện trong mỗi cá vị. Chúng ta phải bắt đầu bằng việc nhìn nhận con người như một huyền nhiệm chứ không phải một đồ vật hay một công cụ cho nền kinh tế. Khi Gioan nhìn thấy Đức Giêsu, ông không thấy một người thợ mộc bình thường đến từ Nazareth; ông thấy Đấng xoá bỏ tội trần gian. Khả năng nhìn thấu cái cao cả trong cái bình thường chính là phẩm chất tiên quyết của một nhà giáo dục lớn.
Sứ mạng của người thầy là sứ mạng của một "tiếng hô". Tiếng hô ấy vang lên trong hoang địa, nơi sự tĩnh lặng của tâm hồn cho phép sự thật được lên tiếng. Gioan Tẩy Giả tự định nghĩa mình là kẻ đi trước, là người dọn đường. Điều này đặt ra một thách đố lớn cho lòng tự ái của những người làm công tác giáo dục. Có bao giờ chúng ta lầm tưởng mình là trung tâm của chân lý? Có bao giờ chúng ta biến bục giảng thành ngai vàng để tôn vinh bản thân thay vì là chiếc cầu dẫn học trò đến với bến bờ tri thức và sự thiện? Gioan nói rõ: "Có người đến sau tôi, nhưng trổi hơn tôi, vì có trước tôi." Đây chính là nghịch lý của giáo dục. Người học trò có thể đến sau chúng ta về mặt thời gian, về kinh nghiệm sống, nhưng họ có thể "trổi hơn" chúng ta về tài năng, về sứ mạng và về sự đóng góp cho tương lai. Một nhà giáo dục vĩ đại là người chuẩn bị cho học trò vượt qua chính mình. Sự thành công của giáo dục không nằm ở việc tạo ra những bản sao của người thầy, mà là đào tạo nên những nhân cách độc lập, những người có khả năng tự mình bước đi và tỏa sáng trong sự thật.
"Tôi đã không biết Người" – lời thú nhận này của Gioan Tẩy Giả nghe có vẻ lạ lùng, nhưng lại mang một giá trị sư phạm cực kỳ quan trọng. Gioan là anh em họ với Đức Giêsu về mặt huyết thống, nhưng ông thừa nhận mình "không biết" Người theo ý nghĩa về thiên tính và sứ mạng cho đến khi có sự can thiệp của Thần Khí. Trong giáo dục, thái độ "không biết" này chính là khởi đầu của sự học hỏi không ngừng. Nếu người thầy cho rằng mình đã biết tất cả về học trò, đã nắm giữ trọn vẹn chân lý, thì khi đó giáo dục sẽ chết lâm sàng. Sự kiêu ngạo tri thức là rào cản lớn nhất của sự tiến bộ. Nhà giáo dục cần giữ cho mình một tâm thế ngạc nhiên, một sự khiêm tốn để thừa nhận rằng mỗi học trò là một vùng đất mới mà mình chưa bao giờ thực sự thấu hiểu hết. Chỉ khi chấp nhận cái "không biết" của mình, người thầy mới mở lòng ra với những phương pháp mới, những góc nhìn mới và để cho sự thật tự nó tỏ hiện thông qua các biến cố của đời sống.
Phép rửa trong nước mà Gioan thực hiện là biểu tượng của một giai đoạn mang tính chuẩn bị, tính kỹ thuật và thanh tẩy bước đầu. Nó tượng trưng cho việc truyền đạt các quy tắc, các kiến thức nền tảng và kỷ luật. Tuy nhiên, không dừng lại ở "nước". Nó hướng tới "Thánh Thần" – tức là nguồn sống, là sự sáng tạo và là lửa mến. Một nền giáo dục chỉ cung cấp "nước" sẽ tạo ra những con người máy móc, tuân thủ nhưng thiếu sức sống. Một nền giáo dục đúng nghĩa phải dẫn đưa con người đến việc "làm phép rửa trong Thánh Thần", nghĩa là biến đổi tận căn tâm hồn, giúp học trò không chỉ biết đọc, biết viết, biết tính toán, mà còn biết yêu thương, biết hy sinh và biết sống cho một mục đích cao cả hơn cái tôi ích kỷ. Thần Khí ngự xuống trên ai, người đó chính là Đấng làm phép rửa. Nhà giáo dục phải là người khơi dậy được ngọn lửa của Thần Khí trong lòng học sinh, giúp các em nhận ra ơn gọi riêng biệt của mình giữa cuộc đời này.
Hình ảnh Thần Khí tựa chim bồ câu từ trời xuống và ngự trên Đức Giêsu là một minh chứng về sự đồng thuận của trời đất trong quá trình hình thành một nhân cách. Giáo dục không phải là một quy trình khép kín giữa người dạy và người học, mà là một không gian mở với những giá trị siêu việt. Khi chúng ta dạy một đứa trẻ về lòng trắc ẩn hay sự công bằng, chúng ta không chỉ đang truyền đạt một khái niệm đạo đức, mà chúng ta đang kết nối đứa trẻ đó với trật tự vĩnh hằng của sự thiện. Vai trò của người làm chứng – như Gioan đã làm – là khẳng định sự hiện diện của những giá trị tuyệt đối đó. "Tôi đã thấy, nên xin chứng thực". Giáo dục không thể chỉ là lý thuyết suông. Nếu người thầy nói về sự trung thực mà chính mình lại gian dối, nói về tình huynh đệ mà lòng đầy đố kỵ, thì tiếng nói ấy sẽ trở thành những "chũm choẹ xoang xoảng" vô nghĩa. Chứng thực bằng chính cuộc đời mình là phương cách giáo dục hiệu quả nhất.
Nhìn sâu vào hình ảnh "Chiên Thiên Chúa", chúng ta thấy hiện thân của sự hiền lành và hy sinh. Trong một thế giới giáo dục đang bị thương mại hóa và cạnh tranh khốc liệt, nơi mà áp lực thành tích đôi khi biến trường học thành đấu trường, thì hình ảnh "Chiên" nhắc nhở chúng ta về sự dịu dàng của sư phạm. Giáo dục là một quá trình tự hiến. Người thầy "hiến tế" thời gian, sức khỏe và đôi khi cả danh vọng cá nhân để học trò được lớn lên. Sự hiền lành trong giáo dục không phải là sự nhu nhược, mà là sức mạnh của tình thương có khả năng khuất phục những tâm hồn cứng cỏi nhất. Khi Gioan chỉ cho môn đệ thấy "Đây là Chiên Thiên Chúa", ông cũng đang thực hiện một hành động buông bỏ vĩ đại. Ông để môn đệ của mình rời bỏ mình để đi theo Đấng Tuyệt Đối. Người thầy đích thực không bao giờ chiếm hữu học trò. Họ không biến học trò thành thuộc cấp hay công cụ để đánh bóng tên tuổi mình. Họ vui mừng khi thấy học trò tìm được con đường riêng, ngay cả khi điều đó có nghĩa là người thầy sẽ bị lãng quên trong bóng tối của thời gian.
Triết lý giáo dục rút ra từ lời chứng của Gioan còn là triết lý về sự thật khách quan. Sự thật không phải là sản phẩm của chúng ta tạo ra, mà là một Thực Tại mà chúng ta có nhiệm vụ phục vụ. Gioan nói: "Chính Người là Đấng tôi đã nói tới". Điều này khẳng định rằng lời nói của người thầy phải luôn hướng về sự thật, chứ không phải về những ý thức hệ tạm bợ hay những quan điểm phiến diện. Giáo dục phải giúp con người giải phóng khỏi những định kiến, những xiềng xích của sự thiếu hiểu biết để vươn tới tự do của con cái Thiên Chúa. Khi người thầy đứng vào vị trí của Gioan, họ trở thành những "tiền sứ" của ánh sáng, giúp học trò phân định giữa ánh sáng thật và những hào quang giả tạo của danh vọng trần gian.
Hơn nữa, tiến trình giáo dục mà Gioan thể hiện là một tiến trình có nhịp điệu: chuẩn bị, giới thiệu và rút lui. Trong giai đoạn chuẩn bị, người thầy cần sự nghiêm khắc của hoang địa, sự đơn sơ của áo lông lạc đà và thức ăn là châu chấu, mật ong rừng. Đó là hình ảnh của sự khổ luyện và tiết độ. Nhà giáo dục không thể là người nuông chiều theo những thói hư tật xấu của thời đại. Họ phải đứng ngoài những cám dỗ của sự hưởng thụ để giữ cho đôi mắt mình luôn sáng và tâm hồn mình luôn tĩnh lặng. Chỉ khi đó, họ mới đủ nhạy bén để nhận ra sự xuất hiện của Đấng Thiên Chúa tuyển chọn trong cuộc đời học trò. Giai đoạn giới thiệu là đỉnh cao của sư phạm – là lúc người thầy nối kết học trò với chân lý. Và cuối cùng, giai đoạn rút lui là thử thách cam go nhất đối với cái tôi của người thầy. "Người phải lớn lên, còn tôi phải nhỏ lại". Đây là lời tuyên xưng đẹp nhất của một nhà giáo dục chân chính.
Trong bối cảnh xã hội hôm nay, khi giáo dục đang đối mặt với sự khủng hoảng về ý nghĩa, khi con người ta mải mê dạy cách "làm" (doing) mà quên mất cách "là" (being), thì mẫu gương của Gioan Tẩy Giả trở nên thời sự hơn bao giờ hết. Giáo dục phải giúp con người nhận ra căn tính thực sự của mình. Đức Giêsu được giới thiệu là Đấng Thiên Chúa tuyển chọn. Mỗi học sinh cũng là một người được tuyển chọn cho một mục đích cao cả nào đó. Nhiệm vụ của giáo dục là giúp các em khám phá ra cái "tuyển chọn" ấy trong chính bản thân mình. Không có ai là vô dụng, không có ai là dư thừa trong kế hoạch của sự sáng tạo. Một nền giáo dục có chiều sâu phải là nền giáo dục đánh thức lòng tự trọng và ý thức về giá trị bản thân của mỗi con người, để họ không bị hòa tan trong đám đông vô danh mà dám đứng ra làm chứng cho sự thật như Gioan.
Lời chứng của Gioan còn nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của sự liên tục trong giáo dục. Có người đến trước, có người đến sau, nhưng tất cả đều nằm trong một dòng chảy duy nhất của chân lý. Chúng ta kế thừa di sản của những người đi trước và chuẩn bị cho những thế hệ mai sau. Ý thức được mình chỉ là một mắt xích nhỏ bé trong lịch sử giáo dục nhân loại sẽ giúp chúng ta thoát khỏi áp lực của sự hoàn hảo hão huyền và tập trung vào việc thực thi trách nhiệm hiện tại một cách tận tâm nhất. "Đấng đến sau tôi nhưng có trước tôi" – đó là sự tôn trọng đối với truyền thống và niềm hy vọng vào tương lai.
Cuối cùng, suy tư về giáo dục qua lời chứng của Gioan dẫn chúng ta đến một chân trời của niềm tin. Gioan tin vào Đấng mà ông giới thiệu, dù lúc đó Người chưa thực hiện bất kỳ phép lạ nào hay có một vương quốc hữu hình nào. Giáo dục cũng là một hành vi của niềm tin. Chúng ta tin vào những hạt giống mình gieo hôm nay, dù chưa thấy mầm xanh. Chúng ta tin vào những tâm hồn non nớt hôm nay, dù họ còn nhiều khiếm khuyết. Nếu không có niềm tin, giáo dục chỉ là một công việc lao động mệt mỏi. Với niềm tin, giáo dục trở thành một sứ mạng linh thánh, một sự cộng tác với Thượng Đế trong việc kiến tạo thế giới. Khi người thầy có thể thốt lên với xác tín rằng "Tôi đã thấy, nên xin chứng thực", họ không chỉ đang dạy một bài học, mà họ đang trao ban chính sự sống của mình.
Giáo dục, vì thế, không bao giờ là một điểm dừng, mà là một sự chuyển giao liên tục. Từ nước đến Thần Khí, từ bóng tối hoang địa đến ánh sáng hiển lộ của Đấng Thiên Sai, từ cái tôi của người dạy đến sự tự do của người học. Ước mong sao mỗi nhà giáo dục, mỗi bậc cha mẹ và mỗi người đồng hành trên hành trình nhân bản luôn giữ được ngọn lửa của Gioan Tẩy Giả trong tim: một cái nhìn sắc bén để nhận ra sự thật, một tiếng nói can đảm để rao giảng sự thật, và một tâm hồn khiêm hạ để tôn vinh sự thật trong mỗi con người mà họ gặp gỡ. Chỉ khi đó, giáo dục mới thực sự hoàn thành sứ mạng cao cả của nó là dẫn đưa nhân loại về với nguồn cội của tình yêu và ánh sáng, nơi mà mỗi người đều có thể tự hào khẳng định mình là một phần trong kế hoạch tuyển chọn của Thiên Chúa.
Hành trình của Gioan Tẩy Giả là hành trình của một người đứng giữa hai thời đại, một người biết rõ mình là ai và mình không phải là ai. Trong giáo dục, sự định vị bản thân này vô cùng quan trọng. Chúng ta không phải là cứu cánh của học trò, chúng ta là phương tiện. Chúng ta không phải là ánh sáng, chúng ta là người làm chứng cho ánh sáng. Khi nhận thức rõ điều này, áp lực từ những kỳ vọng thái quá hay nỗi sợ hãi thất bại sẽ được thay thế bằng một sự bình an sâu thẳm. Chúng ta làm hết sức mình trong việc "dọn đường", còn việc "biến đổi" tâm hồn là công trình của Thần Khí. Đó chính là sự nghỉ ngơi trong lao động của những người làm giáo dục theo tinh thần Tin Mừng.
Khép lại những suy tư này, chúng ta nhận ra rằng giáo dục sâu sắc nhất không nằm trong những giáo trình đồ sộ, mà nằm trong những khoảnh khắc của sự gặp gỡ đích thực. Khoảnh khắc mà Gioan thấy Đức Giêsu tiến về phía mình cũng là khoảnh khắc mà giáo dục đạt tới đỉnh cao: sự nhận diện và sự hiệp thông. Xin cho mọi nỗ lực giáo dục của chúng ta luôn hướng tới việc chuẩn bị cho những cuộc gặp gỡ như thế, để thế gian này vơi bớt đi tội lỗi, vơi bớt đi sự hận thù và tràn ngập sự hiện diện của Đấng là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống. Sự thật ấy đã được chứng thực, và sự thật ấy sẽ giải phóng chúng ta.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR