KHÚC KHẢI HOÀN CỦA SỰ KHIÊM HẠ VÀ TỰ HỦY

Chủ nhật - 11/01/2026 09:31

Kính thưa cộng đoàn phụng vụ, trang Tin Mừng chúng ta vừa nghe đưa chúng ta trở về với bối cảnh của dòng sông Gio-đan và dòng suối tại Ê-nôn, nơi những dòng nước thanh tẩy đang chảy, nhưng đồng thời cũng là nơi những dòng chảy của cảm xúc con người, của sự ghen tuông và lòng quảng đại, của bóng tối ích kỷ và ánh sáng sự thật đang giao thoa mạnh mẽ. Câu chuyện hôm nay không chỉ là một ghi chép lịch sử về sự chuyển giao sứ vụ giữa Gioan Tẩy Giả và Đức Giêsu, mà còn là một bản trường ca về linh đạo phục vụ, một bài học cốt lõi cho bất cứ ai muốn bước theo con đường làm môn đệ, và đặc biệt là cho những ai đang nắm giữ những trách nhiệm lãnh đạo trong cộng đoàn Dân Chúa. Chúng ta bắt gặp ở đây một cuộc khủng hoảng, một lời giải đáp và một lời mời gọi vươn tới đỉnh cao của sự thánh thiện: đó là tìm thấy niềm vui trong sự lu mờ của chính mình.
Bối cảnh khởi đi từ một sự so sánh đầy tính trần thế. Khi ấy, Đức Giêsu và các môn đệ đến miền Giu-đê và làm phép rửa, trong khi Gioan cũng đang làm việc ấy tại Ê-nôn. Một bức tranh tưởng chừng như êm ả của hai thầy trò cùng hoạt động, nhưng sóng gió đã nổi lên từ lòng người. Các môn đệ của Gioan, những người đã gắn bó, đã hy sinh và đặt trọn niềm tin vào thầy mình, bỗng cảm thấy bất an. Họ chạy đến với Gioan và thốt lên những lời đầy vẻ trách móc và ghen tị: “Thưa thầy, người trước đây đã ở với thầy bên kia sông Gio-đan và được thầy làm chứng cho, bây giờ ông ấy cũng đang làm phép rửa, và thiên hạ đều đến với ông”. Trong lời nói này chứa đựng một nỗi đau của sự mất mát và cái tôi bị tổn thương. Họ dùng chữ "người trước đây đã ở với thầy" như muốn nhắc nhở rằng Đức Giêsu từng là người đến sau, người chịu phép rửa từ Gioan, người ở vị thế thấp hơn. Và nỗi đau lớn nhất của họ nằm ở cụm từ "thiên hạ đều đến với ông". Đây là cơn cám dỗ muôn thuở của con người, đặc biệt là những người làm việc đạo: cám dỗ về những con số, về sự ảnh hưởng, và về quyền sở hữu đám đông. Họ sợ thầy mình bị lãng quên, sợ vị thế độc tôn của nhóm mình bị lung lay. Họ nhìn sự thành công của Đức Giêsu như một thất bại của Gioan.
Thế nhưng, phản ứng của Gioan Tẩy Giả đã xua tan mọi bóng tối của sự tị hiềm, mở ra một chân trời thần học và mục vụ sâu thẳm. Gioan không bị cuốn vào vòng xoáy của sự so sánh. Ông đứng vững trên nền tảng của chân lý về nguồn gốc ơn ban. Câu trả lời đầu tiên của ông là một định đề thần học nền tảng: "Chẳng ai có thể nhận được gì mà không do Trời ban". Chỉ một câu nói này thôi đã đủ để giải phóng con người khỏi mọi gánh nặng của khao khát quyền lực hay danh vọng. Gioan ý thức rõ ràng rằng sứ vụ của ông là một quà tặng, không phải là một tài sản riêng tư. Nếu Đức Giêsu đang thu hút mọi người, thì đó cũng là ý định của Trời cao, và nếu Gioan đang dần mất đi đám đông, đó cũng nằm trong sự quan phòng của Thiên Chúa. Khi một người mục tử, một người cha, người mẹ hay bất cứ ai nhận ra rằng mọi sự mình có, từ vị trí, tài năng cho đến con cái hay giáo dân, đều là "của Trời ban" chứ không phải do mình tạo ra, người ấy sẽ không còn sợ hãi khi phải trao lại hay khi thấy người khác trổi vượt hơn mình. Sự bình an của Gioan đến từ việc ông biết rõ mình là ai và mình đứng ở đâu trong chương trình cứu độ. Ông nhắc lại cho các môn đệ: "Tôi không phải là Đấng Kitô, mà là kẻ được sai đi trước mặt Người". Sự khiêm nhường đích thực không phải là chối bỏ tài năng của mình, mà là nhận biết đúng vị trí của mình. Gioan là tiếng kêu, không phải là Lời; ông là ngọn đèn, không phải là Ánh Sáng; ông là người dọn đường, không phải là Đích Đến.
Để diễn tả sâu sắc hơn mầu nhiệm của mối tương quan giữa ông và Đức Giêsu, Gioan đã dùng một hình ảnh tuyệt đẹp và đầy ý nghĩa trong truyền thống Kinh Thánh: hình ảnh đám cưới. Ông nói: "Ai cưới cô dâu, người ấy là chú rể. Còn người bạn của chú rể đứng đó nghe chàng, thì vui mừng hớn hở vì được nghe tiếng nói của chàng". Trong truyền thống Cựu Ước, Thiên Chúa thường được ví là Chồng, là Chàng Rể của dân Israel. Khi Gioan gọi Đức Giêsu là Chú Rể, ông đang tuyên xưng thiên tính của Đức Giêsu, Người là Thiên Chúa đang đến để kết duyên với nhân loại, với Hội Thánh là Cô Dâu. Còn Gioan, ông tự nhận mình là "người bạn của chú rể". Trong phong tục Do Thái xưa, người bạn của chú rể (gọi là Shoshben) đóng một vai trò cực kỳ quan trọng. Người này là trung gian sắp xếp cuộc hôn nhân, chuẩn bị mọi sự cho lễ cưới, và nhiệm vụ quan trọng nhất là canh giữ phòng tân hôn, chờ đợi chú rể đến. Khi nghe tiếng nói của chú rể vang lên, nghĩa là chú rể đã đến để đón nhận cô dâu, thì nhiệm vụ của người bạn hoàn tất. Người bạn đó không ghen tị vì chú rể chiếm lấy cô dâu, trái lại, niềm vui của anh ta chỉ trọn vẹn khi thấy chú rể và cô dâu gặp nhau.
Đây chính là chìa khóa mục vụ sâu sắc nhất mà Tin Mừng hôm nay gửi đến chúng ta. Gioan Tẩy Giả không tìm kiếm Cô Dâu (tức là dân chúng, là các tín hữu) cho riêng mình. Ông biết Cô Dâu thuộc về Chú Rể. Bi kịch của nhiều người làm công tác tông đồ ngày nay là đôi khi chúng ta hành xử như thể chúng ta là chú rể. Chúng ta muốn giáo dân, muốn cộng đoàn, muốn sự chú ý thuộc về mình. Chúng ta đau khổ khi người khác thành công hơn, chúng ta khó chịu khi một hội đoàn khác phát triển mạnh mẽ hơn hội đoàn của mình. Nhưng Gioan dạy chúng ta rằng: niềm vui của người tông đồ là làm cho con người gặp gỡ Thiên Chúa, chứ không phải là giữ chặt con người lại với mình. Nếu chúng ta là người bạn của chú rể, chúng ta phải biết đứng sang một bên. Khi Đức Giêsu xuất hiện, khi ân sủng của Ngài chạm đến tâm hồn người khác, thì người làm trung gian phải rút lui. Niềm vui của Gioan là "nghe tiếng nói của chàng". Ông vui không phải vì ông thành công, mà vì Đức Giêsu đã đến. Đó là một niềm vui vô vị lợi, một niềm vui đã được thanh luyện khỏi mọi bám víu của bản ngã. Ông khẳng định: "Đó là niềm vui của thầy, niềm vui ấy bây giờ đã trọn vẹn". Một niềm vui trọn vẹn không nằm ở chỗ chiếm hữu, mà nằm ở chỗ trao ban và hoàn tất sứ mạng.
Đỉnh cao của bài Tin Mừng và cũng là châm ngôn sống của mọi Kitô hữu nằm ở câu kết luận đầy dứt khoát: "Người phải nổi bật lên, còn thầy phải lu mờ đi". Trong nguyên ngữ Hy Lạp, động từ "phải" (dei) diễn tả một sự tất yếu của kế hoạch Thiên Chúa, một quy luật không thể đảo ngược. Đức Giêsu lớn lên, nổi bật lên không chỉ về danh tiếng, mà là về vai trò cứu độ. Còn Gioan nhỏ đi, lu mờ đi, không phải là một sự thất bại hay tủi nhục, mà là một sự hoàn tất đẹp đẽ như ánh sao mai mờ dần khi mặt trời xuất hiện. Sao mai không chết, nó chỉ nhường chỗ cho nguồn sáng lớn hơn mà nó đã loan báo. Quy luật "Người lớn lên, tôi nhỏ lại" là quy luật của sự sống thiêng liêng. Nếu cái "tôi" của chúng ta cứ mãi to phình ra với những tự ái, kiêu căng, và ham muốn được tôn vinh, thì Đức Kitô sẽ không có chỗ để lớn lên trong tâm hồn chúng ta và trong cộng đoàn của chúng ta.
Suy niệm về điều này, chúng ta được mời gọi nhìn lại đời sống đức tin và sứ vụ của mình. Trong gia đình, cha mẹ là những Gioan Tẩy Giả cho con cái. Cha mẹ sinh thành, dưỡng dục, và hướng dẫn con cái đến với chân lý, đến với Chúa. Nhưng sẽ đến lúc, cha mẹ phải chấp nhận "lu mờ đi" để con cái được trưởng thành, để chúng được trực tiếp đối diện và bước đi với Chúa. Nhiều bậc cha mẹ đau khổ vì muốn kiểm soát con cái mãi mãi, muốn con cái sống theo ý mình thay vì ý Chúa. Học nơi Gioan là học cách buông tay trong tin yêu, vui mừng khi thấy con cái mình thuộc về Chúa hơn là thuộc về mình. Trong cộng đoàn giáo xứ hay các hội đoàn, những người lãnh đạo, giáo lý viên, huynh trưởng cũng là những người bạn của Chú Rể. Sứ mạng của chúng ta là dẫn đưa người khác đến với Chúa Giêsu, chứ không phải tạo ra một nhóm người hâm mộ chính mình. Thật nguy hiểm nếu một ngày nào đó, người ta đến nhà thờ vì cha xứ giảng hay, vì ca đoàn hát giỏi, mà không phải vì muốn gặp gỡ Chúa Giêsu. Khi ấy, chúng ta đã vô tình chắn lối Chú Rể, chúng ta đã biến mình thành trung tâm thay vì là người chỉ đường.
Hơn thế nữa, lời của Gioan "Người phải nổi bật lên, còn thầy phải lu mờ đi" còn là một lời mời gọi đi vào con đường thần bí của sự tự hủy (kenosis). Để Chúa lớn lên trong lòng ta, ta phải đục bỏ những khối đá xù xì của tính ích kỷ. Mỗi ngày, khi chúng ta bớt đi một chút nóng giận, bớt đi một chút khoe khoang, bớt đi một chút đòi hỏi hưởng thụ, là chúng ta đang "lu mờ đi" để hình ảnh dịu hiền và khiêm nhu của Đức Giêsu được "nổi bật lên" qua cách sống của ta. Đây là một cuộc chiến đấu nội tâm gay go nhất. Con người tự nhiên luôn muốn khẳng định mình, muốn được công nhận. Đi ngược lại khuynh hướng đó để chọn phần thua thiệt, chọn chỗ rốt hèn, chọn sự thầm lặng, đòi hỏi một tình yêu phi thường đối với "Chú Rể". Chỉ khi ta yêu Đức Giêsu đủ nhiều, ta mới thấy hạnh phúc khi được tan biến đi để Ngài được vinh danh. Như hạt muối phải tan trong nồi canh để mang lại vị mặn, như ngọn nến phải tiêu hao chính mình để toả sáng, người Kitô hữu phải chấp nhận sự hao mòn của bản thân như một hiến tế tình yêu.
Chúng ta cũng cần nhìn nhận thực tế rằng, trong xã hội hôm nay, con người đang bị ám ảnh bởi sự nổi tiếng và cái tôi cá nhân (personal branding). Các mạng xã hội khuyến khích chúng ta phô trương bản thân, đếm từng lượt thích, từng lời khen ngợi. Giữa một thế giới ồn ào tiếng vỗ tay như thế, lời của Gioan Tẩy Giả vang lên như một tiếng chuông cảnh tỉnh, mời gọi chúng ta tìm về giá trị của sự ẩn dật và khiêm hạ. Thiên Chúa thường làm việc trong sự thinh lặng và khiêm tốn. Những việc làm bác ái âm thầm, những lời cầu nguyện trong đêm tối, những hy sinh không ai hay biết, đó chính là lúc chúng ta đang để cho Chúa lớn lên. Nếu chúng ta làm việc thiện chỉ để được người đời ca tụng, thì như Chúa Giêsu đã nói, chúng ta "đã được phần thưởng rồi". Nhưng nếu chúng ta làm với tâm thế của người bạn chú rể, làm xong và lùi vào bóng tối, niềm vui của chúng ta sẽ là niềm vui thiêng liêng, niềm vui được dự phần vào vinh quang của Thiên Chúa.
Gioan Tẩy Giả đã không buồn khi thấy các môn đệ của mình bỏ mình mà đi theo Chúa Giêsu. Ngược lại, đó là mục đích của đời ông. Ông đã chuẩn bị cho họ để họ có thể rời bỏ ông. Một nhà giáo dục chân chính, một người hướng dẫn linh hồn đích thực là người làm cho mình trở nên không còn cần thiết nữa. Khi người được hướng dẫn đã trưởng thành và gắn kết với Chúa, người hướng dẫn vui mừng rút lui. Đây là một sự từ bỏ cao thượng. Chúng ta hãy xin Chúa chữa lành căn bệnh ghen tị thiêng liêng trong tâm hồn chúng ta. Đừng buồn khi thấy người khác được ơn này ơn nọ hơn mình, đừng khó chịu khi thấy một cộng đoàn khác thánh thiện hơn. Tất cả đều là vườn nho của Chúa, và sự phong phú của người khác cũng là vinh quang của Chúa mà chúng ta cùng tôn thờ.
Cuối cùng, câu nói "Người phải nổi bật lên, còn thầy phải lu mờ đi" còn mang một chiều kích cánh chung. Cuộc đời này rồi sẽ qua đi. Tất cả những danh vọng, chức tước, thành tựu mà chúng ta gầy dựng rồi cũng sẽ lu mờ trước cái chết và thời gian. Chỉ có Đức Kitô và tình yêu của Ngài là tồn tại mãi mãi. Nếu cả cuộc đời chúng ta xây dựng trên nền tảng là chính mình, thì khi cái tôi sụp đổ, chúng ta sẽ mất tất cả. Nhưng nếu chúng ta xây dựng đời mình để làm vinh danh Chúa, thì khi chúng ta lu mờ đi trong cái chết, đó lại là lúc chúng ta được rạng rỡ nhất trong Nước Trời, vì chúng ta đã đồng hình đồng dạng với Đấng đã tự hủy mình trên Thập Giá để cứu độ chúng ta. Sự "lu mờ" của Gioan dẫn đến cái chết tử đạo, cái đầu bị chặt rơi xuống, nhưng đó lại là cửa ngõ để ông bước vào tiệc cưới vĩnh cửu, nơi ông không chỉ nghe tiếng Chàng Rể từ xa, mà được chiêm ngưỡng dung nhan Ngài mặt giáp mặt.
Lạy Chúa Giêsu, Chàng Rể của linh hồn chúng con, xin ban cho chúng con Thần Khí của sự khiêm hạ như thánh Gioan Tẩy Giả. Xin cho chúng con biết nhận ra mọi ơn lành đều đến từ Chúa, để không bao giờ tự cao tự đại. Xin cho chúng con biết vui mừng trước sự thăng tiến của anh chị em chung quanh, biết nhìn thấy Chúa đang hoạt động nơi người khác. Xin giúp chúng con chiến thắng cái tôi ích kỷ, biết chấp nhận lùi lại phía sau, biết chấp nhận sự quên lãng của người đời, miễn là Danh Chúa được cả sáng. Xin cho lời nguyện "Chúa phải lớn lên, còn con phải nhỏ lại" trở thành nhịp thở hằng ngày của chúng con, để mỗi suy nghĩ, lời nói và việc làm của chúng con đều quy hướng về Chúa, là cùng đích và là niềm vui trọn vẹn của chúng con. Amen.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

KHÚC KHẢI HOÀN CỦA SỰ KHIÊM HẠ VÀ TỰ HỦY

Tin tiêu điểm

Tin xem nhiều

Thống kê

Hình ảnh mới