TIẾNG GỌI TỪ BIỂN HỒ VÀ BƯỚC NGOẶT CỦA SỰ BIẾN ĐỔI: TỪ CHÀI LƯỚI ĐẾN LƯỚI NGƯỜI

Thứ hai - 12/01/2026 00:09

Khởi đầu của một hành trình vĩ đại thường không bắt đầu bằng tiếng sấm rền vang hay những hiện tượng lạ lùng giữa trời cao, mà đôi khi, nó bắt đầu bằng một sự im lặng đáng sợ, sự kết thúc của một giai đoạn và sự chớm nở của một hy vọng mới giữa những điều bình thường nhất. Chúng ta đang đứng trước đoạn Tin Mừng của Thánh Mác-cô, một đoạn văn ngắn gọn, súc tích nhưng chứa đựng sức mạnh bùng nổ của cả một triều đại mới. Bối cảnh mở ra với một nốt trầm buồn: "Sau khi ông Gio-an bị nộp." Câu văn ngắn ngủi ấy như một tấm màn nhung đen rủ xuống, báo hiệu sự kết thúc sứ vụ của vị Tiền Hô, tiếng kêu trong hoang địa đã bị giam cầm sau song sắt. Bóng tối của quyền lực thế gian, của sự ghen ghét và bạo tàn dường như đang thắng thế. Nhưng chính trong khoảnh khắc tranh tối tranh sáng ấy, khi con người cảm thấy hoang mang nhất về tương lai, thì Đức Giê-su xuất hiện tại Ga-li-lê. Ngài không chọn Giê-ru-sa-lem, nơi đô hội phồn hoa và trung tâm tôn giáo, mà chọn Ga-li-lê, vùng đất của dân ngoại, nơi giao thương ồn ào và hỗn tạp, để bắt đầu rao giảng Tin Mừng của Thiên Chúa. Sự xuất hiện của Ngài như ánh bình minh xua tan màn đêm, và lời đầu tiên Ngài thốt lên không phải là một lời đe dọa, mà là một lời công bố về thời gian và ân sủng: "Thời kỳ đã mãn, và Triều Đại Thiên Chúa đã đến gần."
Hãy dừng lại một chút để cảm nhận sức nặng của cụm từ "Thời kỳ đã mãn." Trong tiếng Hy Lạp, thời gian có hai khái niệm: "chronos" là thời gian trôi qua theo tích tắc của đồng hồ, và "kairos" là thời điểm ân sủng, là cơ hội ngàn năm có một, là lúc Thiên Chúa can thiệp vào lịch sử. Đức Giê-su đang muốn nói rằng sự chờ đợi mòn mỏi của bao thế hệ cha ông, những lời hứa của các ngôn sứ xưa kia, nay đã chạm đến điểm hoàn tất. Cái "thời kỳ" ấy không còn là một chấm nhỏ ở tương lai xa xăm nữa, mà nó đang hiện diện ngay đây, ngay lúc này. Triều Đại Thiên Chúa không phải là một lãnh thổ địa lý với biên giới và quân đội, mà là sự hiện diện quyền năng và yêu thương của Thiên Chúa ở giữa con người. Và để bước vào Triều Đại ấy, để chạm vào cái "Kairos" ấy, con người cần một chìa khóa duy nhất, một thái độ sống căn bản: "Anh em hãy sám hối và tin vào Tin Mừng."
Chúng ta thường hiểu lầm hai chữ "sám hối." Trong suy nghĩ thông thường, sám hối gợi lên hình ảnh của sự đấm ngực, khóc lóc, dằn vặt về những lỗi lầm quá khứ. Điều đó đúng nhưng chưa đủ. Từ "Metanoia" trong nguyên ngữ Kinh Thánh mang một ý nghĩa sâu xa và tích cực hơn nhiều: đó là sự "đổi mới tâm trí," là quay đầu lại để nhìn về một hướng khác. Sám hối không phải là cứ cúi gằm mặt xuống đất nhìn vào tội lỗi của mình, mà là ngẩng mặt lên để nhìn vào tình yêu của Thiên Chúa. Đó là một sự chuyển hướng trọn vẹn của con người, từ việc lấy bản thân làm trung tâm sang việc lấy Thiên Chúa làm trung tâm. Sám hối ở đây gắn liền với mệnh đề "tin vào Tin Mừng." Không thể có sự sám hối đích thực nếu không có niềm tin vào tin vui cứu độ, và ngược lại, niềm tin sẽ trở nên hời hợt nếu không có sự hoán cải nội tâm. Tin Mừng ở đây chính là bản thân Đức Giê-su Ki-tô. Tin vào Tin Mừng là tin vào tình yêu vô điều kiện mà Thiên Chúa dành cho nhân loại qua Người Con Một. Đó là một lời mời gọi đầy phấn khởi chứ không phải một gánh nặng đạo đức.
Từ lời rao giảng mang tính nguyên tắc ấy, Thánh Mác-cô dẫn chúng ta đi từ lý thuyết đến thực hành, từ đám đông trừu tượng đến những con người cụ thể, từ lời nói đến hành động. Đức Giê-su đi dọc theo biển hồ Ga-li-lê. Hãy hình dung khung cảnh ấy: mùi tanh nồng của cá, tiếng sóng vỗ rì rào, tiếng mặc cả ồn ào của ngư dân, mồ hôi nhễ nhại dưới cái nắng vùng Địa Trung Hải. Đó là nơi cuộc sống diễn ra trần trụi nhất, vất vả nhất. Thiên Chúa không ngồi trong đền thờ chờ con người đến dâng lễ vật, mà Ngài bước xuống tận "bến bờ" cuộc đời của họ. Ngài thấy ông Si-môn và người anh là An-rê đang quăng lưới. Họ đang làm việc. Họ đang mưu sinh. Họ đang bị cuốn vào vòng xoáy của cơm áo gạo tiền. Ngài thấy họ, không phải bằng cái nhìn lướt qua của một khách du lịch, mà bằng cái nhìn thấu suốt tâm can, cái nhìn của Đấng Tạo Hóa nhìn thấy tiềm năng nơi thụ tạo của mình. Ngài không thấy hai anh chàng ngư phủ hôi tanh, Ngài thấy hai cột trụ tương lai của Giáo Hội.
Lời mời gọi vang lên giữa tiếng sóng biển: "Các anh hãy đi theo tôi, tôi sẽ làm cho các anh trở thành những kẻ lưới người như lưới cá." Một lời mời gọi thật kỳ lạ nhưng cũng thật gần gũi. Đức Giê-su dùng chính ngôn ngữ chuyên môn của họ, dùng chính hình ảnh quen thuộc nhất của đời họ để diễn tả sứ vụ mới. Ngài không bảo họ phải vứt bỏ kỹ năng, kinh nghiệm hay con người thật của mình. Ngài chỉ "nâng cấp" mục đích sống của họ. Trước đây, họ dùng sức lực, sự kiên nhẫn, khả năng quan sát dòng nước để bắt những con cá đưa lên bờ rồi chết đi làm thức ăn. Nay, họ cũng sẽ dùng chính sự kiên cường ấy, sự nhẫn nại ấy, khả năng chịu đựng sóng gió ấy để "lưới" những con người đang chìm đắm trong biển đời tăm tối, đưa họ lên bến bờ của ánh sáng và sự sống đời đời. Hình ảnh "lưới người" mang một ý nghĩa thần học sâu sắc về cứu độ học: biển cả trong tư duy người Do Thái xưa thường tượng trưng cho sự hỗn mang, cho thế lực của sự ác và cái chết; kéo người ta ra khỏi biển là hành động cứu vớt họ khỏi sự diệt vong.
Điều gây kinh ngạc nhất trong trình thuật này không phải là lời gọi, mà là phản ứng của những người được gọi: "Lập tức hai ông bỏ chài lưới mà theo Người." Hai chữ "lập tức" (euthys) là đặc sản của Tin Mừng Mác-cô, diễn tả sự khẩn trương, dứt khoát. Không có một cuộc thảo luận nào về lương bổng, không có sự mặc cả về tương lai, không có lời xin phép về nhà sắp xếp công việc. Tại sao họ có thể làm được như vậy? Phải chăng họ là những người vô trách nhiệm hay bốc đồng? Chắc chắn là không. Câu trả lời nằm ở sức hút mãnh liệt từ con người Đức Giê-su. Có lẽ trong ánh mắt của Ngài, trong giọng nói của Ngài chứa đựng một uy quyền và một tình yêu mà họ chưa từng cảm nhận được ở bất kỳ ai khác. Tiếng gọi ấy chạm đúng vào nỗi khát khao sâu thẳm nhất trong tâm hồn họ, một khát khao vượt lên trên những mẻ cá đầy khoang, vượt lên trên cuộc sống lặp đi lặp lại tẻ nhạt. Họ nhận ra đây chính là "Kairos" của đời mình, và họ đã nắm lấy nó. Bỏ chài lưới là bỏ đi phương tiện sinh nhai, bỏ đi sự an toàn, bỏ đi cái "cần câu cơm" để phó thác hoàn toàn vào một tương lai chưa biết rõ, chỉ biết rằng ở đó có "Người."
Đi xa hơn một chút, kịch bản lặp lại nhưng với mức độ từ bỏ cao hơn, quyết liệt hơn. Đức Giê-su thấy Gia-cô-bê và Gio-an đang vá lưới trong thuyền cùng với cha là ông Dê-bê-đê. Nếu Si-môn và An-rê đang "quăng lưới" - hành động của sự tìm kiếm, khai thác, thì Gia-cô-bê và Gio-an đang "vá lưới" - hành động của sự hàn gắn, chuẩn bị, bảo trì. Cuộc sống của chúng ta cũng vậy, xoay quanh hai trạng thái: hoặc là đang lao ra ngoài để tìm kiếm thành công, hoặc là đang lui về để chữa lành những vết thương, sửa sang lại những gì đã rách nát. Chúa gọi họ ngay trong lúc họ đang "vá víu" cuộc đời mình. Và sự từ bỏ của hai anh em con ông Dê-bê-đê mang một sắc thái đau đớn hơn: "Các ông bỏ cha mình là ông Dê-bê-đê ở lại trên thuyền với những người làm công, mà đi theo Người."
Ở đây, chúng ta chạm đến một khía cạnh tinh tế và đầy thách thức của ơn gọi Kitô hữu. Bỏ chài lưới là bỏ tài sản, vật chất. Nhưng bỏ cha già, bỏ gia đình là bỏ đi những ràng buộc tình cảm thiêng liêng nhất, là cắt đứt những sợi dây liên kết máu mủ để gắn kết với một gia đình mới, một sứ mạng mới. Chi tiết "với những người làm công" cho thấy gia đình ông Dê-bê-đê có lẽ thuộc tầng lớp khá giả, có cơ nghiệp đàng hoàng. Họ không đi theo Chúa vì nghèo đói hay thất nghiệp. Họ từ bỏ một cơ ngơi có sẵn, một vị trí thừa kế chắc chắn để trở thành những kẻ lang thang theo Thầy. Sự từ bỏ này nhắc nhở chúng ta về thứ bậc ưu tiên trong đời sống đức tin: Thiên Chúa phải là trên hết, trên cả tình phụ tử, trên cả nghĩa vụ gia đình theo quan niệm trần thế. Tuy nhiên, sự "bỏ lại" này không phải là sự chối bỏ trách nhiệm hiếu thảo, mà là sự dâng hiến. Khi họ dâng mình cho Chúa, chính Chúa sẽ chăm sóc những người họ yêu thương theo cách của Ngài.
Nhìn lại toàn bộ bức tranh của đoạn Tin Mừng, chúng ta thấy một lộ trình đức tin mẫu mực cho mỗi người tín hữu hôm nay. Nó bắt đầu từ việc Thiên Chúa chủ động đi tìm con người (Đức Giê-su đến Ga-li-lê), tiếp đến là lời công bố về thực tại mới (Triều Đại Thiên Chúa), sau đó là lời mời gọi thay đổi (sám hối và tin), và cuối cùng là sự đáp trả dứt khoát (bỏ mọi sự mà theo). Chúng ta không thể chỉ dừng lại ở việc nghe giảng hay đi lễ. Đức tin đòi hỏi một sự dịch chuyển, một sự "bỏ lại" và một sự "đi theo."
Trong bối cảnh mục vụ hiện nay, lời Chúa hôm nay vang lên như một tiếng chuông cảnh tỉnh giữa một thế giới đầy tiếng ồn và sự xao lãng. Chúng ta, những người giáo dân sống giữa đời, cũng đang ngày đêm "quăng lưới" và "vá lưới." Chúng ta quăng lưới vào thị trường chứng khoán, vào các dự án kinh doanh, vào việc học hành của con cái, vào những tham vọng thăng tiến. Chúng ta cũng mệt mỏi "vá lưới" những mối quan hệ rạn nứt vợ chồng, vá víu sức khỏe đang xuống cấp, vá lại những lỗ hổng trong tâm hồn do stress và áp lực. Chúa Giê-su không bảo chúng ta phải bỏ việc làm, bỏ gia đình để đi tu hết. Nhưng Ngài đang đi ngang qua "biển hồ" văn phòng, công xưởng, bếp núc của chúng ta và nói: "Hãy theo Ta."
Theo Chúa giữa đời thường có nghĩa là gì? Có nghĩa là "sám hối" - đổi mới cái nhìn về công việc và cuộc sống. Thay vì coi công việc chỉ là phương tiện kiếm tiền để thỏa mãn dục vọng, hãy coi đó là cách thế để phục vụ tha nhân, để cộng tác với Thiên Chúa trong công trình sáng tạo. Thay vì coi gia đình là gánh nặng hay nơi trút giận, hãy coi đó là hội thánh tại gia, nơi ta tập yêu thương như Chúa yêu. "Trở thành kẻ lưới người" trong thế giới hôm nay không nhất thiết là phải đứng lên bục giảng thuyết. Một người mẹ dạy con sống trung thực giữa một xã hội dối trá, đó là đang "lưới" con mình khỏi sự hư mất. Một người doanh nhân kinh doanh có đạo đức, không chà đạp người khác, đó là đang "lưới" nhân viên và đối tác vào triều đại của sự công chính. Một người trẻ dám sống khiết tịnh và bao dung trên mạng xã hội, đó là đang tung lưới ánh sáng vào biển cả kỹ thuật số đầy rác rưởi.
Nhưng để làm được điều đó, chúng ta phải đối diện với thách thức của sự "bỏ lại." Đây là điểm khó khăn nhất. Si-môn và An-rê bỏ lưới. Gia-cô-bê và Gio-an bỏ cha. Còn chúng ta, chúng ta cần bỏ gì? Có lẽ chúng ta cần bỏ cái "lưới" của sự an phận, ngại thay đổi. Chúng ta bám víu vào những thói quen đạo đức cũ kỹ nhưng thiếu sức sống, những định kiến hẹp hòi về người khác. Chúng ta cần bỏ cái "lưới" của sự tham lam, muốn vơ vét mọi thứ về mình mà không biết chia sẻ. Chúng ta cần bỏ cái "lưới" của chiếc điện thoại thông minh đang giam cầm chúng ta trong thế giới ảo, khiến ta không còn thời gian để nghe tiếng Chúa và tiếng người thân. Và đôi khi, chúng ta cần can đảm "bỏ cha" theo nghĩa thiêng liêng, tức là từ bỏ những truyền thống gia trưởng áp đặt sai lệch, những kỳ vọng trần tục của gia đình đang ngăn cản ta sống đúng với ơn gọi làm con cái Chúa.
Sự đáp trả "lập tức" của các tông đồ là một lời nhắc nhở về tính cấp bách của thời gian. "Thời kỳ đã mãn," chúng ta không còn nhiều thời gian để chần chừ, để lần lữa "để mai tính." Sự sám hối và tin vào Tin Mừng phải diễn ra ngay hôm nay. Mỗi lần chúng ta trì hoãn một lời xin lỗi, trì hoãn một việc thiện, trì hoãn giờ cầu nguyện, là chúng ta đang để cho chiếc lưới trần gian quấn chặt lấy chân mình thêm một vòng nữa. Đừng đợi đến khi "rảnh rỗi" mới theo Chúa, vì có thể lúc đó chúng ta đã quá già yếu hoặc trái tim đã trở nên xơ cứng. Chúa cần đôi tay khỏe mạnh của chúng ta để quăng lưới, cần bầu nhiệt huyết của chúng ta để dấn thân ngay lúc này.
Hãy nhìn vào hai hình ảnh đối lập: Ông Gio-an bị nộp trong tù và Đức Giê-su tự do rao giảng. Đó là hình ảnh của cuộc chiến thiêng liêng. Đôi khi sự thật bị bách hại, tiếng nói lương tri bị giam cầm (như Gio-an), nhưng Lời Chúa thì không bao giờ bị xiềng xích. Ngay khi một ngôn sứ ngã xuống, Thiên Chúa lại dấy lên một niềm hy vọng mới lớn lao hơn. Vì thế, người tín hữu không được phép bi quan trước thế sự. Dù cuộc đời có tăm tối, dù biển đời có bão tố, tiếng gọi của Đức Giê-su vẫn vang lên, mời gọi chúng ta bước vào một cuộc phiêu lưu đầy ý nghĩa.
Câu chuyện bên bờ biển Ga-li-lê hôm nay không chỉ là chuyện ngày xưa. Biển hồ Ga-li-lê chính là tâm hồn mỗi người. Đức Giê-su đang đi dạo trong tâm trí bạn, ngay lúc bạn đang đọc hay nghe những dòng này. Ngài thấy bạn. Ngài thấy những lo toan "vá lưới" của bạn. Ngài thấy những nỗ lực "quăng lưới" nhọc nhằn của bạn. Và Ngài nói: "Hãy đến đây, đừng chỉ sống để tồn tại. Hãy sống để mang lại sự sống." Bạn có dám bỏ lại những toan tính nhỏ nhen để bước theo Ngài không? Bạn có dám tin rằng, khi trao cuộc đời mình cho Chúa, bạn sẽ không mất gì cả, mà sẽ nhận lại được tất cả, một cách phong phú và vĩ đại hơn, trở thành những ngư phủ của đại dương tình yêu Thiên Chúa?
Ước gì mỗi người chúng ta, khi nghe tiếng gọi ấy, cũng cảm nhận được ngọn lửa bùng cháy trong tim như Si-môn, An-rê, Gia-cô-bê và Gio-an năm xưa. Để rồi, cuộc đời chúng ta không còn là những chuỗi ngày tẻ nhạt lặp lại, mà trở thành một chuyến ra khơi vĩ đại, cùng với Thầy Giê-su, đi tìm và cứu vớt những tâm hồn, dệt nên một mạng lưới yêu thương bao phủ khắp mặt đất này. Thời kỳ đã mãn, Triều Đại đã đến gần, hãy đứng dậy, bỏ lại những chiếc lưới rách nát của quá khứ, và bước đi. Con đường đang mở ra ngay trước mắt, và Đấng gọi tên bạn đang chờ bạn ở đó, với nụ cười và ánh mắt đầy tin tưởng.
(Phần chú giải thêm để làm rõ bối cảnh và ý nghĩa thần học cho việc dạy giáo lý hoặc suy niệm sâu hơn):
Về mặt địa lý và kinh tế xã hội thời bấy giờ, Biển Hồ Ga-li-lê (còn gọi là hồ Ghen-nê-xa-rét hay biển Ti-bê-ri-a) là một vùng trũng thấp hơn mực nước biển khoảng 200 mét, khí hậu nhiệt đới, rất thuận lợi cho nghề cá phát triển. Cá ở đây nổi tiếng ngon và được ướp muối để xuất khẩu đi tận Rô-ma hay Hy Lạp. Do đó, nghề chài lưới không phải là nghề mạt hạng hay quá nghèo khổ như ta thường tưởng tượng, mà là một nghề có thu nhập ổn định, thậm chí là tầng lớp trung lưu nếu sở hữu thuyền và thuê người làm như gia đình Dê-bê-đê. Điều này làm nổi bật giá trị của sự từ bỏ. Các môn đệ đầu tiên không phải là những kẻ vô sản không còn gì để mất, họ là những người có nghề nghiệp, có tài sản và vị thế xã hội nhất định. Việc họ bỏ lại "người làm công" cho thấy quy mô kinh doanh của gia đình. Sự từ bỏ ở đây là từ bỏ một sự nghiệp đang phát triển để theo đuổi một lý tưởng phi vật chất.
Về mặt biểu tượng Cựu Ước, hình ảnh "bắt cá" hay "lưới cá" đôi khi được dùng theo nghĩa tiêu cực trong các sách ngôn sứ (như Giê-rê-mi-a 16:16, A-mốt 4:2, Kha-ba-cúc 1:14-17) để nói về sự phán xét của Thiên Chúa, khi Ngài "tóm cổ" những kẻ gian ác hoặc dân ngoại để trừng phạt. Tuy nhiên, Đức Giê-su đã đảo ngược hoàn toàn ý nghĩa này. Ngài dùng hình ảnh "lưới người" theo nghĩa cứu độ. Thay vì bắt cá để cá chết, Ngài gọi họ đi "bắt" người để người được sống. Trong văn hóa Hy Lạp cổ đại, các triết gia cũng thường được ví như những người đi "săn" học trò hay "câu" những linh hồn để dạy dỗ sự khôn ngoan. Đức Giê-su nâng cấp hình ảnh này lên tầm mức Nước Trời: không chỉ dạy sự khôn ngoan mà là ban sự sống đời đời.
Về cấu trúc văn chương, Thánh Mác-cô xây dựng đoạn văn này theo mô hình "Tiếng gọi - Đáp trả" điển hình của các trình thuật ơn gọi (như Ê-li gọi Ê-li-sa trong 1 Vua 19:19-21). Tuy nhiên, điểm khác biệt cực lớn là uy quyền của Đức Giê-su. Trong Cựu Ước, Ê-li-sa xin phép về hôn cha mẹ và làm tiệc chia tay. Còn ở đây, các môn đệ đi "lập tức." Điều này khẳng định Đức Giê-su lớn hơn các ngôn sứ, lời của Ngài mang tính tối hậu và đòi hỏi một sự ưu tiên tuyệt đối mà chỉ Thiên Chúa mới có quyền đòi hỏi.
Gợi ý thực hành mục vụ cụ thể cho giáo dân trong tuần này: Thứ nhất, hãy dành 10 phút mỗi ngày trong "sa mạc" của riêng mình (một góc phòng yên tĩnh) để thực hành "sám hối" theo nghĩa Metanoia: nhìn lại xem hướng đi của cuộc đời mình đang nhắm về đâu? Tiền bạc, danh vọng hay Thiên Chúa? Thứ hai, hãy tập "bỏ lại" một thói quen xấu cụ thể đang cản trở mối tương quan với Chúa hoặc người thân (ví dụ: bớt 30 phút lướt Facebook để đọc Tin Mừng hoặc chơi với con cái). Thứ ba, hãy thực hành "lưới người" bằng một hành động tử tế cụ thể: lắng nghe trọn vẹn nỗi buồn của một người bạn, hoặc giúp đỡ một người đang gặp khó khăn mà không mong đền đáp. Hãy nhớ, mỗi hành động yêu thương là một mắt lưới dệt nên Nước Trời.
Chúng ta hãy cùng cầu nguyện: Lạy Chúa Giê-su, Chúa vẫn đang đi dọc theo bờ biển cuộc đời con. Chúa thấy con đang loay hoay với những chiếc lưới rách nát của lo âu và toan tính. Xin cho con nghe được tiếng Chúa gọi tên con hôm nay. Xin ban cho con sự can đảm để buông bỏ những gì không cần thiết, sự dứt khoát để đứng dậy lập tức, và một trái tim đủ lớn để cùng Chúa ra khơi, đem tình yêu Chúa đến cho mọi người. Xin biến đổi con từ một kẻ chỉ biết tìm kiếm lợi ích cho bản thân thành một ngư phủ nhiệt thành của Nước Trời. Amen.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR