ĐƯỜNG THẬP GIÁ VÀ MẦU NHIỆM CỦA SỰ MẤT MÁT ĐỂ TÁI SINH: SUY NIỆM LỄ THÁNH A-GA-TA TRONG ÁNH SÁNG TIN MỪNG LU-CA 

Trong phụng vụ Giáo hội, màu đỏ của phẩm phục lễ tử đạo hôm nay không chỉ gợi nhắc về máu và sự hy sinh, mà còn là màu của tình yêu nồng cháy và sự thắng lợi khải hoàn. Lễ nhớ thánh nữ A-ga-ta, một trinh nữ tử đạo vào thế kỷ thứ ba tại đảo Si-ci-li-a, được cử hành trong sự cộng hưởng tuyệt đối với bài Tin Mừng Lu-ca đầy tính triệt để mà chúng ta vừa công bố. Đức Giê-su không đưa ra một lời mời gọi nhẹ nhàng hay một liều thuốc an thần cho tâm hồn, mà Ngài đặt ra một tối hậu thư, một điều kiện tiên quyết cho bất kỳ ai muốn bước theo Ngài: "Ai muốn theo tôi, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình hằng ngày mà theo". Lời tuyên bố này như một nhát gươm cắt đứt mọi ảo tưởng về một Kitô giáo dễ dãi, hưởng thụ hay thỏa hiệp với thế gian. Đặt trong bối cảnh cuộc đời thánh A-ga-ta – người đã từ chối mọi vinh hoa, sắc đẹp và cả mạng sống để giữ trọn lòng trung trinh với Đức Kitô – đoạn Tin Mừng này trở nên sống động và hiện thực hơn bao giờ hết. Nó không còn là lý thuyết suông, mà là bản quy chế hiện sinh đã được viết bằng máu của các thánh tử đạo.

Để thấu hiểu chiều sâu của lời mời gọi này, chúng ta cần đi vào tâm khảm của bản văn Kinh Thánh dưới ánh sáng của khoa chú giải. Động từ "từ bỏ" trong nguyên ngữ Hy Lạp là arneomai, mang ý nghĩa mạnh mẽ hơn nhiều so với việc chỉ hy sinh một vài sở thích hay hãm mình bề ngoài. Arneomai có nghĩa là chối bỏ quyền sở hữu đối với chính mình, là tuyên bố rằng "tôi không còn thuộc về tôi nữa". Nó giống như việc Phê-rô chối Chúa (tôi không biết người ấy), nhưng ở đây là người môn đệ "chối" cái tôi ích kỷ của mình. "Chính mình" ở đây là cái tôi kiêu ngạo, cái tôi muốn làm trung tâm vũ trụ, cái tôi luôn đòi hỏi được thỏa mãn và tôn vinh. Từ bỏ chính mình là một cuộc đảo chính nội tâm, truất phế cái tôi để đặt Thiên Chúa lên ngai vàng của cõi lòng. Tiếp đến, thánh Lu-ca thêm vào một chi tiết nhỏ nhưng vô cùng quan trọng mà các Tin Mừng khác không có, đó là trạng từ "hằng ngày" (kath’ hēmeran). Nếu thánh Mát-thêu và Mác-cô nhấn mạnh đến tính quyết liệt của việc vác thập giá như một biến cố dứt khoát, thì thánh Lu-ca, với cái nhìn mục vụ tế nhị, nhắc nhở chúng ta rằng tử đạo không chỉ là chuyện một lần đổ máu nơi pháp trường, mà là chuyện của mỗi ngày. Vác thập giá "hằng ngày" là chấp nhận sự đơn điệu, những hy sinh thầm lặng, những cái chết dần mòn của ý riêng trong từng khoảnh khắc hiện tại. Thập giá ở đây không phải là đồ trang sức, mà là biểu tượng của sự nhục nhã và đau đớn vào thời La Mã; vác nó nghĩa là chấp nhận đi ngược dòng đời, chấp nhận bị thế gian coi thường.

Trung tâm của giáo huấn này là một nghịch lý vĩ đại: "Ai muốn cứu mạng sống mình thì sẽ mất; còn ai liều mất mạng sống mình vì tôi, thì sẽ cứu được mạng sống ấy". Đây là định luật bảo toàn sự sống của Nước Trời. Từ "mạng sống" (psyche) ở đây vừa có nghĩa là sự sống thể lý, vừa có nghĩa là linh hồn, là bản ngã đích thực. Ai bo bo giữ lấy sự an toàn, tiện nghi, danh vọng đời này (cứu mạng sống) thì rốt cuộc sẽ đánh mất ý nghĩa đích thực của sự hiện hữu và đánh mất sự sống đời đời. Ngược lại, ai dám "liều mất", dám tiêu hao cuộc đời mình cho Chúa và tha nhân, thì sẽ tìm lại được bản thể vinh quang của mình trong Thiên Chúa. Chúa Giê-su sử dụng ngôn ngữ kinh tế học để làm rõ hơn: "Được cả thế giới mà phải đánh mất chính mình hay là thiệt thân, thì nào có lợi gì?". Cán cân được đưa ra: một bên là "cả thế giới" (tài sản, quyền lực, khoái lạc) – những thứ hữu hạn và chóng qua; một bên là "chính mình" (linh hồn bất tử). Sự trao đổi này là một thương vụ lỗ vốn bi thảm nhất của kiếp người. Thánh A-ga-ta đã thấu hiểu bài toán kinh tế này một cách xuất sắc. Là một thiếu nữ xinh đẹp và giàu có, bà có thể có "cả thế giới" nếu chấp nhận lời cầu hôn của quan tổng trấn Quintianus và bỏ đạo. Nhưng bà đã chọn "thiệt thân" – chịu tù đày, chịu cắt bỏ ngực, chịu nướng trên than hồng – để giữ lấy "chính mình" trọn vẹn cho Đức Kitô.

Suy niệm về hình ảnh Thánh A-ga-ta trong ngày lễ hôm nay, chúng ta thấy bà là hiện thân sống động của sự "không xấu hổ" vì Tin Mừng mà Chúa Giê-su đề cập ở câu cuối: "Ai xấu hổ vì tôi... thì Con Người cũng sẽ xấu hổ vì kẻ ấy". Trong phiên tòa xét xử, trước mặt quan quyền Rô-ma, A-ga-ta đã không hổ thẹn xưng mình là nữ tỳ của Chúa Kitô. Sự can đảm của bà không đến từ sức mạnh cơ bắp, mà đến từ tình yêu. Tình yêu làm cho người ta dám làm những điều điên rồ trong mắt thế gian. Khi bị tra tấn dã man vào chính thân thể và vẻ đẹp nữ tính của mình, A-ga-ta đã "vác thập giá" theo nghĩa đen tối nhất. Nhưng chính trong sự hủy hoại thân xác ấy, vẻ đẹp linh hồn bà lại tỏa sáng rực rỡ, trở thành nguồn cảm hứng cho bao thế hệ Kitô hữu. Bà đã minh chứng rằng, sự tự do đích thực không nằm ở việc ta có thể làm bất cứ điều gì mình thích, mà nằm ở chỗ không có thế lực nào – dù là đe dọa hay cám dỗ – có thể ngăn cản ta thuộc về Chúa. Cái chết của bà không phải là sự kết thúc, mà là hạt lúa mì gieo vào lòng đất để trổ sinh hoa trái đức tin, minh chứng cho chân lý: Tình yêu mạnh hơn sự chết.

Từ những phân tích trên, gợi ý mục vụ cho cộng đoàn phụng vụ hôm nay mở ra những thách đố thiết thực. Thứ nhất, trong một thế giới đề cao chủ nghĩa cá nhân và văn hóa hưởng thụ (hedonism), lời mời gọi "từ bỏ chính mình" nghe thật chối tai và lỗi thời. Con người ngày nay được dạy phải khẳng định cái tôi, phải nuông chiều bản thân, phải tìm kiếm sự thỏa mãn tức thì. Vì thế, bệnh tật tâm lý, sự trống rỗng và trầm cảm ngày càng gia tăng, bởi vì cái tôi càng được vỗ béo thì tâm hồn càng chật chội và cô đơn. Sứ điệp Tin Mừng hôm nay là một liệu pháp chữa lành: Hạnh phúc không đến từ việc lấp đầy, mà đến từ việc trút bỏ. Chúng ta cần tập luyện sự từ bỏ từ những việc nhỏ nhặt hằng ngày: bớt một giờ lướt web để cầu nguyện, bớt một lời phàn nàn để mỉm cười, bớt một khoản chi tiêu xa xỉ để chia sẻ với người nghèo. Đó chính là tử đạo trắng, là vác thập giá "hằng ngày" mà thánh Lu-ca nói tới.

Thứ hai, câu chuyện của thánh A-ga-ta và Lời Chúa hôm nay đặc biệt vang vọng đến những người đang chịu đau khổ về thể xác, những bệnh nhân ung thư, những người khuyết tật. Thánh A-ga-ta đã chịu sự tàn phá trên chính thân thể mình, nhưng bà không để nỗi đau đó định nghĩa con người bà. Bà đã dâng nỗi đau đó lên như một hy tế tình yêu. Mục vụ cho bệnh nhân cần giúp họ nhận ra rằng: trên giường bệnh, họ không phải là người vô dụng, mà đang tham dự vào mầu nhiệm Thập giá cứu độ. Khi kết hợp nỗi đau của mình với nỗi đau của Chúa Giê-su, họ đang "cứu được mạng sống mình" và trở thành nguồn ơn phúc cho Giáo hội. Thập giá của bệnh tật, của sự cô đơn, của tuổi già... nếu được vác với tình yêu, sẽ trở thành thang dẫn về trời.

Thứ ba, lời cảnh báo "Ai xấu hổ vì tôi" là một hồi chuông cảnh tỉnh cho đời sống đức tin của chúng ta trong xã hội thế tục hóa. Nhiều khi chúng ta ngại làm dấu Thánh giá nơi quán ăn, ngại nói về Chúa cho đồng nghiệp, ngại lên tiếng bảo vệ sự thật vì sợ bị cười chê, sợ bị tẩy chay, sợ mất cơ hội thăng tiến. Đó là một dạng "bỏ đạo" tinh vi. Thánh A-ga-ta mời gọi chúng ta hãy hãnh diện về căn tính Kitô hữu của mình. Đừng sợ sự khác biệt. Trong một thế giới đầy rẫy sự gian dối và thỏa hiệp, sự trung thực và thẳng thắn của người Công giáo chính là "muối" và "ánh sáng". Sự tử đạo ngày nay có thể không đòi hỏi đầu rơi máu chảy, nhưng đòi hỏi sự can đảm lội ngược dòng dư luận để sống các giá trị Tin Mừng về hôn nhân, về sự sống, về công lý.

Cuối cùng, hướng về giới trẻ, những người đang đứng trước quá nhiều lựa chọn hấp dẫn của thế gian: danh vọng, tiền bạc, sắc đẹp. Bài toán kinh tế của Chúa Giê-su: "Được cả thế giới mà mất chính mình" cần được khắc ghi vào tâm khảm. Các bạn trẻ hãy nhìn vào gương thánh A-ga-ta: một "hot girl" (theo ngôn ngữ hiện đại) đã dám từ chối đại gia quyền thế để chọn một tình yêu vĩnh cửu. Đừng bán rẻ lương tâm để đổi lấy một vị trí, đừng bán rẻ sự trong sạch để đổi lấy những mối quan hệ chóng qua. Cái giá của sự thỏa hiệp với tội lỗi luôn đắt hơn những gì bạn tưởng. Hãy dám sống một cuộc đời có lý tưởng, dám "liều" dấn thân cho những điều cao đẹp. Sự liều lĩnh thánh thiện này sẽ cứu vớt tuổi trẻ của các bạn khỏi sự nhạt nhẽo và vô vị.

Tóm lại, ngày lễ Thánh A-ga-ta và bài Tin Mừng hôm nay không phải là một lời đe dọa u ám, mà là một lời mời gọi hùng tráng vươn tới sự cao thượng. Con đường theo Chúa chắc chắn có thập giá, có từ bỏ, có đau thương, nhưng đó là con đường duy nhất dẫn đến vinh quang phục sinh. "Không có tình yêu nào lớn hơn tình yêu của người thí mạng vì bạn hữu". Thánh A-ga-ta đã đi trọn con đường đó và đã nhận lãnh triều thiên vinh hiển. Xin cho mỗi người chúng ta, dù đang ở bậc sống nào, cũng cảm nhận được sức mạnh của Chúa Thánh Thần để vác thập giá mình "hằng ngày" với niềm vui, để biến cuộc đời mình thành một của lễ hy sinh đẹp lòng Thiên Chúa, và để cuối cùng, chúng ta được nghe Chúa nói: "Hỡi đầy tớ tốt lành và trung tín, hãy vào hưởng niềm vui của Chủ ngươi". Bởi vì, rốt cuộc, mất tất cả vì Chúa là chẳng mất gì cả, nhưng là được lại tất cả trong Ngài.