THÁNH PHAOLÔ MIKI VÀ CÁC BẠN TỬ ĐẠO – HẠT GIỐNG ĐỨC TIN NỞ HOA GIỮA GIAN NAN”

Thứ năm - 05/02/2026 08:58

Hôm nay, cùng với Hội Thánh hoàn vũ, chúng ta hân hoan mừng kính Thánh Phaolô Miki và các bạn Tử Đạo, những vị anh hùng đức tin đã dâng hiến mạng sống để làm chứng cho Đức Kitô tại Nhật Bản vào cuối thế kỷ XVI. Khi tưởng nhớ các ngài, chúng ta không chỉ chiêm ngắm tấm gương can đảm, mà còn được mời gọi đào sâu ý nghĩa của việc theo Chúa, của sứ mạng truyền giáo, và nhất là của mầu nhiệm Thánh Giá – nơi mà Chúa Giêsu đã chiến thắng sự chết bằng chính tình yêu cứu độ.
Trong lời nguyện nhập lễ, chúng ta đã nghe nài xin Chúa “thương nhận lời các Ngài cầu thay nguyện giúp cho chúng ta hằng can đảm tuyên xưng đức tin và trung thành giữ vững đến hơi thở cuối cùng.” Tâm tình ấy dường như tóm gọn tất cả những gì chúng ta cần suy gẫm: Can đảm tuyên xưng đức tin – Trung thành đến hơi thở cuối cùng. Hai yếu tố này đã bừng sáng rực rỡ trong cuộc đời của Thánh Phaolô Miki và các bạn Tử Đạo tại Nhật Bản.
Chúng ta hãy để tâm hồn lắng đọng và quay về với bối cảnh lịch sử. Theo ghi chép, Thánh Phanxicô Xaviê đã đến truyền giáo tại Nhật Bản vào khoảng giữa thế kỷ XVI. Ngài gieo những hạt giống đầu tiên của Tin Mừng nơi miền đất mới mẻ này, và thật lạ lùng, dù thời gian ban đầu không quá dài, nhưng hạt giống đức tin đã âm thầm nảy mầm, lớn lên mạnh mẽ. Gần nửa thế kỷ sau, số người tin vào Chúa Kitô không ngừng tăng. Thế nhưng, sự bách hại cũng bùng nổ dữ dội từ những nghi kỵ, hiểu lầm, và những toan tính chính trị. Hideyeshi, một viên chức có thế lực, dựa trên những lời “la hét điên khùng” của một thuyền trưởng Tây Ban Nha về việc các thừa sai có thể “dọn đường” cho cuộc chinh phục Nhật Bản, đã kích động một cuộc đàn áp tàn bạo. Kết quả, nhiều Kitô hữu bị bắt bớ, trong đó có các tu sĩ Dòng Phanxicô, Dòng Tên, cùng những giáo dân Nhật Bản thuộc Dòng Ba Phanxicô. Tất cả phải trải qua một hành trình đẫm máu, bị đóng đinh và chịu chết trên những thập giá ở Nagasaki năm 1597.
Trong nhóm 26 vị Tử Đạo ấy, chúng ta đặc biệt nhớ đến ba vị tu sĩ Dòng Tên: Thánh Phaolô Miki, Gioan Gottô và Giacôbê Kissi. Người ta vẫn hay nhắc đến Phaolô Miki, một người Nhật Bản, là một nhà giảng thuyết nhiệt thành, dấn thân sâu xa vào đời sống truyền giáo. Ngay cả trong lúc bị dẫn đi hành hình, ngài cùng các anh em vẫn lớn tiếng rao giảng Tin Mừng, mời gọi người nghe trở về với Chúa, và sẵn sàng tha thứ cho những kẻ gây nên cái chết cho mình. Hình ảnh các vị Tử Đạo, đặc biệt là các thiếu niên Luy, Antôn, và Tôma Cosaki (chỉ mới 12 – 15 tuổi) trong máu me bê bết nhưng gương mặt vẫn ánh lên niềm vui, là dấu chứng hùng hồn cho sức mạnh của ơn Chúa. Khi nhìn thấy các em tươi cười dù phải vác thập giá của chính mình, nhiều người chứng kiến đã xúc động đến rơi lệ, có người xin được “lên cùng một xe” với các vị, nhưng không được toại nguyện.
Hình ảnh oai hùng và cao quý của các Thánh Tử Đạo khiến chúng ta liên tưởng đến tâm tình của Thánh Phaolô Tông Đồ trong Bài đọc 1 (Gl 2,19-20): “Tôi cùng chịu đóng đinh với Đức Kitô vào thập giá. Tôi sống, nhưng không còn phải là tôi, mà là Đức Kitô sống trong tôi.” Đây chính là cốt lõi của đời sống Kitô hữu: được mời gọi “chết đi” cho chính mình, để cho ơn thánh của Chúa Giêsu biến đổi, rồi “sống” lại trong ân sủng của Ngài. Đối với các vị Tử Đạo, việc chết cho bản thân không dừng lại ở chiều kích tinh thần, mà còn được cụ thể hóa bằng chính sự hy sinh mạng sống. Thế nhưng, với họ, hy sinh ấy lại trở thành con đường dẫn tới sự sống vĩnh cửu, và càng là cơ hội tuyệt vời để làm chứng cho Chúa Kitô.
Bài Đáp ca (Tv 125) cộng hưởng với chủ đề này khi mô tả niềm vui của những người “tù nhân Xi-on” được trở về, cũng như niềm hy vọng của người nông dân “ai nghẹn ngào ra đi gieo giống, mùa gặt mai sau khấp khởi mừng.” Ta thấy nơi cuộc khổ nạn của các Thánh Tử Đạo mang hình ảnh người gieo giống: hạt giống Tin Mừng đã được tưới bằng máu của các ngài, để rồi đức tin nơi Giáo Hội Nhật Bản trổ sinh hoa trái phi thường, dù phải trải qua nhiều thế kỷ bách hại. Cái chết không bao giờ là dấu chấm hết cho những ai tin vào Chúa. Hạt giống bị chôn vùi có lúc tưởng như mục nát, nhưng chính từ lòng đất ấy, mầm non sẽ bật lên, xum xuê và tràn trề sức sống.
Chúng ta cũng lắng nghe Tin Mừng Matthêu (Mt 28,16-20), đoạn cuối cùng, nhắc chúng ta về sứ mạng trọng yếu: “Anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ…” Lệnh truyền này của Chúa Phục Sinh hướng các tông đồ (và cũng là chúng ta hôm nay) đến một nhiệm vụ: lên đường đến với muôn dân, rao giảng, dạy bảo, và ban phép rửa nhân danh Ba Ngôi Thiên Chúa. Đức Giêsu cũng hứa: “Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế.” Đây chính là niềm hy vọng lớn lao cho bất cứ ai dấn thân trên đường truyền giáo hay can đảm làm chứng cho Chúa. Thiên Chúa không để chúng ta một mình đối diện với mọi gian nan. Chắc chắn, Thánh Phaolô Miki cùng các bạn hữu cũng đã kinh qua kinh nghiệm sâu sắc về sự đồng hành ấy. Họ tin tưởng tuyệt đối vào sự hiện diện của Chúa, đến mức sẵn sàng đón nhận mọi đau khổ bằng lòng mến, chấp nhận cái chết như một lối mở đến sự sống đời đời.
Anh chị em thân mến, truyền giáo không chỉ diễn ra ở những nơi xa xôi hay trong bối cảnh lịch sử đã qua. Mọi thời đại đều có những “miền đất” cần được gieo hạt giống Tin Mừng. Miền đất ấy có thể ở ngay trong gia đình, nơi xứ đạo, trong môi trường làm việc, hay ở bất kỳ nơi đâu Chúa đặt để chúng ta. Có người nghĩ rằng, “Thời nay ai bách hại tôi mà lo?” Thế nhưng, thực tế, cuộc bách hại đức tin có thể không hiện hữu dưới hình thức chém giết hay đóng đinh, nhưng thể hiện qua những thách đố của chủ nghĩa tục hóa, thói vô cảm, sự lôi kéo của những ham muốn trần thế, hay những áp lực của đời sống thực dụng. Không phải lúc nào và ở đâu, người Kitô hữu cũng được tự do thể hiện đức tin; không phải môi trường nào cũng đón nhận lời giáo huấn của Tin Mừng. Vậy nên, sứ mạng “đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ” vẫn luôn nóng hổi tính thời sự, đòi hỏi chúng ta can đảm, hăng say, và nhất là xác tín rằng: “Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế.”
Noi gương các Thánh Tử Đạo, trước hết, chúng ta cần “chết đi” cho cái tôi của mình, để Chúa Giêsu thực sự sống trong ta. Một khi sống trong ân sủng, tự khắc ta sẽ thấy niềm vui Loan Báo Tin Mừng không phải là một gánh nặng, mà chính là cách diễn tả tình yêu và lòng biết ơn của mình đối với Chúa. Nhìn lại hình ảnh Thánh Phaolô Miki trên thập giá tại Nagasaki, vẫn lớn tiếng giảng dạy đám đông, vẫn tha thứ cho kẻ bách hại mình, chúng ta thấy một tấm lòng tràn đầy lòng thương xót và nhiệt huyết tông đồ. Ngay trên đỉnh Calvê của Nhật Bản, giữa những nhục hình ghê rợn, các ngài đã khiến gương mặt Chúa Kitô trở nên gần gũi và đầy sức cuốn hút.
Nếu chúng ta đôi lúc sợ hãi, thoái lui khi phải lên tiếng bảo vệ Chúa, hay ngần ngại khi dấn thân làm việc tông đồ, hãy nhớ rằng ơn Chúa luôn đủ cho ta. Mỗi người có hoàn cảnh và môi trường khác nhau, nhưng Chúa vẫn mời gọi ta can đảm sống đức tin, dám “ra đi gieo giống” dù biết hành trình ấy có thể phải trả giá. Những thử thách, hiểu lầm, hay cả những thiệt thòi mà ta gặp có thể xem như những “giọt máu” tinh thần rơi xuống, tưới gội hạt giống đức tin và đức mến trong cộng đồng chúng ta. Rồi một ngày, “ai nghẹn ngào ra đi gieo giống, mùa gặt mai sau khấp khởi mừng.” Sự trung kiên của ta sẽ mang lại hoa trái vô cùng quý giá cho mình và cho người xung quanh.
Để đáp lại ơn gọi truyền giáo, chúng ta cũng phải chuẩn bị hành trang cần thiết: vun đắp đời sống cầu nguyện, siêng năng lãnh nhận các bí tích, học hỏi giáo lý và Lời Chúa, và rèn luyện đức ái với tất cả mọi người. Sự sẵn sàng này sẽ giúp ta vững vàng trước những cám dỗ của thế gian. Thế giới hiện đại có thể tạo ra nhiều lối sống phản Kitô, nhưng cũng mở ra vô số cánh cửa để chúng ta làm chứng cho tình yêu và lòng nhân từ của Chúa. Công nghệ, mạng xã hội, các phương tiện truyền thông có thể trở thành phương tiện hữu hiệu để loan báo Tin Mừng, miễn là chúng ta biết sử dụng chúng trong sự khôn ngoan, chân thành, và có định hướng đúng đắn.
Anh chị em rất thân mến,
hôm nay, khi chúng ta ngước nhìn Thánh Phaolô Miki và các bạn Tử Đạo, chúng ta thấy rằng thập giá không phải là dấu hiệu của sự bại trận, mà chính là con đường để vinh thắng cùng Đức Kitô. Từ thập giá, Chúa Giêsu đã lấy tình yêu vô biên mà giao hòa chúng ta với Chúa Cha. Từ thập giá của các vị Tử Đạo tại Nhật Bản, Tin Mừng đã chiếu tỏa như luồng sáng lạ lùng, quy tụ biết bao tâm hồn về với Giáo Hội. Cũng vậy, từ thập giá của mỗi người – thập giá ẩn giấu trong chính công việc hàng ngày, thập giá của bổn phận, của hy sinh, của những chông gai mà chúng ta đương đầu – nếu ta biết kết hợp với Chúa Giêsu, những khổ đau ấy sẽ trở nên nguồn ơn thiêng liêng, đưa chúng ta đến sự sống dồi dào.
Vì thế, chúng ta cầu xin Chúa cho mình được vững bước trên đường đức tin, biết sẵn sàng dấn thân trong sứ mạng rao giảng Tin Mừng, không ngần ngại hy sinh chính mình. Nguyện xin các Thánh Tử Đạo Nhật Bản, đặc biệt Thánh Phaolô Miki, chuyển cầu cho chúng ta, để chúng ta có được một tấm lòng sắt son với Chúa như các ngài. Nhờ gương sáng của các thánh, chúng ta ý thức hơn về bổn phận truyền giáo, chia sẻ đức tin cho những người xung quanh, và nhất là can đảm chứng tỏ mình thuộc về Đức Kitô mọi lúc, mọi nơi. Ước gì chúng ta đón nhận Thánh Thể với một tâm hồn nhiệt thành và khao khát, để Đức Kitô “sống trong tôi” như tâm tình Thánh Phaolô Tông Đồ đã nói. Có Chúa sống trong ta, chúng ta sẽ không còn sợ hãi, cũng chẳng lo mình yếu đuối, bởi mọi sự đều có thể trong Đấng ban sức mạnh cho chúng ta.
Kết thúc, chúng ta hãy nhớ rằng: thập giá là dấu ấn tình yêu. Tình yêu của Chúa Giêsu đã nâng các vị Tử Đạo Nhật Bản lên đỉnh vinh quang; cũng chính tình yêu ấy sẽ nâng chúng ta lên khỏi những tầm thường, ích kỷ, dẫn chúng ta đến ơn cứu độ và sự sống đời đời. Nguyện xin Chúa cho chúng ta có được niềm vui và lòng can đảm, để biết “gieo giống trong nước mắt” hầu “thu hoạch trong hân hoan.” Và quan trọng nhất, như Chúa Giêsu hứa: “Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế,” chúng ta tin rằng cuộc đời Kitô hữu, dù phải trải qua phong ba bão táp, vẫn luôn có Chúa đồng hành và dẫn dắt.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR