THÁNH PHAO-LÔ MI-KI VÀ CÁC BẠN: KHÚC CA KHẢI HOÀN TRÊN ĐỒI TATEYAMA VÀ HUYỀN NHIỆM CỦA TÌNH YÊU TỰ HIẾN

Thứ năm - 05/02/2026 09:07

Lịch sử Giáo hội không được viết bằng mực, mà được viết bằng máu; không được dệt nên từ những lý thuyết suông, mà từ những nhịp đập thổn thức của những trái tim biết yêu cho đến cùng cực. Khi chúng ta đứng trước linh đài của Thánh Phaolô Miki và hai mươi lăm bạn đồng hành, chúng ta không chỉ đang đứng trước một trang sử đau thương của Giáo hội Nhật Bản thế kỷ XVI, mà là đang đứng trước một mầu nhiệm cao cả về sự biến đổi: nơi cái chết hóa thành sự sống, nơi nỗi nhục hình hóa thành vinh quang, và nơi những thân xác mỏng giòn trở thành những cây đàn vạn trượng vang lên khúc ca Tin Mừng. Trên đỉnh đồi Tateyama, gần Nagasaki, vào ngày mồng 5 tháng 2 năm 1597 ấy, trời đất như ngừng lặng để chứng kiến một cảnh tượng kinh hoàng nhưng cũng đầy thánh khiết: hai mươi sáu con người, từ những nhà truyền giáo Tây Ban Nha dạn dày sương gió đến những cậu bé nhi đồng tâm hồn trắng trong như tuyết, cùng bị đóng đinh vào thập giá. Đó không phải là một cuộc hành quyết bình thường; đó là một cuộc tế lễ, một phụng vụ thánh giữa trời cao, nơi mà mỗi hơi thở cuối cùng đều là một lời kinh, mỗi giọt máu rơi xuống đều là một hạt giống đức tin nảy mầm trong lòng đất phù tang lạnh lẽo.
Phaolô Miki, một Giêsu-hữu mang trong mình dòng máu võ sĩ đạo kiêu hãnh nhưng đã được tôi luyện trong ngọn lửa khiêm nhường của Tin Mừng, hiện thân như một gạch nối kỳ diệu giữa Đông và Tây, giữa lòng quả cảm tự nhiên và ân sủng siêu nhiên. Khi nhìn vào đoàn người tiến về đồi Tateyama, người ta thấy gì? Một sự pha trộn kỳ lạ của nhân loại: sáu tu sĩ dòng Phanxicô với trái tim nghèo khó của Thánh nhân vùng Assisi, ba dòng sĩ dòng Tên am tường giáo lý, và mười bảy giáo dân – những con người bình thường nhất trong xã hội nhưng đã được thánh hóa bởi một đức tin phi thường. Trong số đó, trái tim chúng ta không khỏi thắt lại khi gọi tên Louis, André, và Antoine – những đứa trẻ chưa đầy mười bốn tuổi. Thế gian có thể gọi đó là sự tàn nhẫn, nhưng trong ánh mắt của đức tin, đó là sự tuyển chọn dịu dàng của Thiên Chúa. Hãy nghe tiếng hát của cậu bé Antoine, khi đôi mắt em hướng về trời cao, bỏ lại sau lưng những lời dụ dỗ ngọt ngào của vị quan về một cuộc đời nhung lụa nếu chối từ đức tin. Em không hát lời ai oán, em không gào thét vì sợ hãi; em hát Thánh Vịnh "Các em hãy ca ngợi Thiên Chúa" – bài học vỡ lòng tại trường giáo lý Nagasaki. Tiếng hát của một đứa trẻ giữa vòng vây của giáo mác và cái chết chính là lời tuyên ngôn hùng hồn nhất rằng: thế gian này không có quyền lực gì trên những linh hồn đã thuộc về Chúa Kitô.
Cái chết của các vị tử đạo tại Nhật Bản không phải là một sự bế tắc, mà là một sự "vượt qua". Lời nguyện nhập lễ của Giáo hội đã dùng một cụm từ đầy sức nặng: các ngài "đã vượt qua Thánh giá để đi vào sự sống". Chúng ta thường sợ hãi Thập giá, chúng ta coi nó là điểm tận cùng của đau khổ, nhưng với Phaolô Miki và các bạn, Thập giá là cánh cửa, là nhịp cầu, là nấc thang cuối cùng để chạm vào lòng thương xót vô biên. Antoine bé nhỏ đã nói một câu làm chấn động mọi con tim chai đá: "Thập giá không làm tôi sợ; tôi lại khao khát nó vì tình thương Chúa Kitô." Ôi, cái khao khát kỳ lạ làm sao! Làm sao một đứa trẻ lại có thể khao khát công cụ của sự chết? Chỉ có thể là vì em đã nhìn thấy sau những thanh gỗ thô ráp ấy là vòng tay đang rộng mở của Đấng Phục Sinh. Sự khao khát ấy không đến từ sự liều lĩnh của tuổi trẻ, mà đến từ một tình yêu đã đạt tới độ chín muồi trong ân sủng. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, trong cuộc lữ hành đức tin, không có độ tuổi nào là quá nhỏ để trở nên vĩ đại, và không có nỗi đau nào là quá lớn nếu nó được thắp sáng bởi tình yêu.
Từ trên cao của cây Thập giá, Phaolô Miki đã thực hiện bài giảng cuối cùng và thâm thúy nhất đời mình. Không phải từ bục giảng của một giáo đường lộng lẫy, mà từ một vị thế đau đớn nhất, ngài đã tuyên bố về con đường cứu độ duy nhất. Ngài không dùng lời lẽ để lên án những kẻ hành hạ mình, ngài không oán trách nhà vua. Ngược lại, ngài rao giảng về sự tha thứ. "Tôi xin tha thứ cho nhà vua cách thật lòng... và tôi cầu nguyện để họ có thể lãnh nhận phép rửa." Đây chính là cốt lõi của Tin Mừng: tình yêu kẻ thù. Phaolô Miki đã không chỉ chết cho đức tin, mà ngài đã chết như một đức tin sống động. Ngài lặp lại chính cử chỉ của Thầy mình trên đồi Golgotha. Khi ngài nói: "Tôi chịu đóng đinh vào cây Thánh giá cùng với Đức Kitô: tôi sống, nhưng không phải là tôi, nhưng là Đức Kitô sống trong tôi," đó không còn là một câu trích dẫn từ thư gửi tín hữu Galát nữa, mà là một thực tại máu thịt. Lúc ấy, ranh giới giữa người môn đệ và Sư Phụ đã bị xóa nhòa. Trên đồi Tateyama, người ta không còn thấy hai mươi sáu tội nhân bị hành quyết, mà người ta thấy hai mươi sáu hình ảnh sống động của Đức Kitô đang tiếp tục công trình cứu độ thế giới.
Cuộc tử đạo này mang dáng dấp của một cuộc Phụng vụ thánh thể kéo dài. Mọi chi tiết đều toát lên vẻ linh thánh của một thánh lễ: có lời ca nhập lễ của các em thiếu nhi, có bài giảng của Phaolô Miki, có lời nguyện tín hữu là những kinh Lạy Cha, kinh Kính Mừng vang lên đều đặn, và có cả lời thú tội khiêm nhường của một ai đó lặp lại lời người trộm lành: "Lạy Chúa, xin nhớ đến con." Đỉnh cao của Phụng vụ ấy là khi bốn lý hình cầm giáo đâm thấu tim các vị. Nhát giáo ấy không phải là sự kết thúc, mà là sự mở ra của dòng suối ân sủng. Khi trái tim bị đâm thấu, cũng là lúc tiếng kêu "Giêsu, Maria" vang lên như một lời kết thúc "Tất cả đã hoàn tất". Cái chết của các ngài là một dấu chấm hết cho cuộc đời dương thế nhưng lại là một dấu mở đầu cho một kỷ nguyên đức tin âm thầm nhưng mãnh liệt tại Nhật Bản. Máu của họ thấm vào đất, tưới đẫm những tâm hồn đang khao khát sự thật, để rồi suốt hàng trăm năm sau đó, dù không có linh mục, không có bí tích công khai, ngọn lửa đức tin của những "Kitô hữu ẩn danh" vẫn âm ỉ cháy không bao giờ tắt.
Sứ điệp của Thánh Phaolô Miki và các bạn đồng hành vẫn còn nguyên tính thời sự trong một thế giới hôm nay – một thế giới có lẽ không còn những đồi tế lễ hữu hình nhưng lại đầy dẫy những hình thức bách hại vô hình. Chúng ta ngày nay ít khi bị đe dọa bởi giáo mác hay thập giá gỗ, nhưng chúng ta thường xuyên đối mặt với sự thờ ơ, sự tục hóa và những cơn cám dỗ chối bỏ bản sắc Kitô hữu để đổi lấy sự an toàn giả tạo. Bài học từ những cậu bé như Antoine là bài học về sự chọn lựa ưu tiên: chọn Chúa trên tất cả mọi sự. Bài học từ Phaolô Miki là bài học về sự tha thứ không điều kiện: biến nỗi đau thành lời cầu nguyện cho kẻ làm hại mình. Chúng ta có dám thốt lên rằng mình "khao khát Thập giá" khi gặp thử thách trong đời sống hằng ngày không? Hay chúng ta chỉ muốn một thứ Tin Mừng rẻ tiền không có khổ giá?
Nhìn vào hai mươi sáu thánh tử đạo, chúng ta thấy một cộng đoàn hiệp nhất tuyệt vời. Không có sự phân biệt giữa giáo sĩ và giáo dân, giữa người châu Âu và người châu Á, giữa người lớn và trẻ nhỏ. Tất cả đều hòa chung một nhịp đập, một lời tuyên xưng. Chính sự hiệp nhất trong cái chết này đã minh chứng cho sức mạnh siêu việt của Tin Mừng: nó phá tan mọi rào cản văn hóa và định kiến xã hội. Tại Nagasaki, Tin Mừng đã thực sự "nhập thể" vào lòng dân tộc Nhật Bản qua con đường đau khổ. Các ngài đã cho thấy rằng, để theo Chúa Kitô, người ta không cần phải từ bỏ bản sắc dân tộc, nhưng là thánh hóa bản sắc ấy bằng đức ái anh hùng. Tinh thần võ sĩ đạo (Bushido) của người Nhật đã tìm thấy điểm tận cùng cao đẹp nhất của nó trong sự hy sinh mạng sống vì Chúa Kitô – vị Quân Sư tối cao của cả hoàn vũ.
Chúng ta hãy suy ngẫm về sự thinh lặng của Thiên Chúa trong những giờ phút kinh hoàng ấy. Tại sao Ngài không đưa đạo binh thiên quốc xuống giải cứu những tôi tớ trung kiên? Câu trả lời nằm ở mầu nhiệm của hạt lúa mì: "Nếu hạt lúa mì rơi xuống đất mà không thối đi, nó chỉ trơ trọi một mình; nhưng nếu nó thối đi, nó mới sinh nhiều bông hạt." Thiên Chúa không giải thoát các ngài khỏi cái chết, nhưng Ngài đã giải thoát các ngài ngay trong cái chết. Sự thắng lợi của các thánh tử đạo không nằm ở chỗ bảo toàn mạng sống, mà ở chỗ giữ vững lòng trung nghĩa. Mỗi vết đâm của ngọn giáo, mỗi tiếng đinh đóng vào gỗ, đều là một nốt nhạc trong bản giao hưởng của tình yêu chiến thắng sự chết. Khi thế gian tưởng rằng họ đã tiêu diệt được đức tin bằng cách tiêu diệt những người có đạo, thì họ lại vô tình làm cho đức tin ấy trở nên bất tử.
Càng đi sâu vào suy niệm về cuộc tử đạo này, ta càng thấy hiện rõ lên khuôn mặt của một Giáo hội lữ hành. Giáo hội ấy không phải là một tổ chức quyền lực, mà là một đoàn người cùng vác thập giá tiến về quê trời. Các thánh tử đạo Nhật Bản đã nhắc nhở chúng ta rằng, mục đích cuối cùng của đời người không phải là sự thành đạt thế gian, mà là sự kết hiệp với Chúa Kitô. "Tôi sống, nhưng không phải là tôi, mà là Đức Kitô sống trong tôi." Câu nói ấy của Thánh Phaolô Tông đồ đã được Phaolô Miki viết lại bằng chính huyết mạch của mình. Đó là đỉnh cao của đời sống tâm linh: khi cái "tôi" ích kỷ, sợ hãi bị đóng đinh hoàn toàn, để cho sự sống của Chúa Phục Sinh tuôn trào qua mọi ngõ ngách của tâm hồn.
Lạy các Thánh Tử Đạo tại Nagasaki, các ngài đã biến đồi Tateyama thành một bàn thờ rực rỡ ánh sáng. Xin hãy dạy chúng con biết yêu mến Thập giá trong cuộc đời mình. Xin dạy chúng con biết hát bài ca chúc tụng ngay cả khi trái tim đang rướm máu vì những đau thương của cuộc đời. Xin cho chúng con hiểu rằng, mỗi ngày sống của người Kitô hữu đều phải là một cuộc tế lễ, nơi chúng con hiến dâng những hy sinh nhỏ bé với một tình yêu lớn lao. Và cuối cùng, xin cho chúng con luôn ghi nhớ lời của cậu bé Antoine, để giữa những sóng gió của trần gian, chúng con không bao giờ sợ hãi, nhưng luôn khao khát được thuộc trọn về Chúa Kitô, Đấng là sự sống và là sự sống lại của chúng con.
Trải qua bao thế kỷ, ngọn đồi ấy vẫn đứng đó, như một đài kỷ niệm vĩnh cửu về tình yêu. Máu của các ngài đã khô, nhưng hương thơm của đức tin thì vẫn còn lan tỏa, nhắc nhở chúng ta rằng: không có tình yêu nào lớn hơn tình yêu của người hiến mạng sống vì bạn hữu mình. Phaolô Miki và các bạn đã gọi Chúa Giêsu là bạn, và các ngài đã đối xử với người bạn ấy bằng một lòng trung thành tuyệt đối. Ước gì cuộc đời chúng con cũng trở thành một bài giảng không lời, một Tin Mừng sống động, để dù trong hoàn cảnh nào, danh thánh "Giêsu, Maria" cũng luôn là hơi thở cuối cùng của chúng con, đưa chúng con vào cõi trường sinh, nơi không còn nước mắt, không còn đau khổ, chỉ còn tình yêu tinh tuyền ngự trị muôn đời.
Hành trình của các vị tử đạo Nhật Bản là một lời khẳng định rằng Tin Mừng không phải là một giáo lý khô khan, mà là một Người – Người ấy là Đức Giêsu Kitô. Khi chúng ta gặp gỡ Người, mọi sự khác đều trở nên thứ yếu. Cái chết không còn là một vực thẳm đen tối, mà là một bước nhảy vào lòng thương xót. Các ngài đã nhảy bước nhảy ấy với một sự tin tưởng tuyệt đối, như đứa trẻ gieo mình vào vòng tay cha. Đó là sự thâm thúy nhất của đức tin: trở nên bé mọn để trở nên vĩ đại, chấp nhận bị tan nát để được toàn vẹn trong Thiên Chúa. Ước gì ánh sáng từ 26 cây thập giá trên đồi Tateyama mãi mãi soi rọi nẻo đường chúng con đi, để chúng con vững bước giữa đêm đen của trần thế, hướng về ánh bình minh không bao giờ tắt của nước trời.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsRLm. Anmai, CSsR