GIÁ TRỊ CỐT LÕI NẰM Ở TÂM HỒN: SỰ TỰ DO TRONG THẦN KHÍ VÀ LÒNG MẾN

Thứ hai - 19/01/2026 19:05

Kính thưa cộng đoàn phụng vụ, sứ điệp Lời Chúa mà chúng ta vừa lắng nghe không chỉ là một cuộc tranh luận mang tính luật lệ giữa những người Pharisêu và Đức Giêsu, mà còn là một bài học sâu sắc về giá trị thực sự của đời sống đạo. Trong bối cảnh xã hội và tôn giáo thời bấy giờ, những người Pharisêu vốn được coi là những người mẫu mực về việc giữ luật, họ tỉ mỉ trong từng chi tiết nhỏ của các quy định truyền thống. Tuy nhiên, đằng sau sự tỉ mỉ đó, đôi khi lại là một sự trống rỗng về tinh thần hoặc một sự kiêu ngạo thiêng liêng. Câu hỏi họ đặt ra cho Đức Giêsu: “Tại sao môn đệ của ông Gioan và người Pharisêu ăn chay, trong khi đó môn đệ của ông lại không ăn chay?” thực chất không phải là một lời thắc mắc chân thành để học hỏi. Đó là một mũi tên độc nhắm vào uy tín của Thầy Giêsu, một nỗ lực nhằm dồn Ngài vào thế kẹt giữa việc tuân giữ truyền thống cha ông và thực tại mới mẻ mà Ngài đang loan báo.

Chúng ta thấy rất rõ sự khôn ngoan của Đức Giêsu khi Ngài đối diện với ý đồ “nhất tiễn diệt song điêu” này. Ngài không trực tiếp bác bỏ việc ăn chay, bởi ăn chay là một thực hành đạo đức tốt lành được ghi nhận trong Thánh Kinh. Nhưng Ngài làm sáng tỏ ý nghĩa của hành động đó. Ăn chay không phải là một cứu cánh, mà là một phương tiện. Nó là biểu hiện của sự khao khát, của lòng mong chờ Đấng Thiên Sai. Đức Giêsu dùng hình ảnh “tiệc cưới” để trả lời họ. Khi chú rể đang ở cùng khách dự tiệc, làm sao họ có thể ăn chay được? Câu trả lời này là một lời khẳng định mạnh mẽ về thần tính của Ngài: Ngài chính là Chú Rể, là Đấng Thiên Sai mà dân Israel hằng mong đợi. Khi thực tại đã hiện diện, thì những hình bóng tượng trưng không còn cần thiết theo cách cũ nữa. Việc không ăn chay của các môn đệ lúc này không phải là sự lười biếng hay coi thường luật lệ, mà là sự tôn vinh thực tại cứu độ đang hiện diện ngay trước mắt họ.
Đi sâu vào chú giải Tin Mừng, chúng ta cần hiểu rằng đối với người Do Thái, ăn chay là cách để chuẩn bị tâm hồn, để sám hối và kêu cầu lòng thương xót của Thiên Chúa. Tuy nhiên, những người Pharisêu đã biến nó thành một cái khung xơ cứng để đo lường lòng đạo đức của người khác. Đức Giêsu đã dùng hình ảnh “vải mới vá áo cũ” và “rượu mới đổ vào bầu da cũ” để chỉ ra sự không tương thích giữa tinh thần của Tin Mừng và lối sống đạo đức chỉ chú trọng hình thức bên ngoài. Cái “áo cũ” và “bầu da cũ” tượng trưng cho những quan niệm hẹp hòi, những luật lệ đã bị biến chất thành gánh nặng, thiếu vắng lòng mến. “Rượu mới” chính là Thần Khí, là lòng thương xót, là sự tự do của con cái Thiên Chúa mà Đức Giêsu mang đến. Nếu ta cố ép cái tinh thần sống động, mới mẻ của Tin Mừng vào những khuôn mẫu cứng nhắc, giả hình của lối sống vụ luật, thì cả hai sẽ đều hư hỏng.
Giá trị của con người và của một hành vi đạo đức, theo cái nhìn của Đức Giêsu, phải xuất phát từ bên trong. Một chiếc áo đẹp không làm nên một tâm hồn thánh thiện, và một cái bụng đói vì ăn chay không có giá trị gì nếu tâm hồn đó vẫn đầy rẫy sự ghen ghét và xét đoán. Thực tế cuộc sống hôm nay cho thấy chúng ta rất dễ rơi vào căn bệnh của người Pharisêu năm xưa. Có biết bao nhiêu người trong chúng ta tự hào vì mình đi lễ mỗi ngày, đọc kinh tối sớm không thiếu một chữ, tham gia mọi hội đoàn trong giáo xứ, nhưng khi trở về nhà, chúng ta lại không thể nở một nụ cười với người thân, không thể tha thứ cho một lỗi lầm nhỏ của hàng xóm. Chúng ta giữ “vỏ” của đạo rất kỹ, nhưng “nhân” của đạo là lòng mến thì lại trống rỗng.
Đôi khi, chúng ta dùng việc đọc kinh như một tấm khiên để che đậy sự ích kỷ của mình. Chúng ta có thể đọc kinh cầu nguyện rất sốt sắng cho kẻ thù, nhưng khi thực sự đối mặt với người làm phiền lòng mình, chúng ta lại nuôi dưỡng sự thù hận năm này qua tháng nọ. Chúng ta đi làm từ thiện, đóng góp tiền bạc để người ta ghi danh lên bảng vàng, nhưng lại ngoảnh mặt làm ngơ trước tiếng khóc của một anh chị em đang túng quẫn ngay bên cạnh. Đó chính là việc vá miếng vải mới vào chiếc áo cũ rách nát của cái tôi vị kỷ. Hành động đạo đức lúc đó chỉ còn là một lớp sơn bóng bẩy bên ngoài, không thể che giấu được sự mục nát của một đức tin thiếu vắng việc làm và tình yêu.
Thậm chí, có những người tham gia vào các hội đoàn, các công tác tông đồ không phải để phục vụ Chúa và tha nhân, mà là để tìm kiếm một vị trí, để khẳng định quyền lực hoặc tệ hơn là để có cái quyền “bới bèo ra bọ”, chỉ trích những người xung quanh. Họ soi xét xem người khác có làm đúng nghi lễ không, có ăn mặc đúng quy định không, nhưng lại quên mất việc soi xét tâm hồn mình xem có đang có sự bình an và yêu thương của Chúa hay không. Lối sống đạo như vậy không những không giúp chúng ta đến gần Chúa hơn, mà còn trở thành rào cản ngăn người khác nhận ra khuôn mặt nhân từ của Thiên Chúa. Đức Giêsu mời gọi chúng ta phải thay đổi tận căn: rượu mới phải được đổ vào bầu da mới. Bầu da mới đó chính là một trái tim mềm mại, biết cảm thông, biết lắng nghe và sẵn sàng đổi mới theo sự hướng dẫn của Chúa Thánh Linh.
Gợi ý sống cho mỗi chúng ta hôm nay là hãy thực hiện một cuộc “duy tu” nội tâm. Trước khi thực hiện một hành vi đạo đức, hãy tự hỏi mình: “Tôi làm điều này vì lòng mến Chúa thực sự, hay chỉ để cho xong bổn phận hoặc để người khác khen ngợi?”. Sống đạo không phải là tích lũy số lượng các kinh đọc, nhưng là biến đổi chất lượng của các mối quan hệ. Một ngày sống đạo tốt không chỉ là một ngày có đi lễ, mà là một ngày mà chúng ta đã kiềm chế được một lời nói gây tổn thương, đã thực hiện được một cử chỉ bao dung và đã biết hạ mình xuống để phục vụ. Chúng ta cần hiểu rằng, những thực hành bên ngoài như ăn chay, đi lễ, đọc kinh chỉ có giá trị khi chúng là nhịp cầu dẫn ta tới sự kết hiệp mật thiết hơn với Chúa và phục vụ anh chị em mình hữu hiệu hơn.
Sứ điệp của Tin Mừng hôm nay là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ. Đừng để mình trở thành những “mồ mả tô vôi”, bên ngoài đẹp đẽ nhưng bên trong đầy xương người chết. Thiên Chúa không nhìn như người phàm nhìn; người phàm nhìn vào mặt, còn Thiên Chúa nhìn thấu tâm can. Một trái tim tan nát khiêm cung, một ý chí kiên vững trong việc làm thiện dù không ai biết đến, một sự tha thứ âm thầm trong nước mắt... đó mới chính là những lễ vật quý giá nhất mà Thiên Chúa mong đợi. Chúng ta hãy cầu xin Chúa cho chúng ta ơn biết sống trung thực với chính mình và với Chúa.
Lạy Chúa Giêsu, Chúa đã dạy chúng con rằng cái gì từ bên trong lòng người xuất ra mới làm cho con người ra ô uế hay thánh thiện. Xin ban cho chúng con một trái tim mới, một tinh thần mới. Xin cho chúng con biết chú trọng đến việc tu luyện nội tâm, biết chăm sóc linh hồn mình bằng những nghĩa cử yêu thương và khiêm nhường. Xin giúp chúng con thoát khỏi sự cám dỗ của lối sống hình thức, để mọi việc chúng con làm, từ việc đọc kinh đến việc phục vụ, đều phát xuất từ một tình yêu chân thành dành cho Chúa và tha nhân. Ước gì cuộc đời chúng con là những “bầu da mới” tràn đầy “rượu mới” của niềm vui Tin Mừng, để chúng con trở thành những chứng nhân đích thực cho sự hiện diện của Chúa giữa trần gian. Amen.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR