TỪ ÁNH SAO HUYỀN NHIỆM ĐẾN CON ĐƯỜNG CỦA SỰ BIẾN ĐỔI

Thứ hai - 05/01/2026 02:42

Trong dòng chảy bất tận của lịch sử cứu độ, đêm Giáng Sinh là lúc Thiên Chúa cúi xuống hôn lên mặt đất lạnh lẽo, thì Lễ Hiển Linh chính là lúc mặt đất ngước nhìn lên bầu trời cao rộng để nhận ra Đấng Tình Yêu đang hiện diện giữa nhân gian. Phụng vụ hôm nay không chỉ đơn thuần gợi nhắc lại một chuyến đi trong quá khứ của những vị khách lạ từ phương Đông, mà còn là một lời mời gọi khẩn thiết gửi đến tâm hồn của mỗi người chúng ta trong hiện tại: hãy bước ra khỏi những ranh giới chật hẹp của bản thân, hãy ngước nhìn lên cao để tìm kiếm ánh sáng chân lý, và hãy can đảm dấn thân vào một cuộc hành trình đức tin đầy mạo hiểm nhưng cũng đầy vinh quang. Tin Mừng hôm nay mở ra trước mắt chúng ta một bức tranh vĩ đại với những gam màu tương phản gay gắt: giữa ánh sáng và bóng tối, giữa khát vọng tìm kiếm và sự thờ ơ lạnh lùng, giữa quyền lực thế gian đầy sợ hãi và sự yếu đuối nhưng vĩ đại của Thiên Chúa làm người.
Câu chuyện bắt đầu với sự xuất hiện của những nhà chiêm tinh từ phương Đông. Họ là ai? Chúng ta không biết tên tuổi, không biết chính xác số lượng, cũng chẳng rõ lai lịch xuất thân. Nhưng sự ẩn danh của họ lại mang một ý nghĩa thần học sâu sắc. Họ đại diện cho nhân loại, cho những con người khao khát chân lý nằm ngoài biên giới của dân Do Thái. Họ là hình ảnh của những tâm hồn không chấp nhận sự an bài của định mệnh, không thỏa mãn với những gì trần thế cung cấp, mà luôn đau đáu một nỗi niềm hướng thượng. Trong khi cả thế giới đang ngủ say trong sự tăm tối của vô minh, hoặc đang quay cuồng trong những toan tính cơm áo gạo tiền, thì các nhà chiêm tinh này đã dành thời gian để ngước nhìn bầu trời. Hành động "ngước nhìn" ấy là khởi điểm của mọi đức tin chân chính. Con người hiện đại ngày nay dường như đang đánh mất khả năng ngước nhìn. Chúng ta cúi mặt vào màn hình điện thoại, chúng ta dán mắt vào những con số lợi nhuận, chúng ta nhìn ngang liếc dọc để so bì với người khác, nhưng lại quá ít khi ngước lên cao để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của vũ trụ và để tự hỏi về Đấng Tạo Hóa. Nếu các nhà chiêm tinh không có thói quen quan sát bầu trời, họ sẽ chẳng bao giờ thấy ngôi sao lạ. Cũng vậy, nếu tâm hồn chúng ta cứ mãi dính chặt vào những lo toan thế tục, chúng ta sẽ chẳng bao giờ nhận ra những dấu chỉ mà Thiên Chúa gửi đến trong cuộc đời mình.
Ngôi sao ấy là một dấu chỉ, nhưng nó không phải là đích đến. Nó là một phương tiện dẫn đường. Thiên Chúa có muôn vàn cách thế để ngỏ lời với con người. Với người Do Thái, Ngài nói qua Lề Luật và các Ngôn sứ; với dân ngoại, Ngài nói qua vũ trụ thiên nhiên, qua lương tâm và qua những khát vọng sâu thẳm của con tim. Các nhà chiêm tinh đã nhìn thấy ngôi sao, và điều quan trọng hơn cả là họ đã "lên đường". Từ "thấy" đến "đi" là một khoảng cách mênh mông mà không phải ai cũng vượt qua được. Có biết bao người thấy chân lý, hiểu lẽ phải, nhưng lại chần chừ, sợ hãi không dám dấn thân. Các nhà chiêm tinh đã bỏ lại đằng sau sự tiện nghi của quê hương, sự an toàn của nếp sống cũ, để bước vào một cuộc phiêu lưu mà chính họ cũng không biết rõ lộ trình. Đức tin, theo nghĩa sâu xa nhất, chính là một cuộc mạo hiểm thánh thiện. Tin không phải là nắm chắc một bản đồ chi tiết trong tay, mà là dám nắm lấy bàn tay của Thiên Chúa và bước đi trong đêm tối, với niềm xác tín rằng Ánh Sáng đang chờ đợi ở phía trước.
Hành trình của các nhà chiêm tinh dẫn họ đến Giê-ru-sa-lem, trung tâm tôn giáo và chính trị thời bấy giờ. Tại đây, chúng ta bắt gặp một sự tương phản đau lòng và đầy nghịch lý. Khi các nhà chiêm tinh hỏi: "Đức Vua dân Do-thái mới sinh, hiện ở đâu?", câu hỏi ngây thơ ấy đã vô tình kích hoạt một cơn địa chấn trong lòng vua Hê-rô-đê và cả thành Giê-ru-sa-lem. Tin Mừng ghi lại: "Vua Hê-rô-đê bối rối, và cả thành Giê-ru-sa-lem cũng xôn xao". Tại sao lại bối rối? Đáng lẽ ra, tin vui về Đấng Cứu Thế phải mang lại niềm hân hoan tột độ chứ? Sự bối rối của Hê-rô-đê là dễ hiểu, đó là nỗi sợ hãi của một kẻ bám víu vào quyền lực. Ông ta sợ ngai vàng của mình bị lung lay, sợ một vị vua mới sẽ tước đi vinh hoa phú quý của mình. Đây là bi kịch muôn thuở của những kẻ để cho cái "tôi" và tham vọng làm chủ. Khi con người ta quá yêu bản thân, quá yêu quyền lực, thì sự hiện diện của Thiên Chúa trở thành một mối đe dọa. Hê-rô-đê đại diện cho sự khước từ Thiên Chúa vì thói kiêu ngạo và ích kỷ. Ông ta sẵn sàng tiêu diệt Chân Lý để bảo vệ cái ngai vàng hư ảo của mình.
Nhưng điều đáng sợ hơn cả nỗi sợ của Hê-rô-đê chính là sự "xôn xao" của cả thành Giê-ru-sa-lem. Tại sao dân chúng lại xôn xao? Có lẽ họ sợ sự thay đổi, sợ những xáo trộn chính trị sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống yên ổn của họ. Hoặc có thể, họ xôn xao vì sự xuất hiện của Đấng Mêsia đòi hỏi họ phải thay đổi lối sống, phải hoán cải, mà họ thì đã quá quen với sự lầm than hoặc sự an phận. Bi kịch lên đến đỉnh điểm khi Hê-rô-đê triệu tập các thượng tế và kinh sư. Những người này là các chuyên gia về Kinh Thánh, họ thuộc lầu các sấm ngôn. Khi được hỏi Đấng Kitô sinh ra ở đâu, họ trả lời vanh vách, không chút do dự: "Tại Bê-lem, miền Giu-đê". Họ trích dẫn ngôn sứ Mikha một cách chính xác đến từng dấu chấm phẩy. Họ nắm giữ bản đồ, họ biết địa chỉ, họ sở hữu chân lý trên những trang giấy. Nhưng, và đây là chữ "nhưng" chua xót nhất lịch sử, họ đã không nhúc nhích. Họ biết Bê-lem chỉ cách Giê-ru-sa-lem chưa đầy mười cây số, một quãng đường quá ngắn, nhưng họ không đi. Các nhà chiêm tinh đã vượt hàng ngàn dặm đường xa xôi để tìm Chúa, còn các thượng tế chỉ cách Chúa một tầm tay với lại không buồn bước tới.
Điều này cảnh tỉnh chúng ta một cách nghiêm khắc về đời sống đạo của mình. Có thể chúng ta là những người Công giáo lâu năm, chúng ta thuộc lòng kinh bổn, chúng ta nắm rõ giáo luật, chúng ta đi lễ hằng tuần như một thói quen không thể bỏ. Chúng ta giống như những biển chỉ đường, đứng im một chỗ, chỉ đường cho người khác đến với Chúa nhưng chính mình lại không bao giờ đến nơi. Kiến thức về Thiên Chúa không cứu độ chúng ta, chỉ có sự gặp gỡ và yêu mến Ngài mới mang lại ơn cứu rỗi. Sự thờ ơ tôn giáo là một căn bệnh nguy hiểm hơn cả sự bách hại. Những người như Hê-rô-đê chống đối Chúa ra mặt, nhưng những thượng tế và kinh sư thì lại "giết chết" Chúa bằng sự hờ hững lạnh lùng. Họ giam hãm Thiên Chúa trong những cuốn sách cũ kỹ mà không để Ngài bước vào cuộc đời sống động. Chúng ta hãy tự vấn lương tâm: Liệu tôi có đang là một "chuyên gia" về đạo nhưng lại có một trái tim nguội lạnh? Liệu tôi có biết rất nhiều về Chúa Giêsu nhưng lại chưa bao giờ thực sự quỳ gối trước Ngài trong sự khiêm cung và yêu mến?
Sau khi rời khỏi cung điện đầy vẻ hào nhoáng nhưng lạnh lẽo tình người của Giê-ru-sa-lem, các nhà chiêm tinh lại tiếp tục lên đường. Và kìa, ngôi sao lại xuất hiện. Niềm vui của họ vỡ òa. Thiên Chúa không bao giờ bỏ rơi những ai thực tâm tìm kiếm Ngài. Khi chúng ta can đảm từ bỏ những "cung điện" của sự an toàn giả tạo, những lý luận khô khan của thói tự mãn, ánh sáng ân sủng sẽ lại dẫn đường. Ngôi sao dẫn họ đến đâu? Không phải một đền đài nguy nga, không phải một chốn cung vàng điện ngọc, mà là một ngôi nhà đơn sơ tại Bê-lem. Và họ thấy gì? "Thấy Hài Nhi với thân mẫu là bà Ma-ri-a". Chỉ có vậy. Một đứa trẻ yếu ớt, một người mẹ nghèo khó. Không có hào quang chói lọi, không có đạo binh thiên thần hầu cận như đêm Giáng Sinh. Đây là thử thách đức tin lớn nhất đối với các nhà chiêm tinh. Họ đi tìm một Vua, nhưng lại gặp một Hài Nhi bần hàn. Nếu họ nhìn bằng con mắt xác thịt, họ sẽ thất vọng và quay lưng bỏ đi. Nhưng họ đã nhìn bằng con mắt đức tin, con mắt của sự khôn ngoan đích thực.
Chính trong sự "bình thường" đến tầm thường ấy, họ nhận ra sự phi thường của Thiên Chúa. Thiên Chúa của chúng ta là như thế, Ngài thích ẩn mình trong sự nhỏ bé, trong những điều giản dị, trong những con người nghèo khổ bị bỏ rơi bên lề xã hội. Để gặp được Chúa, con người cần phải cúi xuống. Cửa vào hang đá Bê-lem rất thấp, ai muốn vào thì phải cúi mình, phải bỏ đi cái tôi cao ngạo, phải trút bỏ những mũ miện của danh vọng hão huyền. Các nhà chiêm tinh đã "sấp mình thờ lạy Người". Hành động sấp mình của những bậc trí giả phương Đông trước một đứa trẻ Do Thái nghèo hèn là một cuộc đảo lộn vĩ đại của các giá trị. Đó là sự quy phục của khôn ngoan nhân loại trước sự điên rồ của Thập Giá, của quyền lực thế gian trước sự yếu đuối của Tình Yêu. Họ nhận ra rằng, đứa trẻ này chính là Vua của vũ trụ, là Đấng nắm giữ vận mệnh của muôn loài.
Và rồi, họ mở bảo tráp, dâng tiến lễ vật: vàng, nhũ hương và một dược. Những lễ vật này không chỉ là những của cải vật chất quý giá, mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về căn tính của Đấng Hài Nhi và thái độ của người dâng tiến. Vàng dâng cho Vua: tuyên xưng vương quyền của Đức Kitô trên mọi loài. Nhũ hương dâng cho Thiên Chúa: tuyên xưng thần tính của Người, Đấng xứng đáng được tôn thờ và cầu nguyện. Một dược dâng cho Đấng Cứu Thế chịu nạn: tiên báo về cuộc khổ nạn và cái chết của Người để cứu chuộc nhân loại, tuyên xưng nhân tính trọn vẹn của Người. Nhưng trên hết, việc dâng lễ vật nói lên sự trao hiến của chính họ. Khi dâng vàng, họ dâng lên sự tự do và của cải, nhìn nhận Chúa là chủ tể cuộc đời mình. Khi dâng nhũ hương, họ dâng lên tâm hồn khao khát kết hiệp với Thần Linh. Khi dâng một dược, họ dâng lên những đau khổ, những giới hạn và cả cái chết của thân phận con người, để xin Chúa thánh hóa. Ngày nay, chúng ta đến với Chúa, chúng ta mang theo gì trong "bảo tráp" của lòng mình? Chúa không cần vàng bạc của chúng ta, vì cả vũ trụ là của Ngài. Chúa cần "vàng" của lòng mến, "nhũ hương" của lời cầu nguyện chân thành, và "một dược" của những hy sinh hãm mình, những nỗi đau được chịu đựng vì tình yêu.
Kết thúc cuộc gặp gỡ, Tin Mừng thuật lại một chi tiết vô cùng đắt giá: "Sau đó, họ được báo mộng là đừng trở lại gặp vua Hê-rô-đê nữa, nên đã đi lối khác mà về xứ mình". Cụm từ "đi lối khác" không chỉ mang ý nghĩa địa lý, là chọn một con đường khác để tránh nguy hiểm, mà nó mang một ý nghĩa thiêng liêng về sự biến đổi. Không ai có thể gặp gỡ Thiên Chúa thật sự mà lại vẫn cứ sống như cũ, suy nghĩ như cũ, và đi trên những lối mòn cũ. Cuộc gặp gỡ với Đức Kitô luôn luôn tạo ra một ngã rẽ trong cuộc đời. Nếu trước đây con đường của họ là con đường tìm kiếm trong mông lung, thì nay con đường trở về là con đường của những người đã sở hữu Chân Lý. Họ không thể quay lại gặp Hê-rô-đê, nghĩa là không thể quay lại thỏa hiệp với bóng tối, với sự dối trá và quyền lực tàn bạo. Gặp Chúa là chấm dứt sự đồng lõa với tội lỗi.
"Đi lối khác" cũng có nghĩa là chấp nhận một cuộc sống mới, có thể chông gai hơn, nhưng đầy ý nghĩa hơn. Chúng ta đến nhà thờ tham dự Thánh lễ, chúng ta gặp gỡ Chúa qua Lời Ngài và qua Bí tích Thánh Thể. Nhưng khi bước ra khỏi cửa nhà thờ, chúng ta có "đi lối khác" không, hay chúng ta lại quay về với "lối cũ" của sự ghen ghét, hận thù, gian dối và ích kỷ? Nếu chúng ta ra về y như lúc chúng ta đến, thì cuộc gặp gỡ ấy chưa thực sự chạm đến chiều sâu của tâm hồn. Lễ Hiển Linh mời gọi chúng ta thay đổi hướng đi của cuộc đời. Từ con đường của kiêu căng sang con đường của khiêm hạ; từ con đường của dửng dưng sang con đường của chạnh lòng thương; từ con đường của tích trữ cho riêng mình sang con đường của sẻ chia và trao ban.
Hình ảnh các nhà chiêm tinh trở về xứ sở gợi lên cho chúng ta sứ mạng truyền giáo. Họ đã trở thành những nhà truyền giáo đầu tiên cho dân ngoại. Họ không ở lại Bê-lem để chiêm ngắm Chúa mãi mãi, mà họ phải trở về nơi họ sống, mang theo niềm vui và ánh sáng họ đã nhận được. Đạo của chúng ta không phải là đạo đóng kín trong bốn bức tường nhà thờ, mà là đạo lên đường, đạo nhập thế. Ánh sao đã dẫn họ đến với Chúa, và giờ đây, chính cuộc đời họ phải trở thành những ánh sao dẫn người khác đến với Chúa. Thế giới hôm nay vẫn còn đầy rẫy những Hê-rô-đê đang tìm cách tiêu diệt mầm mống của sự thiện, vẫn còn đầy rẫy những Giê-ru-sa-lem xôn xao lo lắng hoặc dửng dưng vô cảm. Thế giới ấy đang rất cần những "nhà chiêm tinh" mới – là chính mỗi người chúng ta – dám sống khác biệt, dám lội ngược dòng, dám mang ánh sáng của Tin Mừng vào những ngõ ngách tăm tối của xã hội.
Trong xã hội ngày nay, chúng ta thấy có quá nhiều "ánh sao" giả tạo. Những ánh sao của minh tinh màn bạc, của những thần tượng ca nhạc, của những trào lưu sống hưởng thụ, của tiền tài và danh vọng. Những ánh sao ấy lấp lánh, hấp dẫn, nhưng chúng không dẫn đến Bê-lem, chúng không dẫn đến sự bình an đích thực, mà thường dẫn con người vào ngõ cụt của sự trống rỗng và tha hóa. Ánh sao của Đức Tin, ánh sao của Lời Chúa đôi khi có vẻ lu mờ, nhỏ bé, và đòi hỏi sự kiên nhẫn để dõi theo, nhưng đó là ánh sao duy nhất dẫn đến Sự Sống đời đời. Để nhìn thấy ánh sao này, chúng ta cần phải có một "khoảng lặng" trong tâm hồn, cần phải tắt bớt những ánh đèn hào nhoáng của thế gian, cần phải biết tách mình ra khỏi sự ồn ào hỗn độn để lắng nghe tiếng nói nhỏ nhẹ của Thần Khí.
Lễ Hiển Linh cũng nhắc nhở chúng ta về tính phổ quát của ơn cứu độ. Chúa Giêsu không thuộc độc quyền của một dân tộc, một nền văn hóa hay một nhóm người nào. Ngài là Ánh Sáng cho muôn dân. Các nhà chiêm tinh với màu da, tiếng nói và văn hóa khác biệt đã được mời gọi đến thờ lạy Chúa. Điều này phá vỡ mọi rào cản của sự kỳ thị, óc cục bộ và thói kiêu ngạo thiêng liêng. Trong Giáo Hội, không có người xa lạ, tất cả đều là con cái trong cùng một nhà, cùng quy tụ quanh một Bàn Tiệc, cùng thờ lạy một Chúa. Sứ điệp này càng trở nên cấp thiết trong một thế giới đang bị chia rẽ sâu sắc bởi chiến tranh, xung đột sắc tộc và tôn giáo. Chúng ta được mời gọi trở thành những thợ xây của hòa bình, những người nối kết nhịp cầu yêu thương, bởi vì chúng ta đã nhìn thấy Ánh Sáng nối liền trời và đất.
Thêm vào đó, câu chuyện các nhà đạo sĩ còn là bài học về sự kiên trì trong đêm tối đức tin. Có những lúc ngôi sao biến mất. Đó là những giai đoạn thử thách, khi chúng ta cảm thấy Chúa dường như vắng mặt, lời cầu nguyện dường như rơi vào hư không, và cuộc đời đầy rẫy những bất công, đau khổ. Các nhà chiêm tinh đã không bỏ cuộc khi mất dấu ngôi sao. Họ đã hỏi han, họ đã tìm kiếm, và họ tiếp tục đi. Đời sống đức tin của chúng ta cũng sẽ có những lúc "mất sao" như thế. Những lúc bệnh tật, thất bại, bị hiểu lầm, hay cô đơn tột cùng. Đừng nản lòng. Hãy kiên trì tìm kiếm sự hướng dẫn của Giáo Hội (như họ đã hỏi tại Giê-ru-sa-lem), hãy kiên trì bước đi trong bóng tối với niềm hy vọng, vì chắc chắn Thiên Chúa sẽ lại tỏ mình ra vào lúc Ngài muốn, theo cách Ngài chọn, và niềm vui gặp gỡ lại sẽ vỡ òa như ngày nào.
Cuối cùng, chúng ta hãy chiêm ngắm lại hình ảnh Mẹ Maria trong bài Tin Mừng. "Họ thấy Hài Nhi với thân mẫu là bà Ma-ri-a". Mẹ ở đó, lặng lẽ, khiêm cung, bồng ẵm Ngôi Lời trên tay và giới thiệu Ngài cho các dân tộc. Mẹ là ngai tòa của Đấng Khôn Ngoan, là Sao Mai dẫn đường. Trong hành trình tìm kiếm Chúa, chúng ta không đi một mình, chúng ta có Mẹ cùng đồng hành. Mẹ dạy chúng ta cách chiêm niệm, cách gìn giữ Lời Chúa trong lòng, và cách dâng hiến Chúa cho thế giới. Xin Mẹ giúp chúng ta có được đôi mắt sáng suốt để nhận ra Chúa trong mọi hoàn cảnh, có đôi chân dẻo dai để không mỏi mệt trên đường lữ thứ, và có một trái tim quảng đại để dâng hiến những gì quý giá nhất của đời mình cho Thiên Chúa.
Hôm nay, khi trở về nhà, xin mỗi người hãy tự hỏi mình: Đâu là ngôi sao đang dẫn dắt cuộc đời tôi? Tôi đang đi theo ánh sáng của sự thật, của tình yêu, của sự hy sinh, hay tôi đang chạy theo những ánh lửa ma trơi của dục vọng và tham sân si? Và khi đã gặp được Chúa rồi, tôi có dám "đi lối khác" để thay đổi cuộc đời mình nên thánh thiện hơn không? Nguyện xin Ánh Sáng Hiển Linh của Chúa Giêsu Kitô chiếu soi vào những góc khuất tăm tối nhất của tâm hồn chúng ta, xua tan đi sự lạnh giá của thờ ơ, và đốt lên ngọn lửa của tình mến, để cuộc đời mỗi người chúng ta trở thành một bài ca chúc tụng Thiên Chúa, một ánh sao nhỏ bé nhưng kiên cường, dẫn đưa anh chị em mình tìm về bến bờ Bình An. Amen.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR