ÁNH SÁNG BỪNG LÊN GIỮA VÙNG TỐI CỦA PHẬN NGƯỜI VÀ TIẾNG GỌI THỨC TỈNH CỦA VƯƠNG QUỐC VĨNH CỬU

Thứ hai - 05/01/2026 02:29

Khởi đầu của sứ vụ công khai nơi Đức Giê-su không bắt đầu bằng một tiếng sấm rền vang trên bầu trời trong xanh, cũng không phải bằng một cuộc đăng quang rực rỡ tại trung tâm quyền lực Giê-ru-sa-lem, mà nó bắt đầu bằng một sự chuyển dịch âm thầm, một cuộc rút lui đầy chiến lược và mang đậm tính biểu tượng giữa bối cảnh của sự bấp bênh và bóng tối. Tin Mừng thuật lại rằng khi nghe tin Gio-an Tẩy Giả bị nộp, Đức Giê-su đã lánh qua miền Ga-li-lê. Chỉ một câu văn ngắn gọn ấy thôi nhưng chứa đựng cả một bầu khí u ám của thời đại. Gio-an, tiếng hô trong hoang địa, ngọn đèn cháy sáng của sự thật, nay đã bị quyền lực thế gian bắt bớ và giam cầm. Sự thật bị bóp nghẹt, công lý bị đe dọa, và bóng tối dường như đang thắng thế. Chính trong cái khoảnh khắc mà hy vọng dường như mong manh nhất, khi tiếng nói của vị Tiền Hô bị dập tắt, thì Ngôi Lời bắt đầu hành động. Đức Giê-su không chọn cách đối đầu trực diện ngay lập tức với Hê-rô-đê, Người cũng không rút lui về nơi an toàn để trốn tránh, mà Người thực hiện một cuộc "di dân" mang ý nghĩa cứu độ: rời bỏ Na-da-rét, nơi chốn của sự thân thuộc và an toàn, để đến Ca-phác-na-um, một vùng đất biên cương, một ngã tư đường của các dân tộc, nơi được mệnh danh là "Ga-li-lê của dân ngoại."
Đây không chỉ là một sự thay đổi về địa lý, mà là một tuyên ngôn về thần học. Ca-phác-na-um, nằm ven biển hồ, thuộc địa hạt Dơ-vu-lun và Náp-ta-li, vốn là những vùng đất chịu nhiều đau thương nhất trong lịch sử Israel. Nằm ở phía Bắc, đây là cửa ngõ mà mọi đạo quân xâm lược từ phương xa tràn vào tàn phá trước tiên. Đất đai ở đây thấm đẫm máu và nước mắt, dân cư ở đây bị pha tạp, văn hóa bị lai căng, đức tin bị thử thách bởi sự hiện diện của chư dân ngoại giáo. Chính vì thế, trong mắt những người Do Thái chính thống tại Giê-ru-sa-lem, vùng đất này là vùng đất của bóng tối, của sự ô uế, của những kẻ "ngồi trong vùng bóng tối tử thần." Nhưng Thiên Chúa, trong sự khôn ngoan nhiệm mầu và lòng thương xót vô biên, đã chọn chính nơi tăm tối nhất, hỗn loạn nhất, và dường như vô vọng nhất ấy để thắp lên ngọn đuốc đầu tiên của Tin Mừng. Điều này mạc khải cho chúng ta một chân lý sâu sắc về bản tính của Thiên Chúa: Ngài không chờ đợi con người trở nên hoàn hảo, sạch sẽ, hay thánh thiện rồi mới đến viếng thăm. Ngược lại, Ngài dấn thân vào chính những ngổn ngang, những đổ vỡ, những vùng biên giới nhập nhằng giữa thiện và ác trong tâm hồn con người để thiết lập vương quyền của Ngài. Ánh sáng không cần chiếu soi ở nơi đã rực rỡ; ánh sáng chỉ thực sự trở thành "huy hoàng" khi nó bừng lên giữa màn đêm dày đặc.
Lời ngôn sứ I-sai-a vang lên như một chiếc cầu nối xuyên thời gian, minh định rằng sự xuất hiện của Đức Giê-su tại vùng đất ngoại biên này không phải là một sự ngẫu nhiên của lịch sử, mà là sự hoàn tất của một lời hứa vĩnh cửu. "Đoàn dân đang ngồi trong cảnh tối tăm đã thấy một ánh sáng huy hoàng." Hãy chiêm nghiệm về hình ảnh "ngồi trong cảnh tối tăm." "Ngồi" diễn tả một tư thế thụ động, cam chịu, bất lực. Đó là hình ảnh của nhân loại đã mệt mỏi, đã buông xuôi, không còn sức để đứng dậy tìm đường, chấp nhận bóng tối như một định mệnh không thể thay đổi. Đó có thể là bóng tối của tội lỗi, của sự nghiện ngập, của nỗi cô đơn tuyệt vọng, hay của những vết thương lòng không thể chữa lành. Chúng ta, trong những khoảnh khắc sâu thẳm nhất của phận người, đều ít nhiều mang trong mình căn tính của dân miền Dơ-vu-lun và Náp-ta-li ấy. Chúng ta ngồi đó, tê liệt trong bóng đêm của chính mình. Và chính lúc chúng ta không còn khả năng tìm kiếm ánh sáng, thì Ánh Sáng đã tự tìm đến chúng ta. Sự "bừng lên" của ánh sáng Đức Ki-tô không phải là một sự áp đặt chói lòa khiến con người sợ hãi, mà là sự rạng ngời của hy vọng, xua tan cái lạnh lẽo của tử thần. Ánh sáng ấy không chỉ chiếu rọi vào mắt, mà chiếu rọi vào tâm khảm, đánh thức sự sống đang ngủ quên trong nấm mồ của sự tuyệt vọng.
Từ bối cảnh địa lý và lịch sử đầy tính biểu tượng ấy, Đức Giê-su cất lên tiếng rao giảng đầu tiên, một thông điệp cô đọng nhưng có sức công phá mọi thành trì của sự kiêu ngạo và lầm lạc: "Anh em hãy sám hối, vì Nước Trời đã đến gần." Lời mời gọi này thường bị hiểu lầm một cách hạn hẹp là một mệnh lệnh đạo đức, yêu cầu con người phải khóc lóc, ăn năn về những lỗi lầm quá khứ, hay tự trừng phạt bản thân vì những sai phạm luân lý. Tuy nhiên, trong chiều sâu nguyên ngữ và tư tưởng Tin Mừng, "Sám hối" – Metanoia – mang một ý nghĩa vĩ đại hơn nhiều. Nó không chỉ là cảm giác hối tiếc, mà là một cuộc cách mạng của nhận thức, một sự "đổi mới tâm trí" tận căn. Sám hối là quay đầu lại, là thay đổi hướng nhìn, là tái định hướng toàn bộ cuộc đời. Nếu chúng ta đang đi về phía vực thẳm của hư vô, thì sám hối là quay mặt về phía Mặt Trời Chân Lý. Sám hối là khả năng nhìn nhận lại thực tại không phải bằng con mắt của toan tính, hận thù hay sợ hãi, mà bằng con mắt của đức tin và tình yêu. Đó là việc phá vỡ cái vỏ bọc xơ cứng của cái "Tôi" ích kỷ để đón nhận một luồng gió mới từ Thần Khí.
Tại sao phải sám hối? Lý do Đức Giê-su đưa ra không phải là một lời đe dọa về hỏa ngục hay sự trừng phạt, mà là một lời loan báo đầy hân hoan: "Vì Nước Trời đã đến gần." Đây là mấu chốt của toàn bộ Tin Mừng. Nước Trời không phải là một địa danh xa xôi trên các tầng mây, cũng không phải là một phần thưởng chỉ dành cho kiếp sau. Nước Trời, hay Vương Quốc Thiên Chúa, là một thực tại đang hiện diện, đang "đến gần" ngay trong không gian và thời gian này, ngay nơi Đức Giê-su đang đứng. Nước Trời là tình trạng Thiên Chúa tể trị, là sự hiện diện đầy quyền năng và yêu thương của Ngài đang xâm nhập vào lịch sử nhân loại. Sự "đến gần" này mang tính cấp bách và tức thời. Nó giống như bình minh đang ló dạng, không ai có thể ngăn cản được. Vì Thiên Chúa đã đến gần, nên con người cần phải thay đổi tần số rung động của tâm hồn để có thể bắt được làn sóng ân sủng ấy. Nếu Nước Trời là ánh sáng, thì sám hối là việc mở đôi mắt đang nhắm nghiền. Nếu Nước Trời là bản giao hưởng của tình yêu, thì sám hối là việc lắng tai nghe giữa những ồn ào của phố chợ. Lời mời gọi sám hối, do đó, không phải là một gánh nặng, mà là một đặc ân: chúng ta được mời gọi rũ bỏ những gánh nặng của quá khứ, những xiềng xích của bóng tối để bước vào vùng trời tự do của con cái Thiên Chúa.
Sự kết hợp giữa "Ánh sáng bừng lên" và lời kêu gọi "Sám hối" tạo nên một biện chứng sâu sắc của đời sống tâm linh. Chúng ta không thể sám hối nếu không có ánh sáng soi rọi. Chính ánh sáng của Đức Ki-tô giúp chúng ta nhìn thấy rõ tình trạng "ngồi trong bóng tối" của mình. Khi chưa có ánh sáng, người ta có thể lầm tưởng bóng tối là bình thường, bụi bẩn là sạch sẽ, và xiềng xích là trang sức. Nhưng khi Ánh Sáng Huy Hoàng từ Ca-phác-na-um chiếu vào, mọi sự thật được phơi bày trần trụi. Chúng ta nhận ra mình cần được chữa lành, cần được giải thoát. Đồng thời, chính hành vi sám hối lại làm cho ánh sáng ấy trở nên hữu hiệu trong đời sống chúng ta. Thiên Chúa tôn trọng tự do của con người đến mức Ngài để ánh sáng bừng lên, nhưng Ngài chờ đợi con người mở cửa sổ tâm hồn để đón nhận. Sám hối chính là hành động mở toang cánh cửa ấy.
Hơn nữa, việc Đức Giê-su chọn Ga-li-lê, miền đất của dân ngoại, để bắt đầu sứ vụ còn mang một thông điệp mạnh mẽ về tính phổ quát của ơn cứu độ. Nước Trời không còn là độc quyền của một nhóm người ưu tuyển, đạo đức hay sạch sẽ theo tiêu chuẩn lề luật. Nước Trời đã tràn qua các biên giới, thấm nhập vào những nơi được coi là "ngoại biên". Điều này thách thức tâm thức tôn giáo khép kín của chúng ta. Chúng ta thường có xu hướng khoanh vùng Thiên Chúa trong những nơi thánh thiêng, trong những nghi lễ long trọng, và loại trừ Ngài khỏi những khu vực "tục lụy" của đời sống xã hội, kinh tế, hay những vùng tối khuất tất của tâm hồn. Nhưng Tin Mừng hôm nay khẳng định: Thiên Chúa ở Ca-phác-na-um, Thiên Chúa ở giữa chợ đời, Thiên Chúa ở nơi những người tội lỗi đang loay hoay tìm lối thoát. Ngài hiện diện ở đó để biến đổi những "vùng đất của dân ngoại" trong lòng chúng ta thành "Đất Thánh". Không có nơi nào là quá xa xôi đối với lòng thương xót của Chúa, không có bóng tối nào là quá dày đặc đối với ánh sáng của Ngài.
"Nước Trời đã đến gần" cũng là một lời nhắc nhở về tính thời điểm (Kairos). Trong dòng chảy vô tận của thời gian (Chronos), có những khoảnh khắc ân sủng đặc biệt mà nếu bỏ lỡ, chúng ta có thể sẽ không bao giờ tìm lại được. Lúc Đức Giê-su cất tiếng rao giảng tại ven biển hồ Ga-li-lê chính là một thời điểm như thế. Và hôm nay, khi Lời Chúa vang lên trong tâm hồn mỗi người, cũng là một thời điểm "Kairos". Sự chần chừ, trì hoãn là kẻ thù của sự sám hối. Chúng ta thường tự nhủ: "Để ngày mai tôi sẽ thay đổi," "Đợi khi già tôi sẽ đạo đức hơn," hay "Chờ khi mọi việc ổn định tôi sẽ tìm đến Chúa." Nhưng Nước Trời đã đến "gần", nó đang ở ngay ngưỡng cửa. Sự trì hoãn đồng nghĩa với việc chúng ta chọn tiếp tục ngồi trong bóng tối của tử thần thêm một ngày nữa, chọn khước từ niềm vui và sự tự do mà Chúa đang trao tặng ngay lúc này. Sự sám hối triệt để đòi hỏi một sự đáp trả "ngay lập tức" như cái cách mà các môn đệ sau này đã bỏ chài lưới để đi theo Người. Đó là sự khẩn trương của một người đang chết đuối vớ được chiếc phao cứu sinh, của một người lạc lối nhìn thấy ánh đèn dẫn đường.
Đi sâu hơn vào nội tâm, lời mời gọi này còn là một cuộc chiến đấu thiêng liêng. Bóng tối và tử thần không dễ dàng buông tha con mồi của chúng. Những thói quen xấu, những đam mê lệch lạc, sự kiêu ngạo và thói đạo đức giả là những sợi dây xích vô hình nhưng bền chắc. Để "đứng dậy" và bước ra khỏi vùng bóng tối, con người cần một sức mạnh lớn hơn chính mình. Sức mạnh đó nằm trong chính lời rao giảng của Đức Giê-su. Lời của Người không chỉ là thông tin, mà là Lời Sáng Tạo, Lời mang Thần Khí và Sự Sống. Khi Người nói "Hãy sám hối", thì chính trong lời đó đã chứa đựng ân sủng để giúp con người có khả năng sám hối. Chúng ta không sám hối bằng sức riêng để mua lấy Nước Trời, mà vì Nước Trời đã đến gần, nên ân sủng của Nước Trời ban cho chúng ta khả năng để đổi mới. Đây là sự đảo ngược ngoạn mục của logic Tin Mừng so với logic của thế gian: không phải nỗ lực tạo ra ân sủng, mà ân sủng khơi nguồn cho nỗ lực.
Nhìn vào thế giới hôm nay, chúng ta thấy hình ảnh của "đất Dơ-vu-lun và Náp-ta-li" vẫn còn đó, hiện diện dưới những hình thái mới. Đó là những vùng đất của chiến tranh, nghèo đói, bất công; đó là những không gian mạng tràn ngập sự giả dối và hận thù; đó là những tâm hồn cô đơn trống rỗng giữa một xã hội thừa mứa vật chất. Nhân loại hiện đại, với tất cả những tiến bộ khoa học kỹ thuật, dường như vẫn đang "ngồi trong cảnh tối tăm" của sự hoang mang về ý nghĩa cuộc đời. Chúng ta có ánh sáng của đèn điện, của màn hình, nhưng thiếu vắng "Ánh sáng huy hoàng" của chân lý. Lời rao giảng của Đức Giê-su tại Ca-phác-na-um cách đây hai ngàn năm vẫn còn nguyên tính thời sự nóng hổi. Nó vang vọng vào sự hỗn loạn của thế kỷ 21, mời gọi con người dừng lại, suy ngẫm và định hướng lại hải trình của cuộc đời mình. Liệu chúng ta có dám chấp nhận sự thật rằng mình đang ở trong bóng tối để khao khát ánh sáng không? Liệu chúng ta có dám buông bỏ những điểm tựa giả tạo để bám vào Nước Trời đang đến gần không?
Cuối cùng, sứ điệp "Nước Trời đã đến gần" là một sứ điệp của niềm vui khôn tả. Nếu trước đây, con người phải vất vả đi tìm Thiên Chúa, phải leo lên những ngọn núi cao, phải dâng những lễ vật đắt tiền, thì nay, Thiên Chúa đã hạ cố xuống tận nơi thấp hèn nhất. Ngài đến như một người hàng xóm, một người thầy, một người bạn, đi dạo trên bãi biển đời người. Khoảng cách giữa trời và đất đã bị xóa bỏ nơi Đức Giê-su Ki-tô. Sự "gần gũi" này là nguồn an ủi lớn lao nhất cho những ai đang đau khổ. Thiên Chúa không ở xa, Ngài ở ngay trong hơi thở, trong nhịp đập của trái tim khao khát thiện hảo. Sám hối, vì thế, là quay trở về với chính bản thể sâu xa nhất của mình, nơi Thiên Chúa đang cư ngụ. Đó là hành trình trở về nhà, trở về với nguồn cội yêu thương. Khi ánh sáng bừng lên, bóng tối tự động tan biến mà không cần phải xua đuổi. Khi Nước Trời chiếm hữu tâm hồn, thì những toan tính trần tục sẽ tự nhường chỗ cho bình an và hoan lạc. Ước gì mỗi người chúng ta, những cư dân của miền đất trần gian đầy bóng tối này, biết ngước mắt lên để đón nhận Ánh Dương Cứu Độ, và can đảm bước những bước chân của sự sám hối để đi vào vương quốc của sự sống đời đời, ngay từ hôm nay và ngay tại chốn này.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR