ÁNH SÁNG BỪNG LÊN GIỮA MIỀN TỐI TĂM: KHÚC DẠO ĐẦU CỦA NƯỚC TRỜI

Thứ hai - 05/01/2026 02:25

Khởi đầu của sứ vụ công khai, khởi đầu của một kỷ nguyên cứu rỗi lại được đánh dấu bằng một biến cố dường như mang màu sắc của sự thất bại và bi kịch, đó là việc ông Gioan Tẩy Giả bị nộp, bị bắt giam và tiếng nói của người dọn đường bị bóp nghẹt bởi quyền lực của bóng tối thế gian, nhưng chính trong cái khoảnh khắc mà sự dữ tưởng chừng như đang thắng thế ấy, Đức Giê-su lại bắt đầu cuộc hành trình vĩ đại của Ngài, không phải bằng cách đối đầu trực diện ngay lập tức với cường quyền tại Giê-rusalem, mà bằng một sự lánh đi, một cuộc di chuyển đầy tính chiến lược và mang đậm ý nghĩa thần học sâu xa khi Người rời bỏ Na-da-rét để đến Ca-phác-na-um. Việc Đức Giê-su nghe tin Gioan bị bắt và lánh qua miền Ga-li-lê không phải là một cuộc chạy trốn vì sợ hãi, mà là một dấu chỉ cho thấy thời điểm của Cựu Ước đang khép lại để nhường chỗ cho Tân Ước, tiếng nói của người loan báo lùi vào dĩ vãng để Ngôi Lời vĩnh cửu bắt đầu cất tiếng, và sự "lánh đi" ấy thực chất là một sự "tiến vào", tiến sâu vào lòng nhân loại, tiến vào nơi tăm tối nhất để thắp lên ngọn lửa của Nước Trời.
Chúng ta cần phải dừng lại thật lâu để suy ngẫm về địa danh mà Tin Mừng Mát-thêu đã mô tả một cách tỉ mỉ, đó là Ca-phác-na-um, một thành ven biển hồ, thuộc địa hạt Dơ-vu-lun và Náp-ta-li, bởi vì trong địa lý của Kinh Thánh, không có vùng đất nào được nhắc tên mà không mang một gánh nặng của lịch sử và một lời hứa của Thiên Chúa. Dơ-vu-lun và Náp-ta-li là những vùng đất đầu tiên của Ít-ra-en phải gánh chịu sự xâm lăng, sự tàn phá và lưu đày của đế quốc Át-si-ri vào thế kỷ thứ tám trước Công nguyên, nơi mà dân Chúa đã bị tước đoạt phẩm giá, bị lai căng về dòng máu và tôn giáo, nơi mà nỗi đau thương của lịch sử đã hằn sâu vào ký ức của từng con người, biến nơi đây thành biểu tượng của sự đổ nát và bị lãng quên. Chính vì thế, việc Đức Giê-su chọn nơi đây làm đại bản doanh cho sứ vụ loan báo Nước Trời mang một thông điệp chấn động, rằng Thiên Chúa không bắt đầu công trình cứu chuộc tại nơi thánh thiêng, rực rỡ và đạo đức như đền thờ Giê-rusalem, mà Ngài bắt đầu tại nơi đổ nát nhất, nơi bị coi thường nhất, nơi được gọi là "Ga-li-lê của dân ngoại", để khẳng định rằng không có một hố sâu nào của tội lỗi hay đau khổ mà Ánh Sáng của Ngài không thể chiếu rọi tới.
Lời ngôn sứ I-sai-a vang lên như một bản hùng ca xuyên qua màn sương mù của hàng thế kỷ, kết nối nỗi đau của quá khứ với niềm hy vọng của hiện tại, khi ông gọi tên những vùng đất ấy không phải để than khóc mà để loan báo một tin vui vĩ đại, rằng "Đoàn dân đang ngồi trong cảnh tối tăm đã thấy một ánh sáng huy hoàng". Hãy chú ý đến động từ "ngồi" mà thánh sử Mát-thêu sử dụng, bởi vì nó diễn tả một trạng thái không chỉ là sự hiện diện vật lý mà là một tư thế của tâm hồn, một sự tê liệt, bất động và tuyệt vọng. Khi con người ta đi, họ còn có hướng, khi họ đứng, họ còn có sự phản kháng, nhưng khi họ "ngồi" trong bóng tối, nghĩa là họ đã chấp nhận số phận, đã buông xuôi, đã để cho bóng tối bao trùm lấy toàn bộ hy vọng và sức sống, và đó chính là hình ảnh chân thực nhất của nhân loại trước khi Đấng Cứu Thế đến, một nhân loại bị giam cầm trong cái bóng của tử thần, không còn sức để tự mình đứng dậy hay tìm lối ra.
Cái "bóng tối" mà Tin Mừng nói đến ở đây không đơn thuần là màn đêm của tự nhiên, cũng không chỉ là sự thiếu hiểu biết về tri thức, mà nó là cái bóng tối dày đặc của sự xa cách Thiên Chúa, cái bóng tối của tội lỗi đã làm mờ đi nhân vị, làm lạnh lẽo trái tim và biến cuộc đời con người thành một chuỗi ngày vô định hướng về cái chết. Miền đất Dơ-vu-lun và Náp-ta-li, hay vùng tả ngạn sông Gio-đan, chính là hình ảnh của thế giới chúng ta đang sống, một thế giới đầy rẫy những tiện nghi vật chất và ánh đèn điện quang nhưng lại thiếu vắng ánh sáng của chân lý, một thế giới mà con người chen chúc nhau trên những con đường ven biển của danh vọng và khoái lạc nhưng lại cô đơn đến tột cùng trong tâm hồn. Chính vào lúc con người "ngồi" trong sự bất lực đó, thì "ánh sáng bừng lên", và điều kỳ diệu nằm ở chỗ ánh sáng này không phải là kết quả của nỗ lực con người, không phải do con người tự tạo ra bằng trí tuệ hay công đức, mà là một ân ban nhưng không, một sự đột nhập đầy uy quyền của Thiên Chúa vào trong lịch sử.
Ánh sáng bừng lên chiếu rọi những kẻ đang ngồi trong vùng bóng tối của tử thần chính là Đức Giê-su Ki-tô, và sự xuất hiện của Ngài tại Ca-phác-na-um là lời tuyên bố hùng hồn nhất rằng Nước Trời đã đến gần, không phải "đến gần" theo nghĩa thời gian là sắp xảy ra, mà "đến gần" theo nghĩa không gian và hiện sinh, nghĩa là Nước Trời đang ở ngay đây, ngay bên cạnh, ngay trong tầm tay của những con người đang tuyệt vọng nhất. Nếu như trước đây, người ta nghĩ rằng để gặp được Thiên Chúa, họ phải leo lên núi cao, phải giữ luật thanh sạch nghiêm ngặt, phải tách mình ra khỏi những kẻ tội lỗi, thì giờ đây, Thiên Chúa trong Đức Giê-su Ki-tô đã đi xuống tận cùng của thung lũng, đã bước vào giữa lòng "Ga-li-lê của dân ngoại", đã hòa mình vào dòng người lai căng và ô uế để nói với họ rằng họ không bị bỏ rơi. Khái niệm "Nước Trời" mà Đức Giê-su mang đến không phải là một lãnh thổ địa lý hay một thể chế chính trị, mà là sự hiện diện đầy quyền năng và yêu thương của Thiên Chúa, Đấng đến để cai trị không bằng gươm giáo mà bằng lòng thương xót, và Vương Quốc ấy bắt đầu nảy mầm ngay tại nơi có nhiều bóng tối nhất.
Chúng ta thấy một sự nghịch lý đầy tính thần học trong cách Thiên Chúa hành động, đó là Ngài chọn "biển hồ Ga-li-lê", một nơi tấp nập thuyền bè, nơi giao thương buôn bán, nơi dòng đời trôi nổi, chứ không chọn sa mạc tĩnh lặng để khởi sự Nước Trời. Điều này dạy cho chúng ta rằng đạo của Chúa không phải là đạo của sự trốn chạy thế gian, mà là đạo của sự nhập thế, đạo của sự hiện diện thánh thiêng ngay giữa những lo toan cơm áo gạo tiền. Chúa Giê-su đến Ca-phác-na-um để thánh hóa những hoạt động đời thường, để biến những chiếc thuyền chài lưới thành bục giảng Tin Mừng, biến những ngư phủ ít học thành những kẻ lưới người, và biến vùng đất bị coi là "dân ngoại" thành cái nôi của Giáo hội sơ khai. Đây là một sự an ủi lớn lao cho mỗi chúng ta, những người thường cảm thấy mình không xứng đáng, cảm thấy cuộc sống của mình quá trần tục hoặc quá nhiều lầm lỗi để Thiên Chúa có thể ngự trị, bởi vì Tin Mừng hôm nay khẳng định rằng chính nơi "vùng bóng tối" của cuộc đời bạn là nơi Chúa chọn để "ánh sáng bừng lên".
Sự ứng nghiệm lời ngôn sứ I-sai-a không chỉ là một phép chứng minh về tính xác thực của Đấng Mê-si-a, mà còn là một sự mặc khải về bản chất của Thiên Chúa: Ngài là Đấng Trung Tín và là Đấng của Lịch Sử. Những lời hứa từ ngàn xưa không bao giờ bị lãng quên, dù trải qua bao thăng trầm, bao cuộc lưu đày, bao nhiêu lần dân Chúa bội phản, thì Thiên Chúa vẫn giữ lời hứa sẽ mang ánh sáng đến. Việc nhắc lại tên các vùng đất Dơ-vu-lun và Náp-ta-li giống như việc Thiên Chúa đang điểm danh từng đứa con bị thất lạc, từng mảnh đời bị tổn thương, để nói rằng không có gì thuộc về con người mà nằm ngoài tầm quan tâm của Ngài. Nước Trời đến gần là lúc Thiên Chúa cúi xuống để nhặt lại những mảnh vỡ của lịch sử, hàn gắn những vết thương của ký ức và ban cho những cái tên bị lãng quên một ý nghĩa mới, một phẩm giá mới trong ánh sáng của Ngài.
Khi ánh sáng bừng lên, nó đòi hỏi một phản ứng, và phản ứng đó chính là sự sám hối, một chủ đề gắn liền với lời rao giảng "Nước Trời đã đến gần". Tuy nhiên, trong bối cảnh của ánh sáng và bóng tối này, sám hối không nên được hiểu theo nghĩa tiêu cực là chỉ đấm ngực khóc lóc về quá khứ, mà sám hối (metanoia) ở đây mang ý nghĩa là một cuộc "quay đầu" triệt để về phía ánh sáng. Khi một người đang ngồi trong bóng tối ngục tù mà bỗng nhiên cửa ngục mở toang và ánh mặt trời ùa vào, phản ứng tự nhiên và cần thiết nhất là đứng dậy và bước ra khỏi đó; đó chính là sám hối. Sám hối là dám tin rằng bóng tối không còn quyền lực trên mình nữa, là dám chấp nhận sự thật rằng mình đã được giải thoát, và can đảm bước đi trên con đường ven biển mà Chúa Giê-su đang rảo bước. Nước Trời đã đến gần nghĩa là cơ hội để đổi đời đang ở ngay trước mắt, không phải đợi đến kiếp sau, mà là ngay bây giờ, ngay trong khoảnh khắc ánh sáng của Lời Chúa chạm vào tâm hồn.
Bài Tin Mừng mời gọi chúng ta nhìn sâu vào "miền Ga-li-lê" trong chính tâm hồn mình, đó là những góc khuất, những nơi mà chúng ta cảm thấy xấu hổ, những thói quen tội lỗi dai dẳng, những tổn thương mà chúng ta giấu kín và nghĩ rằng Thiên Chúa sẽ không bao giờ bước vào đó. Có thể đó là sự kiêu ngạo tri thức, là dục vọng thấp hèn, là sự ghen ghét đố kỵ, hay sự dửng dưng vô cảm trước nỗi đau của đồng loại – tất cả đều là "vùng bóng tối của tử thần". Nhưng Tin Mừng hôm nay là một tin vui chấn động: Chúa Giê-su đã bỏ Na-da-rét thanh bình để chuyển hộ khẩu vào chính cái vùng tăm tối đó của bạn. Ngài muốn cư ngụ tại đó, Ngài muốn ánh sáng của Ngài bừng lên ngay tại nơi bạn cảm thấy tuyệt vọng nhất. Ngài không chờ bạn dọn dẹp sạch sẽ tâm hồn rồi mới đến, mà Ngài đến để chính ánh sáng của Ngài sẽ làm công việc thanh tẩy và đổi mới.
Hơn nữa, thông điệp "Nước Trời đã đến gần" còn mang một tính chất cộng đồng và xã hội sâu sắc, khi ánh sáng không chỉ chiếu soi cho cá nhân mà cho cả "đoàn dân". Đoàn dân đang ngồi trong cảnh tối tăm ấy là hình ảnh của cả một nhân loại đang khao khát hòa bình, công lý và tình yêu thương. Trong một thế giới bị chia rẽ bởi hận thù, chiến tranh và sự dối trá, người Ki-tô hữu được mời gọi trở thành những tấm gương phản chiếu ánh sáng huy hoàng của Đức Ki-tô. Chúng ta không thể giữ ánh sáng đó cho riêng mình, mà phải để nó bừng lên, chiếu rọi vào những cấu trúc tội lỗi của xã hội, vào những bất công, vào những nơi mà phẩm giá con người bị chà đạp. Sứ mạng của Giáo hội, tiếp nối sứ mạng của Chúa Giê-su tại Ca-phác-na-um, là hiện diện tại những vùng biên viễn, những nơi "dân ngoại", những nơi văn hóa và đức tin va chạm, để làm chứng rằng Nước Trời có khả năng biến đổi mọi thực tại trần thế.
Sự di chuyển của Đức Giê-su từ sự ẩn dật ra ánh sáng công khai cũng là lời mời gọi mỗi chúng ta bước ra khỏi "vùng an toàn" của đức tin cá nhân. Nhiều khi chúng ta giống như đang ở Na-da-rét, êm đềm và khép kín, nhưng Chúa muốn chúng ta đến Ca-phác-na-um, đến nơi đầu sóng ngọn gió. Nước Trời không thể lan rộng nếu các công dân của Nước ấy cứ mãi ngồi yên trong các thánh đường hay trong những hội đoàn khép kín. Ánh sáng cần phải được đặt trên đế cao, và cái đế cao ấy chính là cuộc sống trần thế với tất cả những thách thức của nó. Đi theo Chúa Giê-su là chấp nhận dấn thân vào những vùng đất mới, những hoàn cảnh mới, dám đối diện với những "dân ngoại" thời hiện đại – là những luồng tư tưởng vô thần, trào lưu hưởng thụ – không phải để kết án họ, mà để ánh sáng của sự thật và tình yêu bừng lên giữa họ, giúp họ nhận ra vẻ đẹp của Tin Mừng.
Chúng ta cũng cần suy ngẫm về sự khiêm hạ của Ánh Sáng. Ánh sáng của Chúa không phải là ánh chớp sấm sét đe dọa, mà là ánh sáng của bình minh, dịu dàng nhưng kiên định, xua tan bóng tối một cách chắc chắn. Chúa Giê-su đến vùng dân ngoại không phải với tư cách một nhà chinh phạt, mà như một người hàng xóm mới, một người thầy, một lương y. Cách thức Nước Trời hiện diện là cách thức của men trong bột, của hạt cải gieo vào lòng đất. Sự "thâm thúy" của Tin Mừng nằm ở chỗ Thiên Chúa toàn năng lại chọn cách tỏ mình ra trong sự bình dị, trong đời sống thường nhật của một thành phố ven biển. Điều này nhắc nhở chúng ta rằng đừng tìm kiếm Chúa trong những điều quá cao siêu, kỳ lạ hay phép lạ ngoạn mục, mà hãy nhận ra ánh sáng của Ngài trong những khuôn mặt chúng ta gặp hàng ngày, trong những biến cố vui buồn của cuộc sống, và trong tiếng lương tâm đang mời gọi chúng ta sống tốt lành hơn.
"Ứng nghiệm lời ngôn sứ" là một cụm từ then chốt, cho thấy lịch sử nhân loại không phải là những mảnh ghép rời rạc vô nghĩa, mà là một bức tranh được dệt nên bởi sự quan phòng của Thiên Chúa. Mọi đau khổ của Dơ-vu-lun và Náp-ta-li trong quá khứ đã trở thành tiền đề cho vinh quang của hiện tại. Điều này mang lại cho chúng ta một cái nhìn đức tin về cuộc đời mình: không có gì là vô ích, kể cả những sai lầm hay thất bại trong quá khứ, nếu chúng ta biết đặt nó dưới ánh sáng của Chúa Giê-su. Những "bóng tối tử thần" mà chúng ta từng trải qua có thể trở thành nơi vinh hiển nhất để ân sủng Chúa được tôn vinh, bởi vì "ở đâu tội lỗi đã lan tràn, ở đó ân sủng càng chứa chan gấp bội". Thiên Chúa có quyền năng viết thẳng trên những đường cong của cuộc đời, và biến những vùng đất hoang vu của tâm hồn thành vườn địa đàng mới.
Cuối cùng, lời tuyên bố "Nước Trời đã đến gần" là một lời hứa mang tính cánh chung nhưng lại bắt đầu ngay trong hiện tại. Nó xóa bỏ khoảng cách giữa trời và đất, giữa thánh và phàm. Khi Đức Giê-su bước đi trên bờ biển hồ Ga-li-lê, thì đất đã chạm vào trời, và cát bụi đã được thánh hóa. Nước Trời không còn là một giấc mơ xa vời mà là một thực tại đang diễn ra, một lời mời gọi cộng tác. Chúng ta không chỉ là những người thụ động ngồi chờ ánh sáng, mà khi đã được ánh sáng chiếu rọi, chúng ta trở thành những "con cái của ánh sáng". Chúng ta được mời gọi để tiếp tục làm cho ánh sáng ấy lan toả đến những vùng đất Dơ-vu-lun và Náp-ta-li của thế kỷ 21, đến những người đang chìm đắm trong bóng tối của ma túy, của bạo lực, của sự cô đơn tuyệt vọng. Mỗi hành động yêu thương, mỗi lời nói chân thật, mỗi sự hy sinh vì người khác của chúng ta chính là một tia sáng khẳng định rằng bóng tối không bao giờ có thể chiến thắng ánh sáng.
Hãy để cho lời Tin Mừng hôm nay vang vọng mãi trong tâm hồn: "Đoàn dân đang ngồi trong cảnh tối tăm đã thấy một ánh sáng huy hoàng". Bạn có thấy ánh sáng đó không? Bạn có dám đứng dậy khỏi bóng tối của sự trì trệ và sợ hãi không? Bạn có dám tin rằng Nước Trời đang ở ngay cửa lòng bạn không? Chúa Giê-su đã đến, Ngài đã chuyển đến ở cùng chúng ta, tại Ca-phác-na-um của thế giới này. Vấn đề còn lại không phải là ánh sáng có chiếu hay không, mà là chúng ta có mở mắt, mở lòng để đón nhận sự huy hoàng ấy, để cho cuộc đời mình được bừng sáng và trở thành ngọn hải đăng cho những người khác hay không. Nước Trời đã đến gần, và chìa khóa để bước vào Nước ấy chính là để cho Ánh Sáng Giê-su ngự trị trọn vẹn trong "miền đất" tâm hồn của mỗi người chúng ta.

Nguồn tin: Lm. Anmai CSsR