KHI CÁI NHÌN QUÁ GẦN LÀM TA ĐÁNH MẤT MẦU NHIỆM

Thứ hai - 02/02/2026 22:01

Hẳn trong đời, ít là một lần, mỗi người chúng ta đã từng có kinh nghiệm rất quen thuộc khi chụp ảnh. Muốn ghi lại hình ảnh một đài kỷ niệm, một ngôi thánh đường hay một tòa nhà lớn, ta buộc phải lùi ra xa. Nếu đứng quá gần, ống kính chỉ thu được một mảng tường khổng lồ, nặng nề, choán hết khung hình, đến mức người xem không còn nhận ra vẻ đẹp, ý nghĩa hay chiều sâu của công trình ấy. Đứng quá gần, ta chỉ thấy những tiểu tiết rời rạc: một vết nứt, một mảng tường cũ, một chi tiết không hoàn hảo, và rồi ta tưởng rằng mình đã thấy tất cả. Chỉ khi biết lùi lại, ta mới có được cái nhìn toàn cảnh, mới thấy được sự hài hòa, vẻ đẹp và giá trị thật của điều mình đang ngắm nhìn.
Cuộc sống con người cũng vậy. Những tương quan xã hội, gia đình, bằng hữu của chúng ta rất dễ rơi vào tình trạng “chụp ảnh quá gần”. Gần nhau quá, quen nhau quá, sống cạnh nhau quá lâu, đôi khi lại làm ta đánh mất khả năng chiêm ngắm nhau bằng ánh mắt trân trọng ban đầu. Ta dễ lờn, dễ coi thường, dễ xem sự hiện diện của người khác là điều đương nhiên. Ta bắt đầu chỉ nhìn thấy những khuyết điểm nhỏ nhặt, những điều chưa trọn vẹn, những thiếu sót rất người nơi họ, mà quên mất biết bao điều tốt đẹp, bao cố gắng âm thầm, bao chiều sâu mà chính họ cũng không dễ gì bộc lộ.
Điều ấy đã từng xảy ra tại làng Nadarét. Những người đồng hương của Chúa Giêsu đã có một cái nhìn quá gần, quá thiển cận về Người. Họ biết rõ Người từ thuở nhỏ, biết gia đình Người, biết nghề nghiệp của Người, biết từng con đường Người đã đi qua. Chính vì thế, khi Chúa Giêsu bắt đầu giảng dạy với uy quyền và khôn ngoan, họ không thể chấp nhận. Họ thắc mắc, nghi ngờ, thậm chí vấp phạm, bởi trong cái nhìn của họ, Người chỉ là “bác thợ, con bà Maria”. Đúng là “gần chùa gọi Bụt bằng anh”. Cái quen thuộc đã che khuất mầu nhiệm, cái gần gũi đã làm họ mù lòa trước điều Thiên Chúa đang thực hiện giữa họ.
Từ mệt mỏi đến chán nản, từ quen thuộc đến coi thường, đó là một con đường rất ngắn mà con người chúng ta dễ dàng trượt vào. Làm sao giải thích hiện tượng ấy? Câu trả lời, xét cho cùng, lại rất thật và rất đau: bởi vì chúng ta chỉ là những con người phàm trần, những người lớn. Phải, người lớn thì mau chán, mau quen lờn. Điều gì mới mẻ hôm nay, ngày mai có thể đã trở thành cũ kỹ. Điều gì từng làm ta ngỡ ngàng, một thời gian sau lại không còn gây hứng thú. Ta vẫn thường nói một cách rất thản nhiên: “có mới nới cũ”, nhưng phía sau câu nói ấy là cả một bi kịch âm thầm của tâm hồn.
Thực ra, chỉ có trẻ em – và những ai giống như chúng – mới có thể giữ được ánh nhìn ngỡ ngàng và cảm phục của mình luôn mới mẻ. Trẻ em có thể nhìn một bông hoa rất lâu mà không chán, có thể nghe một câu chuyện quen thuộc lặp đi lặp lại mà vẫn say mê. Tuổi trẻ thường ngưỡng mộ các anh hùng, những con người tài năng, những lý tưởng cao đẹp. Thế nhưng, khi lớn lên, khi va chạm với thực tế, khi mang trên mình những mệt mỏi của cuộc sống, chúng ta dần thu mình lại trong khung cảnh thường nhật và nếp sống quen thuộc. Ta học cách hoài nghi, dè dặt, thậm chí phòng thủ, để che giấu những nỗi chán nản và thất vọng của chính mình. Ta không còn ngưỡng mộ ai khác, và điều đáng buồn hơn cả là đôi khi ta cũng không còn ngưỡng mộ chính bản thân mình nữa.
Chính trong bối cảnh ấy, câu Phúc Âm ngắn ngủi nhưng nặng trĩu ý nghĩa vang lên như một lời cảnh tỉnh: “Người lấy làm lạ vì họ không tin.” Không tin ở đây không chỉ là không chấp nhận một mạc khải tôn giáo, mà sâu xa hơn, là không còn khả năng mở lòng ra trước mầu nhiệm của Thiên Chúa và của con người. Những người Nadarét tưởng rằng họ đã biết quá rõ Chúa Giêsu, nên họ không còn tin rằng nơi Người còn có điều gì mới mẻ, điều gì vượt quá hiểu biết của họ.
Đức tin, vì thế, không chỉ cần thiết để đón nhận lời Chúa Giêsu quả quyết rằng Người là Con Thiên Chúa và là Con Người. Đức tin còn cần thiết để hiểu biết Đức Kitô, và rộng hơn nữa, để hiểu biết bất cứ con người nào. Không có đức tin, cái nhìn của chúng ta sẽ dừng lại ở bề mặt, ở những gì quen thuộc, ở những điều đã được dán nhãn sẵn. Không có đức tin, chúng ta sẽ chỉ “chụp ảnh quá gần”, và rồi kết luận vội vã rằng mình đã thấy hết.
Ta chỉ có thể biết rõ một người, khi ta có lòng tin vào họ. Tin không phải là mù quáng, càng không phải là lý tưởng hóa. Tin là chấp nhận rằng nơi người kia luôn có một chiều sâu mà ta không bao giờ nắm bắt trọn vẹn. Con người, dù là nam hay nữ, dù là người thân hay người xa lạ, đều là một huyền nhiệm. Phải tin vào huyền nhiệm đó, nghĩa là tin rằng nơi họ có một thực thể phong phú, một chiều sâu không đáy, một câu chuyện chưa bao giờ kể hết. Đó chính là nền tảng của mọi nhận thức đích thực.
Nhận biết một người không bắt đầu bằng việc phân tích, đánh giá hay phê bình, mà bắt đầu bằng một hành vi rất khiêm tốn: tin trước rằng người ấy là một con người. Tin rằng họ không chỉ là tổng số những hành vi, những lỗi lầm hay những thành công ta nhìn thấy. Tin rằng họ có một lịch sử, một nỗi đau, một khát vọng, một cuộc đấu tranh nội tâm mà ta không thể đo lường. Khi có được niềm tin căn bản ấy, cái nhìn của chúng ta sẽ thay đổi. Ta sẽ biết lùi lại một bước, để thấy toàn cảnh, để không bị ám ảnh bởi những tiểu tiết nhỏ nhặt.
Với Chúa Giêsu, điều này lại càng đúng hơn. Trước hết, cần tin rằng Người thật sự là một con người, với tất cả những gì rất người: sinh ra trong một gia đình nghèo, lớn lên trong lao động, mệt mỏi, vui buồn, gắn bó với làng xóm, quê hương. Chỉ khi chấp nhận trọn vẹn nhân tính ấy, chúng ta mới có thể tiến thêm một bước nữa, để tin bằng tất cả sự thật rằng nơi con người Giêsu ấy còn có một huyền nhiệm khác: huyền nhiệm Con Thiên Chúa. Nếu bỏ qua một trong hai chiều kích này, chúng ta sẽ rơi vào cái nhìn méo mó: hoặc chỉ thấy một nhân vật tôn giáo xa vời, hoặc chỉ thấy một con người tầm thường như bao người khác.
Những người Nadarét đã dừng lại ở cái nhìn quá gần. Họ không lùi lại để chiêm ngắm toàn bộ mầu nhiệm. Họ không để cho đức tin mở ra cho họ một chân trời mới. Và vì thế, họ đã đánh mất cơ hội gặp gỡ Thiên Chúa ngay trong chính ngôi làng của mình. Điều ấy không chỉ là câu chuyện của quá khứ. Nó vẫn đang xảy ra hôm nay, trong đời sống gia đình, cộng đoàn và xã hội của chúng ta.
Bao nhiêu vợ chồng, vì sống quá gần nhau, quá quen nhau, mà không còn tin vào nhau nữa. Họ chỉ nhìn thấy những thiếu sót, những điều làm mình khó chịu, mà quên mất người kia đã từng là một mầu nhiệm yêu thương đối với mình. Bao nhiêu bậc cha mẹ, vì quá quen với con cái, mà không còn nhận ra con mình đang lớn lên từng ngày, đang thay đổi, đang mang trong mình những thao thức rất sâu. Bao nhiêu cộng đoàn, vì sống cạnh nhau quá lâu, mà đánh mất khả năng ngỡ ngàng trước ân sủng nơi người anh chị em của mình.
Tin Mừng hôm nay mời gọi chúng ta học lại cách nhìn. Không phải là nhìn xa để trốn tránh, mà là lùi lại để thấy rõ hơn. Lùi lại khỏi những bực bội nhất thời, những thành kiến cố hữu, những nhãn dán vội vàng, để có thể chiêm ngắm con người và biến cố trong ánh sáng của đức tin. Khi đó, cái quen thuộc sẽ không còn nhàm chán, mà trở thành mảnh đất của mầu nhiệm. Cái bình thường sẽ không còn tầm thường, mà trở thành nơi Thiên Chúa ghé thăm.
Đức tin không làm cho cuộc sống trở nên xa lạ, nhưng làm cho cuộc sống trở nên sâu sắc hơn. Đức tin không tước đi cái nhìn phê phán, nhưng thanh luyện nó, để ta không dừng lại ở bề mặt. Đức tin giúp ta nhận ra rằng mỗi con người, mỗi tương quan, mỗi ngày sống đều mang trong mình một chiều kích vượt quá những gì mắt thấy tai nghe.
Ước gì, trước Chúa Giêsu, chúng ta đừng mắc lại sai lầm của người Nadarét. Ước gì chúng ta đừng nghĩ rằng mình đã biết Chúa quá rõ, đã nghe Tin Mừng quá nhiều, đã quen với đức tin đến mức không còn gì để ngỡ ngàng. Ước gì chúng ta dám lùi lại một chút, để cho đức tin mở mắt mình ra, để nhận ra rằng nơi Đức Giêsu Kitô, và nơi mỗi con người mà ta gặp gỡ, luôn có một huyền nhiệm đang chờ được tôn trọng và yêu mến.
Xin Chúa ban cho chúng ta một cái nhìn của đức tin, để giữa những gì quen thuộc nhất, chúng ta vẫn nhận ra sự hiện diện sống động của Thiên Chúa; giữa những con người gần gũi nhất, chúng ta vẫn biết trân trọng mầu nhiệm mà Chúa đã đặt nơi họ; và nhờ đó, cuộc sống thường ngày của chúng ta không trở thành nhạt nhẽo, nhưng luôn mở ra chiều sâu của ân sủng và tình yêu.

Nguồn tin: Lm. Anmai, CSsR