TỪ NỖI BUỒN CỦA NGƯỜI GIỮ CỦA ĐẾN SỰ TỰ DO CỦA THÁNH ANTÔN: MẦU NHIỆM CỦA SỰ BUÔNG BỎ.

Phụng vụ Giáo hội hôm nay mời gọi chúng ta cử hành lễ nhớ thánh Antôn Viện phụ, hay còn gọi là Antôn Cả, vị tổ phụ của đời sống đan tu trong sa mạc, bằng việc lắng nghe chính đoạn Tin Mừng đã từng làm thay đổi hoàn toàn vận mạng cuộc đời ngài. Câu chuyện về cuộc gặp gỡ giữa Đức Giê-su và người thanh niên giàu có trong Tin Mừng Mát-thêu chương 19 không đơn thuần là một giai thoại về luân lý hay xã hội học, mà là một mạc khải sâu sắc về thần học ân sủng và ơn gọi nên thánh. Khi đi sâu vào bản văn dưới ánh sáng của khoa chú giải Kinh Thánh, chúng ta thấy mở đầu bằng hình ảnh một người thanh niên tìm đến Đức Giê-su với một thái độ vừa khao khát vừa lầm lạc. Anh ta hỏi: "Tôi phải làm điều gì tốt để được hưởng sự sống đời đời?". Trong tư duy của Do Thái giáo thời bấy giờ, và có lẽ cả trong tiềm thức tôn giáo của nhiều người chúng ta hôm nay, sự cứu rỗi thường được quan niệm như một phần thưởng sòng phẳng cho những nỗ lực cá nhân; người ta nghĩ rằng mình có thể "mua" được Nước Trời bằng cách tích lũy đủ số lượng các việc lành phúc đức. Thế nhưng, Đức Giê-su đã ngay lập tức chấn chỉnh cái nhìn ấy bằng việc khẳng định: "Sao anh hỏi tôi về điều tốt? Chỉ có một Đấng tốt lành mà thôi". Qua đó, Chúa muốn nâng tâm hồn anh từ bình diện "hành động" (làm gì) lên bình diện "bản thể" (là ai), và hướng cái nhìn của anh về Thiên Chúa – cội nguồn duy nhất của mọi sự thiện hảo, bởi lẽ sự sống đời đời không phải là chiến lợi phẩm của con người, mà là ân ban của Thiên Chúa.

Khi liệt kê các điều răn để trả lời cho người thanh niên, Đức Giê-su đã khéo léo trích dẫn các giới răn thuộc "bảng thứ hai" của Thập Điều, những điều răn liên quan trực tiếp đến tha nhân như không giết người, không ngoại tình, không trộm cắp, và đặc biệt thánh Mát-thêu còn thêm vào điều răn "yêu đồng loại như yêu chính mình" trích từ sách Lê-vi. Người thanh niên tự tin khẳng định mình đã tuân giữ tất cả những điều đó. Anh ta là hình mẫu của một người đạo đức theo khuôn khổ, một công dân gương mẫu và một tín hữu trung thành. Tuy nhiên, sự tuân giữ lề luật ấy dường như chưa khỏa lấp được nỗi khắc khoải sâu thẳm trong linh hồn anh, khiến anh phải thốt lên một câu hỏi đầy tính hiện sinh: "Tôi còn thiếu điều gì nữa không?". Câu hỏi này tố cáo một sự thật rằng: lề luật chỉ là ranh giới của sự an toàn, chứ chưa phải là chân trời của tình yêu; người ta có thể giữ trọn lề luật mà trái tim vẫn trống rỗng. Chính lúc này, Đức Giê-su đưa ra lời mời gọi mang tính quyết định, một lời mời gọi làm nên cốt lõi của sự hoàn thiện Kitô giáo: "Nếu anh muốn nên hoàn thiện, thì hãy đi bán tài sản của anh và đem cho người nghèo... rồi hãy đến theo tôi". Chữ "hoàn thiện" (teleios) ở đây không có nghĩa là không sai sót, mà mang ý nghĩa là đạt tới đích điểm, là sự trọn vẹn, là không giữ lại chút gì cho riêng mình. Sự hoàn thiện đòi hỏi sự tự do tuyệt đối.

Việc bán tài sản và chia cho người nghèo không phải là mục đích cuối cùng, mà là phương thế để giải phóng con người khỏi sự nô lệ của vật chất, để đôi tay và trái tim trở nên trống rỗng mà đón nhận kho tàng đích thực là Thiên Chúa. Đáng tiếc thay, đoạn kết của cuộc gặp gỡ lại là một nốt trầm buồn bã: "Nghe lời đó, người thanh niên buồn rầu bỏ đi, vì anh ta có nhiều của cải". Nỗi buồn của anh là nỗi buồn của một người nhìn thấy ánh sáng nhưng không đủ can đảm bước tới, nỗi buồn của kẻ bị xích xiềng bởi chính những gì mình sở hữu. Từ sự kiện này, Đức Giê-su đưa ra giáo huấn về con lạc đà và lỗ kim, một hình ảnh ngoa dụ đậm chất Semitic để diễn tả sự bất khả thi. Đối với những ai cậy dựa vào tiền bạc, quyền lực hay sức riêng của mình, việc vào Nước Trời là điều không thể, cũng như con lạc đà khổng lồ không thể chui qua lỗ trôn kim bé nhỏ. Sự cứu rỗi, rốt cuộc, hoàn toàn là công trình của Thiên Chúa, Đấng biến những điều không thể thành có thể.

Suy niệm về đoạn Tin Mừng này trong ngày lễ thánh Antôn, chúng ta chứng kiến một sự đối lập kỳ diệu giữa hai thái độ trước cùng một Lời Chúa. Vào thế kỷ thứ ba tại Ai Cập, chàng thanh niên Antôn cũng giàu có, cũng đạo đức, và cũng bước vào nhà thờ nghe đúng đoạn Tin Mừng này. Nhưng khác với người thanh niên trong Kinh Thánh đã "buồn rầu bỏ đi", Antôn đã "làm ngay lập tức". Ngài bán hết gia sản, lo liệu cho người em gái, rồi đi vào sa mạc để sống đời chiêm niệm và khổ chế. Nếu người thanh niên Do Thái kia chọn sự an toàn của tài sản để rồi nhận lấy nỗi buồn, thì Antôn chọn sự mạo hiểm của đức tin để rồi nhận lấy sự sống đời đời và trở thành cha của vô vàn tu sĩ. Thánh Antôn đã hiểu thấu đáo rằng: sự giàu có thực sự không nằm ở những gì ta nắm giữ trong tay, mà nằm ở những gì ta dám buông bỏ vì lòng mến Đức Kitô. Ngài đã chứng minh rằng lời mời gọi "nên hoàn thiện" không phải là một lý thuyết viển vông, mà là một con đường khả thi nhờ ân sủng. Sa mạc của thánh Antôn không chỉ là nơi vắng vẻ về địa lý, mà là biểu tượng của một tâm hồn đã được dọn sạch mọi tiếng ồn ào của thế gian để chỉ còn nghe thấy tiếng Chúa. Cuộc đời ngài là minh chứng hùng hồn cho câu kết của bài Tin Mừng: "Đối với Thiên Chúa, mọi sự đều có thể được".

Từ những phân tích chú giải và suy niệm thần học trên, gợi ý mục vụ cho cộng đoàn phụng vụ hôm nay trở nên vô cùng thiết thực và cấp bách. Trước hết, đối với giới trẻ đang đứng trước những ngã rẽ cuộc đời, hình ảnh người thanh niên trong Tin Mừng và thánh Antôn là hai tấm gương phản chiếu để các bạn soi mình. Các bạn trẻ thường mang trong mình nhiều khát vọng lớn lao, muốn khẳng định bản thân và tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống. Tuy nhiên, các bạn cũng dễ bị cám dỗ bởi "hội chứng sợ bỏ lỡ" những tiện nghi vật chất, những cơ hội thăng tiến theo tiêu chuẩn thế gian. Lời Chúa hôm nay thách thức các bạn trẻ hãy can đảm đặt lại bậc thang giá trị: Đâu là kho tàng đích thực mà bạn đang tìm kiếm? Đừng sợ những đòi hỏi triệt để của Tin Mừng, vì sự hy sinh nào cũng mang lại niềm vui sâu thẳm hơn ngàn lần những lạc thú chóng qua. Hãy dám "bán" đi những thói quen xấu, những mối quan hệ độc hại, hay sự lười biếng thiêng liêng để "mua" lấy sự tự do của con cái Chúa.

Thứ đến, đối với các gia đình và những người đang nắm giữ của cải vật chất, bài Tin Mừng không lên án sự giàu có, nhưng cảnh báo về nguy cơ "dính bén" khiến con tim trở nên xơ cứng. Mục vụ gia đình cần nhấn mạnh đến tinh thần quản lý (stewardship): chúng ta không phải là chủ nhân tuyệt đối của tài sản, mà chỉ là người quản lý những gì Chúa trao phó. Hãy biến gia đình thành trường học của lòng bác ái, nơi cha mẹ dạy con cái biết chia sẻ, biết nhìn thấy Chúa nơi người nghèo. Cửa Nước Trời là cửa hẹp, không phải hẹp vì Chúa khắt khe, mà hẹp vì hành lý của sự ích kỷ quá cồng kềnh không thể lọt qua. Muốn đi qua cửa ấy, gia đình Kitô hữu phải biết "làm nhỏ lại" cái tôi và lòng tham, để "làm lớn lên" tình yêu thương và sự phục vụ.

Cuối cùng, đối với những người sống đời thánh hiến, lễ thánh Antôn là dịp để tái khám phá căn tính của đời tu. Lời khấn khó nghèo không chỉ là một quy định pháp lý về tài sản, mà là một thái độ thiêng liêng: thái độ của người luôn cảm thấy mình "thiếu" nếu không có Chúa, và luôn thấy mình "đủ" khi có Ngài. Các tu sĩ được mời gọi sống tinh thần sa mạc giữa lòng thế giới hiện đại – một sự tách biệt nội tâm để thuộc trọn về Chúa. Đừng để mình rơi vào tình trạng của người thanh niên "tuân giữ mọi điều răn" nhưng lại thiếu lửa yêu mến và sự dấn thân trọn vẹn. Hãy nhớ rằng, sự thánh thiện không đo bằng số năm tu dòng hay vị trí chức vụ, mà đo bằng khả năng buông bỏ để Chúa lấp đầy.

Tóm lại, Lời Chúa trong ngày lễ thánh Antôn không nhằm mục đích làm chúng ta nản lòng trước những tiêu chuẩn cao vời của Nước Trời, nhưng để khơi dậy niềm hy vọng vào quyền năng Thiên Chúa. Dù chúng ta là ai, giàu hay nghèo, giáo sĩ hay giáo dân, chúng ta đều có những "con lạc đà" của riêng mình cần phải đi qua "lỗ kim". Với sức riêng, chúng ta bất lực và sẽ bỏ đi buồn rầu. Nhưng với ân sủng Chúa, và với sự chuyển cầu của thánh Antôn, chúng ta tin rằng phép lạ của sự biến đổi sẽ xảy ra, biến những tâm hồn nặng nề vật chất trở nên nhẹ nhàng thanh thoát để bay cao vào bầu trời của sự thánh thiện.